Hàng trăm nghìn tỉ đồng ngân sách được bơm vào nền kinh tế mỗi năm thông qua đầu tư công, với kỳ vọng tạo lực kéo cho tăng trưởng trong bối cảnh khu vực tư nhân thận trọng và cầu toàn cầu suy yếu. Tuy nhiên, không phải lúc nào đầu tư công cũng phát huy hiệu quả tương xứng với quy mô. Có giai đoạn dòng vốn này trở thành động cơ tăng trưởng, nhưng cũng có lúc lại bị nhìn nhận như một điểm nghẽn khi tiền không thể đi vào sản xuất.

Đầu tư công là gì và vì sao quyết định quỹ đạo tăng trưởng của Việt Nam?

Định nghĩa theo cách tiếp cận kinh tế

Đầu tư công là việc Nhà nước sử dụng ngân sách và các nguồn vốn công để xây dựng hạ tầng, cung cấp dịch vụ công và dẫn dắt các dòng vốn xã hội. Trong kinh tế học, đây là công cụ điều tiết chu kỳ và kích thích tổng cầu, đồng thời tái phân bổ nguồn lực sang những lĩnh vực mà khu vực tư nhân khó đảm đương. Tại Việt Nam, đầu tư công còn đóng vai trò “mồi vốn”, tạo nền tảng hạ tầng cho tăng trưởng dài hạn và thu hút dòng vốn tư nhân.

Dòng tiền lớn và câu hỏi về hiệu quả

Quy mô vốn đầu tư công của Việt Nam đã tiệm cận ngưỡng một triệu tỉ đồng mỗi năm, trở thành một trong những kênh phân bổ nguồn lực lớn nhất của nền kinh tế. Khi xuất khẩu chịu áp lực và khu vực tư nhân thu hẹp kế hoạch đầu tư, dòng tiền ngân sách được kỳ vọng đóng vai trò “bệ đỡ” cho tăng trưởng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải lúc nào vốn đã bố trí cũng chuyển hóa thành hoạt động kinh tế thực. Những giai đoạn giải ngân chậm khiến tác động kích thích bị suy giảm, đặt ra câu hỏi về hiệu quả vận hành của đầu tư công trong nền kinh tế.

Đến nay, tỷ lệ phân bổ vốn đầu tư công năm 2025 đã đạt trên 95% kế hoạch, với tổng vốn phân bổ 846.100 tỉ đồng, tương ứng 95,65% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tuy nhiên, vẫn còn 38.485,5 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết, chủ yếu do vốn bổ sung từ tăng thu ngân sách và điều chỉnh các chương trình mục tiêu quốc gia. Chính phủ đang tiếp tục rà soát, điều chỉnh và điều chuyển vốn sang các đơn vị, địa phương có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn.

Theo Cục Thống kê, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội quý IV/2025 theo giá hiện hành đạt 1.445,9 nghìn tỷ đồng, tăng 12,8% so với cùng kỳ. Cả năm 2025, con số này đạt 4.150,5 nghìn tỷ đồng, tăng 12,1% so với năm trước.

Vì sao đầu tư công quyết định tăng trưởng?

Đầu tư công có ảnh hưởng trực tiếp đến GDP, việc làm và niềm tin thị trường thông qua hiệu ứng lan tỏa. Khi khu vực tư nhân chùn tay, chi tiêu công giúp bù đắp khoảng trống cầu và duy trì nhịp độ kinh tế. Nếu triển khai hiệu quả, đầu tư công tạo hiệu ứng “crowding in”, kéo theo vốn tư nhân vào các ngành liên quan. Ngược lại, nếu phân bổ kém hiệu quả, dòng vốn lớn này có thể trở thành gánh nặng tài khóa. Chính vì vậy, nhiều phân tích cho rằng đầu tư công là “chìa khóa” chủ đạo cho mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam, không chỉ ở quy mô chi tiêu mà ở chất lượng thực thi.

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam hiện vào khoảng 33% GDP, trong đó đầu tư công chiếm gần 10% GDP và tiếp tục đóng vai trò động lực chủ chốt cho tăng trưởng. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026, ngay cả trong kịch bản thận trọng, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội vẫn ước đạt gần 5 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 19% so với năm 2025, cho thấy áp lực huy động nguồn lực rất lớn đối với nền kinh tế trong giai đoạn tới.

Lần theo dòng tiền – đầu tư công Việt Nam đi đâu?

Phần lớn vốn đầu tư công tập trung vào hạ tầng giao thông, năng lượng và phát triển đô thị – hạ tầng xã hội. Các dự án cao tốc, cảng biển và sân bay nhằm giảm chi phí logistics, trong khi đầu tư năng lượng hướng tới bảo đảm an ninh cung ứng cho sản xuất. Dòng tiền này tạo ra tác động lan tỏa đến các doanh nghiệp xây dựng, vật liệu và bất động sản khu vực, dù mức độ hưởng lợi phụ thuộc lớn vào tiến độ giải ngân thực tế.

Theo Cục Thống kê, vốn đầu tư từ ngân sách Nhà nước tháng 10 đạt 91 nghìn tỷ đồng, tăng 29,1% so với cùng kỳ; trong đó vốn Trung ương 12,9 nghìn tỷ (+11,6%), địa phương 78,1 nghìn tỷ (+32,6%). Lũy kế 10 tháng năm 2025 đạt 640,2 nghìn tỷ đồng, tương đương 63,1% kế hoạch năm, tăng 27,8%.

Những điểm nghẽn khiến giải ngân chậm

Dù quyết tâm chính sách được nhấn mạnh, đầu tư công vẫn đối mặt với các điểm nghẽn kéo dài. Thủ tục hành chính phức tạp, vướng mắc giải phóng mặt bằng và năng lực thực thi không đồng đều giữa các địa phương khiến nhiều dự án chậm tiến độ. Hệ quả là một lượng vốn lớn không thể đi vào nền kinh tế, làm suy giảm hiệu ứng kích cầu và hiệu quả chính sách. Thực tế từng cho thấy hàng trăm nghìn tỉ đồng vốn đầu tư công vẫn đang chờ giải ngân.

Tác động vĩ mô trong chu kỳ kinh tế

Trong bối cảnh lãi suất và cầu toàn cầu biến động, đầu tư công là công cụ chính sách mà Việt Nam có thể chủ động sử dụng để ổn định tăng trưởng. So với nhiều nền kinh tế mới nổi, Việt Nam vẫn có dư địa tài khóa nhất định, cho phép duy trì quy mô đầu tư công lớn. Tuy nhiên, tác động tích cực chỉ bền vững nếu các dự án nâng cao được năng suất dài hạn, thay vì chỉ tạo tăng trưởng ngắn hạn dựa trên chi tiêu.