Thông tin này được các chuyên gia chia sẻ tại Diễn đàn “Kết nối đầu tư tác động: Nguồn vốn cho tăng trưởng” tổ chức ngày 10.3 tại TP. Hồ Chí Minh.

Sự kiện do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Quỹ Đầu tư Tác động và Bộ Các vấn đề Toàn cầu Canada tổ chức, nằm trong khuôn khổ Dự án “Sẵn sàng cho Đầu tư Tác động tại Việt Nam” do Chính phủ Canada tài trợ. Từ năm 2022 đến nay, dự án đã huy động hơn 17,5 triệu đô la Canada, tương đương khoảng 12,5 triệu USD, cho các hoạt động đầu tư tác động tại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực cho gần 250 doanh nghiệp tạo tác động xã hội.

Theo ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư của Quỹ Đầu tư Tác động, hệ sinh thái doanh nghiệp tạo tác động xã hội tại Việt Nam đang góp phần hỗ trợ các nhóm yếu thế như đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật và các hộ nghèo, đặc biệt tại khu vực miền núi phía Bắc và miền Trung.

Thống kê cho thấy khoảng 92,8% doanh nghiệp trong hệ sinh thái này thuộc nhóm siêu nhỏ và nhỏ. Xét theo cơ cấu ngành, lĩnh vực dịch vụ chiếm khoảng 70% số doanh nghiệp và đóng góp 73% tổng lợi nhuận trước thuế. Khối công nghiệp chiếm 16% số lượng doanh nghiệp và tạo ra 19% lợi nhuận, trong khi nông, lâm, ngư nghiệp chiếm 14% số doanh nghiệp nhưng chỉ đóng góp khoảng 8% lợi nhuận.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp này vẫn còn hạn chế. Theo các chuyên gia, cả doanh nghiệp tạo tác động xã hội và khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam đang đối mặt một trong những khoảng trống tín dụng lớn nhất tại Đông Nam Á, với khoảng 62% nhu cầu tài chính chưa được đáp ứng.

Những rào cản chủ yếu đến từ việc thiếu tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng hạn chế và năng lực quản trị còn yếu, đặc biệt đối với các doanh nghiệp ở giai đoạn đầu phát triển. Bên cạnh đó, việc thiếu các công cụ tài chính linh hoạt cũng khiến nhà đầu tư thận trọng hơn khi rót vốn.

Trong khi đó, áp lực chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững ngày càng gia tăng. Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và đang thúc đẩy các chính sách phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn. Điều này buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, số hóa chuỗi cung ứng và hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Trong bối cảnh đó, các mô hình tài chính mới như đầu tư tác động được xem là một kênh quan trọng giúp thu hẹp khoảng trống vốn. Các chuyên gia cho rằng cần phát triển thêm các cấu trúc tài chính như tài chính hỗn hợp, trong đó nguồn vốn công hoặc vốn từ các định chế phát triển đóng vai trò chia sẻ rủi ro ban đầu nhằm thu hút vốn tư nhân.

Ngoài ra, các công cụ tài chính linh hoạt như tài chính dựa trên doanh thu, tài chính dựa trên kết quả hoặc các khoản vay gắn với tác động xã hội cũng cần được mở rộng để phù hợp hơn với đặc điểm dòng tiền của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam.