Cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo tại lại nóng lên khi các công ty liên tục tung ra mô hình mới, từ hệ thống ngôn ngữ lớn đến công cụ tạo hình ảnh và âm thanh.

Trong tháng 9.2026, 10 công ty AI lớn của Trung Quốc, gồm startup DeepSeek và các tập đoàn Alibaba, Tencent, Xiaomi, đã giới thiệu tổng cộng 16 mô hình mới, theo số liệu tổng hợp từ các nhà phát triển. Con số này chưa tính những phiên bản chỉ điều chỉnh hoặc nâng cấp từ các hệ thống hiện có.

Nhịp phát hành tăng mạnh trong quý III. Từ tháng 7 đến tháng 9, tám nhà phát triển lớn của Trung Quốc tung ra 20 mô hình ngôn ngữ lớn, so với chỉ hai mô hình trong quý I. Trong một số tháng, số mô hình mới của Trung Quốc thậm chí vượt Mỹ. Tính từ đầu năm đến hết tháng 9, các công ty Mỹ vẫn dẫn đầu với 59 mô hình.

Một diễn biến đáng chú ý xảy ra đúng thời điểm Chủ tịch Tập Cận Bình tới Washington đàm phán với Tổng thống Donald Trump. Một mô hình có tên Space Bunny Alpha bất ngờ xuất hiện trên nền tảng OpenRouter của Mỹ và nhanh chóng thu hút sự chú ý. Một số nguồn cho rằng đây có thể là phiên bản phát hành bí mật của MiniMax M3.1-Flash-Preview, do startup MiniMax Group phát triển.

Những động thái này cho thấy các công ty Trung Quốc đang duy trì tốc độ phát triển cao dù phải đối mặt với hạn chế tiếp cận chip AI tiên tiến của Mỹ. Thị trường trong nước với hàng trăm triệu người dùng và nhu cầu ngày càng lớn từ doanh nghiệp đang tạo động lực để các nhà phát triển liên tục đưa sản phẩm mới ra thị trường.

Trung Quốc không giảm tốc

Tốc độ phát triển của Trung Quốc diễn ra trong bối cảnh Washington và các công ty AI Mỹ ngày càng cảnh báo về những rủi ro có thể xuất hiện khi công nghệ tiến gần các hệ thống AI mạnh hơn.

Dario Amodei, CEO Anthropic, đã nhiều lần cảnh báo về nguy cơ các hệ thống AI vượt quá khả năng kiểm soát của con người. Reuters đưa tin Anthropic dự định nêu trong hồ sơ IPO rằng những hệ thống AI siêu cấp có thể tạo ra rủi ro đối với sự tồn tại của nhân loại.

Amodei cũng cho rằng việc Trung Quốc vươn lên dẫn đầu AI sẽ tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với Mỹ và thế giới. Ông ủng hộ việc tăng cường hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến sang Trung Quốc và ngăn các công ty Trung Quốc sử dụng kỹ thuật "chắt lọc", trong đó một mô hình học từ đầu ra của một hệ thống AI khác để cải thiện năng lực.

Tại Trung Quốc, những cảnh báo này khó có khả năng làm thay đổi chiến lược phát triển AI. Bắc Kinh coi AI là một công nghệ chiến lược, có vai trò trong công nghiệp, nghiên cứu khoa học và quá trình nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Giáo sư Ichiro Satoh thuộc Viện Tin học Quốc gia Nhật Bản cho rằng Trung Quốc đặc biệt coi trọng việc đưa AI vào công nghiệp và nghiên cứu khoa học nên sẽ tiếp tục đầu tư mạnh cho lĩnh vực này.

Các doanh nghiệp cũng đang duy trì tốc độ phát triển. DeepSeek, một trong những startup AI được chú ý nhất của Trung Quốc, tiếp tục giới thiệu mô hình mới và nghiên cứu các phương pháp đào tạo tác tử AI an toàn. CEO Lương Văn Phong cũng tham gia vào một số nghiên cứu của công ty.

Alibaba, Xiaomi và MiniMax đồng thời mở rộng danh mục sản phẩm, từ các mô hình nhỏ với chi phí vận hành thấp đến hệ thống có quy mô lớn hơn. Cách tiếp cận này phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường Trung Quốc, nơi doanh nghiệp đang tìm cách đưa AI vào phần mềm, thương mại điện tử, sản xuất và các dịch vụ kỹ thuật.

Điểm đáng chú ý là cuộc đua hiện không còn chỉ xoay quanh việc ai có mô hình mạnh nhất. Chi phí vận hành đang trở thành một yếu tố cạnh tranh quan trọng khi các doanh nghiệp sử dụng AI cho ngày càng nhiều tác vụ.

DeepSeek V4.1-Flash, Z.ai GLM-5.3-FlashX và MiniMax M3.1-Flash-Preview đều hướng tới nhóm mô hình nhẹ, tốc độ cao và chi phí thấp. Alibaba và Xiaomi cũng phát triển các sản phẩm theo hướng này.

Nhu cầu tăng lên khi các tác tử AI được triển khai rộng hơn. Những hệ thống này có thể tự thực hiện nhiều bước để hoàn thành một nhiệm vụ, nhưng đồng thời tiêu thụ lượng lớn token, khiến chi phí suy luận trở thành vấn đề đáng quan tâm với doanh nghiệp.

Trung Quốc vẫn theo đuổi các mô hình lớn. Alibaba đã công bố kế hoạch phát triển phiên bản Qwen có quy mô 5.000-10.000 tỉ tham số, trong khi mô hình chủ lực hiện tại của hãng có khoảng 2.400 tỉ tham số.

Theo Artificial Analysis, các mô hình hàng đầu của Mỹ vẫn có ưu thế trong nhiều bài kiểm tra chuẩn. Khoảng cách hiệu năng đang thu hẹp ở một số nhóm tác vụ, còn chênh lệch chi phí sử dụng ngày càng rõ. Các mô hình tiên tiến nhất của Anthropic có thể đắt hơn khoảng 20-50 lần so với một số sản phẩm mới từ DeepSeek hoặc Xiaomi khi xử lý cùng loại tác vụ.

Điều này tạo cho các công ty Trung Quốc một hướng cạnh tranh khác. Thay vì chỉ cố vượt qua đối thủ Mỹ về điểm số, họ có thể tìm cách đưa mô hình vào sử dụng với chi phí thấp hơn, từ đó mở rộng số lượng người dùng và doanh nghiệp.

Cuộc đua còn chuyển sang chip và ứng dụng

Hạn chế tiếp cận chip AI tiên tiến vẫn là một trong những trở ngại lớn nhất đối với Trung Quốc. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã khiến doanh nghiệp nước này khó tiếp cận những bộ xử lý mạnh nhất phục vụ đào tạo mô hình.

Bắc Kinh đang đáp trả bằng cách phát triển năng lực trong nước. iFlytek và China Telecom đã đưa ra các mô hình sử dụng chip nội địa cho cả quá trình huấn luyện và suy luận. Huawei cũng tăng tốc phát triển các dòng chip AI mới.

Năng lực chip trong nước chưa thể hoàn toàn thay thế những sản phẩm tiên tiến nhất của Mỹ. Tuy nhiên, việc các công ty Trung Quốc tối ưu mô hình để chạy trên phần cứng có sẵn đang giúp giảm bớt tác động của hạn chế công nghệ.

AI tại Trung Quốc cũng được triển khai theo một cách tiếp cận khác về an toàn. Bắc Kinh thừa nhận những rủi ro của công nghệ nhưng ưu tiên xây dựng các cơ chế kiểm soát trong quá trình phát triển và sử dụng, gắn với yêu cầu về an ninh dữ liệu và ổn định xã hội.

Chelsey Tam, chuyên gia của Morningstar, cho rằng Trung Quốc có động lực mạnh để thúc đẩy AI phát triển nhưng đồng thời phải bảo đảm công nghệ này không gây ảnh hưởng đến ổn định trong nước.

Việc Bắc Kinh phản đối thương vụ Meta được cho là muốn thâu tóm Manus AI cũng cho thấy Trung Quốc đang kiểm soát chặt hơn những công ty AI có công nghệ được xem là chiến lược.

Trong lúc Anthropic và các công ty Mỹ tranh luận về giới hạn an toàn của AI, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn tiếp tục tung sản phẩm ra thị trường. Cuộc cạnh tranh hiện diễn ra trên nhiều mặt trận, từ năng lực mô hình, giá thành và chip đến khả năng đưa AI vào sản xuất.

Với tốc độ phát hành mô hình ngày càng cao, Trung Quốc đang cho thấy họ không có ý định chờ đợi những hạn chế công nghệ được nới lỏng. Cuộc đua AI vì thế ngày càng giống một cuộc cạnh tranh về tốc độ triển khai và khả năng xây dựng hệ sinh thái, thay vì chỉ là cuộc so tài giữa một vài mô hình mạnh nhất.