Tháng 1.2026, Ủy ban châu Âu chính thức đề xuất sửa đổi Đạo luật An ninh mạng, với tham vọng biến các khuyến nghị loại bỏ Huawei và ZTE khỏi cơ sở hạ tầng viễn thông thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc trên toàn khối. Phó Chủ tịch điều hành Ủy ban, bà Henna Virkkunen, thừa nhận thẳng thắn lý do dẫn đến bước đi cứng rắn này: cơ chế tự nguyện đã thất bại.

Sau nhiều năm kêu gọi, một loạt quốc gia thành viên vẫn tiếp tục để ngỏ cửa cho công nghệ Trung Quốc thâm nhập vào hạ tầng nhạy cảm nhất của họ. Tuy nhiên, ngay khi đề xuất được công bố, hai trong số những nền kinh tế lớn nhất EU đã lên tiếng phản đối - và câu hỏi đặt ra là liệu Brussels có đủ sức mạnh để buộc các thành viên tuân thủ hay không.

Đức và Tây Ban Nha đang dẫn đầu làn sóng phản kháng, với lập luận rằng các quyết định về cơ sở hạ tầng phải thuộc quyền kiểm soát của từng quốc gia. Họ cảnh báo rằng lệnh cấm cấp độ EU sẽ kéo theo sự trả đũa thương mại từ Bắc Kinh và đội giá thành xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo của toàn khối - trong bối cảnh EU đang rất cần đẩy nhanh đầu tư vào lĩnh vực này. Bắc Kinh đã phản ứng bằng một văn bản dài 30 trang, gọi đề xuất sửa đổi là "bảo hộ mậu dịch" và cảnh báo sẽ "hành động quyết đoán" để bảo vệ lợi ích của mình nếu EU tiếp tục nhắm vào Huawei và ZTE. Với kim ngạch thương mại song phương lên đến gần 200 tỷ euro mỗi năm, lời cảnh báo đó không phải là vô nghĩa.

Sự mâu thuẫn thể hiện rõ nhất qua hành động của Tây Ban Nha. Tháng 7/2025, Bộ Nội vụ Tây Ban Nha trao hợp đồng trị giá 12,3 triệu euro cho Huawei để quản lý hệ thống lưu trữ thông tin thu thập từ các lệnh nghe lén tư pháp - dùng máy chủ Huawei OceanStor 6800 V5 để lưu trữ và phân loại dữ liệu của các cơ quan an ninh.

Đây là hệ thống chứa đựng một trong những dữ liệu nhạy cảm nhất của bộ máy thực thi pháp luật quốc gia, từ điều tra khủng bố đến tội phạm có tổ chức. Ủy ban châu Âu lập tức bày tỏ lo ngại, cảnh báo rằng hợp đồng này có thể tạo ra sự phụ thuộc nguy hiểm vào một "nhà cung cấp rủi ro cao" trong lĩnh vực an ninh trọng yếu. Nghị viện châu Âu cũng vào cuộc, chất vấn liệu Madrid có đang vi phạm nguyên tắc hợp tác thành thật và làm suy yếu an ninh dữ liệu chung của khối thông qua Europol và Eurojust.

Thủ tướng Pedro Sánchez vẫn bảo vệ quyết định của mình, khẳng định hệ thống được kiểm toán độc lập và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an ninh quốc gia. Thực tế, Tây Ban Nha trong những năm gần đây ngày càng xích lại gần Bắc Kinh - Sánchez đã đến thăm Trung Quốc bốn lần trong bốn năm qua, kêu gọi đầu tư vào xe điện và năng lượng tái tạo. Sự kiện này phơi bày một khoảng trống thể chế nghiêm trọng: EU có bộ khung chính sách hướng dẫn các quốc gia về hạ tầng viễn thông, nhưng hoàn toàn thiếu một cơ chế tương tự cho các công nghệ hỗ trợ hoạt động tình báo và thực thi pháp luật.

Trường hợp của Đức phức tạp hơn và mang tính biểu tượng hơn. Berlin đã cam kết loại bỏ các thành phần Huawei và ZTE khỏi mạng 5G cốt lõi vào cuối năm 2026 và khỏi mạng truy cập vào năm 2029. Tuy nhiên, ngay trong nội bộ liên minh cầm quyền cũng tồn tại những tiếng nói trái chiều: một số bộ ủng hộ giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, trong khi những bộ khác gọi ý tưởng cấm cửa Huawei ở cấp EU là "một quả bom chính trị." Thủ tướng Friedrich Merz - người từng phê phán mạnh mẽ sự phụ thuộc vào Trung Quốc - cũng tuyên bố sẽ thúc đẩy cải thiện quan hệ Trung-Đức trong năm nay, cho thấy sức hút kinh tế từ Bắc Kinh vẫn đủ lớn để khiến các nhà lãnh đạo châu Âu chùn bước.

Điều đáng chú ý là vào năm 2023, Huawei chiếm gần 60% thiết bị viễn thông được sử dụng trong mạng 5G của Đức - một con số phản ánh mức độ phụ thuộc sâu đến mức việc tháo gỡ thiết bị sẽ là cả một cuộc đại phẫu tốn kém. Ủy ban châu Âu ước tính các công ty di động sẽ cần chi từ 3,4 tỷ đến 4,3 tỷ euro trong vòng ba năm chỉ để thay thế công nghệ này. Trong bối cảnh đó, sự chần chừ của Berlin không hoàn toàn là thiếu cơ sở.

Bức tranh toàn EU cho thấy sự phân mảnh rõ rệt: Thụy Điển và các nước Baltic đã áp đặt lệnh cấm hoàn toàn từ lâu, trong khi nhiều quốc gia khác vẫn tiến hành từng bước hoặc gần như đứng yên. Brussels muốn chấm dứt tình trạng này bằng cách áp đặt thời hạn ba năm bắt buộc và mở rộng phạm vi đánh giá an ninh mạng sang cả điện toán đám mây, thiết bị y tế, và chất bán dẫn - các lĩnh vực mà rủi ro phụ thuộc vào Trung Quốc cũng không kém phần nghiêm trọng so với viễn thông. Đây là một nỗ lực tham vọng, nhưng vẫn còn phải chờ sự phê duyệt của các chính phủ thành viên và Nghị viện châu Âu.

Cuối cùng, câu chuyện về Huawei ở châu Âu không đơn giản là câu chuyện về an ninh mạng. Đó là phép thử về việc liệu EU có thể hành động như một thực thể thống nhất khi lợi ích kinh tế quốc gia của từng thành viên đang kéo theo những hướng khác nhau. Trung Quốc hiểu điều đó rất rõ, và đang kiên nhẫn khai thác từng vết nứt trong bức tường mà Brussels cố công xây dựng.