Các mô hình khí tượng quốc tế đang cảnh báo khả năng hình thành một chu kỳ El Niño mạnh trong nửa cuối năm 2026, làm gia tăng rủi ro đối với các thị trường nông sản nhiệt đới vốn đã chịu nhiều áp lực từ chi phí đầu vào cao và biến động địa chính trị. Diễn biến này đang thu hút sự quan tâm của giới giao dịch hàng hóa khi các mặt hàng như ca-cao, cà phê và đường có thể chịu tác động trực tiếp từ sự thay đổi lượng mưa và nhiệt độ tại các khu vực sản xuất trọng điểm ở châu Á, châu Phi và Nam Mỹ.

Theo Cơ quan quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), El Niño đã chính thức hình thành và có xác suất đáng kể chuyển sang trạng thái mạnh trong các tháng tới, với kịch bản cực đoan có thể kéo dài sang năm 2027. Các mô hình này thường gắn liền với tình trạng nhiệt độ bề mặt nước biển tại Thái Bình Dương tăng cao, kéo theo sự suy yếu của gió tín phong và làm thay đổi hoàn toàn hệ thống mưa toàn cầu.

El Niño thường tạo ra các điều kiện thời tiết cực đoan, trong đó có hạn hán tại Đông Nam Á, Nam Á, Úc và Nam Phi, trong khi một số khu vực Nam Mỹ lại đối mặt với lượng mưa vượt mức trung bình. Sự phân bổ lại lượng mưa này có thể làm gián đoạn nghiêm trọng chu kỳ sinh trưởng của cây trồng, đặc biệt là các loại nông sản phụ thuộc mạnh vào tính ổn định khí hậu như cà phê và ca-cao.

Giới đầu tư hàng hóa đang theo dõi sát các tín hiệu này khi thị trường ca-cao và cà phê đã trải qua giai đoạn biến động mạnh trong năm 2024 do thiếu hụt nguồn cung. Theo các phân tích của WisdomTree, mọi chu kỳ El Niño mạnh trong hơn nửa thế kỷ qua đều gắn liền với sự sụt giảm sản lượng ca-cao toàn cầu, phản ánh mức độ nhạy cảm của cây trồng này trước các biến động khí hậu.

Tác động đối với ca-cao thường bắt đầu từ Tây Phi, khu vực chiếm khoảng một nửa sản lượng toàn cầu với hai quốc gia chủ chốt là Bờ Biển Ngà và Ghana. Trong các chu kỳ El Niño gần đây, khu vực này đã ghi nhận sự bất ổn đáng kể về lượng mưa, khi giai đoạn ẩm ướt kéo dài bất thường làm gia tăng nguy cơ bệnh nấm thối trái, sau đó chuyển nhanh sang điều kiện khô nóng cực đoan với gió harmattan mạnh, gây rụng hoa và suy giảm năng suất.

Sự kết hợp giữa mưa quá mức và khô hạn trong cùng một chu kỳ thời tiết đã khiến nhiều nhà sản xuất đánh giá lại rủi ro khí hậu dài hạn đối với ca-cao. Giá mặt hàng này đã từng tăng lên mức kỷ lục vào cuối năm 2024, phản ánh tình trạng thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng và chi phí sản xuất leo thang.

Trong khi đó, cà phê robusta được xem là một trong những mặt hàng dễ tổn thương nhất trước El Niño do mức độ tập trung sản xuất cao tại Việt Nam và Indonesia. Hai quốc gia này chiếm khoảng một nửa sản lượng robusta toàn cầu, đồng thời phụ thuộc nhiều vào lượng mưa ổn định trong giai đoạn phát triển quả.

Các nhà phân tích tại Citi cho rằng điều kiện khô hạn kéo dài tại Việt Nam và Indonesia trong các chu kỳ El Niño có thể làm giảm đáng kể năng suất cà phê, với tác động rõ rệt nhất thường xuất hiện từ quý 4, thời điểm bước vào vụ thu hoạch chính. Điều này khiến thị trường cà phê trở nên nhạy cảm hơn với các dự báo thời tiết trung hạn, khi chỉ một thay đổi nhỏ trong lượng mưa cũng có thể tạo ra biến động lớn về giá.

Đối với cà phê arabica, tác động của El Niño mang tính hai chiều và phụ thuộc vào từng giai đoạn trong năm. Brazil, quốc gia sản xuất gần một nửa lượng arabica toàn cầu, đôi khi hưởng lợi ngắn hạn từ nhiệt độ ấm hơn trong mùa đông giúp giảm nguy cơ sương giá. Tuy nhiên, về dài hạn, điều kiện khô nóng trong giai đoạn hình thành vụ mùa tiếp theo thường làm suy yếu năng suất và ảnh hưởng đến sản lượng của các niên vụ sau.

Tại thị trường đường, El Niño tạo ra mô hình tác động phức tạp hơn do sự khác biệt giữa các khu vực sản xuất. Ở Brazil, quốc gia xuất khẩu đường lớn nhất thế giới, hiện tượng này có thể mang lại lượng mưa cao hơn mức trung bình trong một số giai đoạn, hỗ trợ sự phát triển của mía. Ngược lại, tại Ấn Độ và Thái Lan, hai nhà sản xuất lớn thứ hai và thứ ba, El Niño thường gắn liền với sự suy giảm lượng mưa trong mùa gió mùa, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.

Dữ liệu khí tượng cho thấy mùa mưa tại Ấn Độ trong năm 2026 có thể thấp hơn trung bình dài hạn, làm gia tăng lo ngại về sản lượng đường. Các ước tính thị trường cho thấy ngay cả một chu kỳ El Niño trung bình cũng có thể khiến sản lượng đường Ấn Độ giảm khoảng 1 triệu tấn, theo các nhà giao dịch hàng hóa.

Tuy nhiên, triển vọng giá đường trong dài hạn vẫn phụ thuộc vào cân bằng giữa các khu vực sản xuất lớn. Nếu Brazil hưởng lợi từ điều kiện thời tiết thuận lợi trong chu kỳ tiếp theo, nguồn cung toàn cầu có thể được bù đắp, làm giảm khả năng hình thành một chu kỳ tăng giá kéo dài.

Giới phân tích cho rằng điểm đáng chú ý nhất của El Niño lần này không chỉ nằm ở cường độ tiềm năng mà còn ở bối cảnh thị trường, khi các chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu đang chịu tác động đồng thời từ chi phí phân bón, nhiên liệu và logistics cao hơn sau các biến động địa chính trị gần đây. Điều này làm gia tăng độ nhạy của giá nông sản đối với các cú sốc thời tiết.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu dài hạn đang làm gia tăng tính khó dự đoán của các chu kỳ El Niño, khiến các mô hình truyền thống trở nên kém chính xác hơn trong việc dự báo tác động theo khu vực. Một số chuyên gia cho rằng hiện tượng này đang làm gia tăng xác suất xuất hiện các mô hình thời tiết cực đoan kết hợp, trong đó mưa lớn và hạn hán có thể xảy ra nối tiếp trong cùng một chu kỳ.

Trong bối cảnh đó, các quỹ đầu tư hàng hóa và doanh nghiệp chế biến nông sản đang tăng cường theo dõi dữ liệu khí tượng theo thời gian thực, đồng thời điều chỉnh chiến lược phòng ngừa rủi ro giá cả. Tuy nhiên, mức độ bất định cao khiến việc định giá rủi ro thời tiết trở nên khó khăn hơn so với các chu kỳ trước.

El Niño lần này, nếu đạt cường độ mạnh như các dự báo hiện tại, có thể trở thành một trong những yếu tố định hình chính của thị trường nông sản toàn cầu trong giai đoạn 2026 đến 2027, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung tại nhiều khu vực đã ở trạng thái căng thẳng kéo dài.