Sự tiến bộ vượt bậc trong chương trình trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc đang thổi bùng những lời kêu gọi thắt chặt kiểm soát xuất khẩu công nghệ Mỹ, tiêu biểu là Đạo luật Giám sát AI lưỡng đảng. Thoạt nhìn, đây có vẻ là một phản ứng hợp lý trước một đối thủ đang lớn mạnh. Nhưng theo chuyên gia Neil Chilson từ Viện Abundance, bất kể lợi ích ngắn hạn của nó là gì, đạo luật này sẽ làm suy yếu khả năng cạnh tranh toàn cầu của các công ty Mỹ và có thể khiến Mỹ mất đi vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI — đúng vào lúc cuộc đua quan trọng nhất đang diễn ra.

Chilson ví Đạo luật Giám sát AI với Đạo luật Jones — bộ luật từng được dựng lên để bảo vệ ngành đóng tàu Mỹ, nhưng rốt cuộc lại bóp chết chính ngành đó. Thay vì dùng "con dao mổ" linh hoạt của tổng thống trong điều chỉnh kiểm soát xuất khẩu, dự luật này áp đặt một "gã búa tạ" của quốc hội — cứng nhắc, chậm chạp và thiếu khả năng thích ứng khi công nghệ và địa chính trị thay đổi từng ngày.

Cụ thể, dự luật sẽ gây ra những chậm trễ đáng kể và áp đặt yêu cầu cấp phép nặng nề đối với việc xuất khẩu các dòng chip AI thế hệ cũ sang các công ty Trung Quốc, đối xử với chúng như thể chúng là hệ thống vũ khí tiên tiến. Điều đó bao gồm cả chip H20 của Nvidia — dòng sản phẩm vốn không còn được sản xuất để bán tại thị trường Mỹ và ngay cả Trung Quốc cũng tỏ ra ít mặn mà. Đồng thời, dự luật sẽ cấm hoàn toàn việc bán các dòng chip mới hơn cho các đối thủ cạnh tranh. Bằng cách luật hóa các ngưỡng giới hạn và danh sách quốc gia cố định, dự luật còn hạn chế khả năng phản ứng linh hoạt của hành pháp trước những thay đổi về công nghệ và liên minh quốc tế.

Phạm vi của dự luật rộng đến mức các tác giả phải tự mâu thuẫn với chính mình: họ miễn trừ chip dành cho máy chơi game, máy bay không người lái, máy tính cá nhân và laptop — dù nhiều trong số đó cũng có ứng dụng di động và quân sự không kém. Sự thiếu nhất quán này, theo Chilson, phản ánh việc những người soạn thảo chưa thực sự nắm rõ bản chất của công nghệ mà họ muốn quản lý.

Những người ủng hộ dự luật lập luận rằng chip AI sẽ tăng cường sức mạnh quân sự Trung Quốc trong các lĩnh vực như giám sát, hoạt động mạng, phát triển vũ khí hạt nhân và vũ khí tự hành. Vị chuyên gia này phản bác rằng Trung Quốc đã ở vị thế tiên phong trong các năng lực đó với chip nội địa của riêng họ. Dù chậm hơn và tiêu thụ nhiều điện hơn so với công nghệ Mỹ, những chip đó vẫn đủ để phục vụ mục đích quân sự. Nói cách khác, lá chắn mà dự luật dựng lên có thể đã đến quá muộn.

Đáng lo hơn, lịch sử cho thấy kiểm soát xuất khẩu chỉ thúc đẩy Trung Quốc đẩy nhanh hơn quá trình tự chủ công nghệ. Thị phần lớn của Intel và AMD tại Trung Quốc trong nhiều thập kỷ qua đã vô tình kìm hãm sự phát triển của các giải pháp thay thế nội địa. Khi kiểm soát xuất khẩu thu hẹp thị phần Mỹ, các công ty Trung Quốc lập tức lấp đầy khoảng trống đó. Minh chứng rõ nhất là dòng chip Ascend 950 mới nhất của Huawei — mạnh gần gấp ba lần chip H20 và có thể so sánh với hiệu suất tổng hợp của H200. Đây không phải kết quả của nỗ lực nghiên cứu thuần túy, mà là hệ quả trực tiếp của việc bị cắt khỏi nguồn cung công nghệ Mỹ.

Gánh nặng pháp lý quá mức sẽ không chỉ làm tổn hại xuất khẩu AI của Mỹ, mà còn ngăn cản đầu tư và đẩy các nhà phát triển toàn cầu dần chuyển sang hệ sinh thái AI của Trung Quốc. Bất kỳ lợi thế nào có được từ đạo luật này đều có thể quá nhỏ bé so với rủi ro nhường lại toàn bộ thị trường AI thế giới cho Bắc Kinh.

Chilson khuyến cáo rằng nếu Quốc hội thực sự muốn đảm bảo vị thế thống trị của Mỹ trong AI, hướng đi đúng đắn là cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà — từ quy định về nhà máy điện cho đến hệ thống mua sắm lỗi thời của Lầu Năm Góc. Đó là những lĩnh vực mà lợi thế của Trung Quốc đang dần trở nên khó vượt qua, và cũng là nơi cần hành động trước khi quá muộn.