Các ngân hàng trung ương Đông Nam Á đã thôi nói suông và bắt đầu chấp nhận thực tế sau nhiều tháng cố gắng cầm cự trước biến động thị trường do chiến sự tại Iran gây ra. Đợt tăng lãi suất mạnh tay của Indonesia nhiều khả năng chỉ là bước khởi đầu cho các biện pháp hỗ trợ tiền tệ trong khu vực.

Việc thắt chặt chính sách tiền tệ là cần thiết để hỗ trợ đồng rupiah vốn đang chịu áp lực nặng nề và đã rơi xuống mức thấp kỷ lục. Quyết định tăng 50 điểm cơ bản sẽ giúp đồng tiền này có thêm thời gian ổn định.

Tuy nhiên, chừng đó vẫn là chưa đủ để khôi phục hoàn toàn niềm tin vào nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á. Muốn làm được điều đó, tổng thống Prabowo Subianto cần gác lại chương trình nghị sự mang nặng màu sắc dân túy và khiến nhiều người cảm thấy bất an của mình. Dù vậy, quyết định tăng lãi suất vượt dự báo vẫn là lựa chọn hợp lý nhất trong bối cảnh hiện nay. Phần lớn chuyên gia kinh tế trước đó chỉ dự báo mức tăng 0,25 điểm phần trăm, nếu thực sự có động thái nâng lãi suất.

Giờ đây, áp lực chuyển sang các nước láng giềng khi họ phải tìm cách bảo vệ tỉ giá. Tại Philippines, nơi lạm phát đã tăng gấp ba chỉ trong hai tháng, chính phủ nên công bố một đợt tăng lãi suất bất thường hoặc thực hiện bước đi mạnh tay trong cuộc họp chính sách tháng tới. Manila trước đó cũng đã phát tín hiệu về các biện pháp bổ sung. Đồng peso đã giảm 5% so với USD kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu hôm 28.2, chỉ khá hơn đôi chút so với mức giảm của rupiah.

Ban đầu, các ngân hàng trung ương trong khu vực phản ứng với xung đột bằng những tuyên bố mang tính trấn an là chính. Họ khẳng định sẵn sàng đối phó rủi ro lạm phát do gián đoạn nguồn cung năng lượng. Đồng thời, giới chức cũng muốn xem đợt tăng giá dầu chỉ là cú sốc tạm thời và tránh hành động quá mạnh có thể gây tổn hại tới tăng trưởng. Các nhà hoạch định chính sách tỏ ra dè dặt trước nguy cơ phản ứng thái quá. Sự thận trọng đó từng được đánh giá tích cực, nhưng hiện đã đến giới hạn.

Đợt tăng lãi suất của Indonesia hôm thứ Tư là nỗ lực nhằm bắt kịp tình hình và tái khẳng định tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Tính độc lập này từng bị đặt dấu hỏi sau khi cựu bộ trưởng Tài chính Sri Mulyani Indrawati, người ủng hộ mạnh mẽ vai trò độc lập của ngân hàng Indonesia, bị tổng thống Prabowo sa thải năm ngoái.

Sau sự ra đi của bà là hàng loạt đợt cắt giảm lãi suất, cùng tuyên bố cho thấy ngân hàng trung ương đang phối hợp chặt chẽ với kế hoạch đầy tham vọng của Prabowo nhằm đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế lên gần 8%. Hiện tại, cơ quan này đã quay trở lại ưu tiên quan trọng nhất: Bảo vệ sự ổn định của đồng rupiah. Lạm phát hiện vẫn nằm khá thoải mái trong mục tiêu kiểm soát của ngân hàng trung ương.

Liệu đà giảm của các đồng tiền châu Á liệu đã đến mức báo động? Mức giảm của rupiah năm nay vẫn còn rất xa cuộc khủng hoảng tài chính cuối thập niên 1990 từng giáng đòn nặng nề vào Indonesia. Khi đó, đồng tiền này lao dốc tới 48% trong năm 1998. Đồng peso Philippines, baht Thái Lan và won Hàn Quốc cũng bị bán tháo mạnh, còn đồng yen chịu nhiều tổn thất. Hiện nay, các chính phủ không còn cố neo tỉ giá cố định ở mức quá cao và các ngân hàng trung ương cũng có quyền tự chủ lớn hơn.

Nhưng thời điểm hiện tại vẫn rất nhạy cảm. Trước chiến tranh Iran, tăng trưởng kinh tế trong khu vực vẫn khá vững, nhưng chưa đạt tới mức nóng như giai đoạn trước khủng hoảng cuối những năm 1990. Quan trọng hơn, giới chức châu Á gần như không thể kiểm soát nguyên nhân cốt lõi khiến thị trường suy yếu hiện nay: Giá năng lượng tăng vọt, kéo theo chi phí trợ giá nhiên liệu và gây áp lực lên ngân sách. Nhiều quốc gia trong khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu, phần lớn nguồn cung lại đến từ Trung Đông.

Chiến tranh cũng đang đẩy kỳ vọng lạm phát tăng cao tại nhiều nơi ngoài Đông Nam Á. Ngân hàng Dự trữ Úc đã tăng lãi suất ba lần từ đầu năm, trong đó có hai lần kể từ khi xung đột nổ ra, còn Singapore cũng đã siết chính sách tiền tệ. Ngân hàng Trung ương châu Âu phát tín hiệu sẽ tăng lãi suất và ngày càng có nhiều dự đoán rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ rút dần chính sách nới lỏng trong tháng tới. Biên bản cuộc họp gần nhất của ủy ban Thị trường Mở Liên bang Mỹ công bố hôm thứ Tư cho thấy các quan chức Mỹ sẵn sàng cân nhắc nâng lãi suất nếu lạm phát duy trì ổn định trên mục tiêu 2%.

Indonesia đã hành động, và quyết định đó đến vừa kịp lúc. Cách tiếp cận mới này chưa thể xóa bỏ những sai lầm và sự chần chừ trước đây. Tuy nhiên, nó mang lại cho Indonesia cơ hội trở thành đầu tàu của khu vực. Sẽ rất đáng tiếc nếu cơ hội đó bị bỏ lỡ.