“Đây không phải là sự dịch chuyển của ngành công nghiệp, mà là sự nối dài và mở rộng của ngành công nghệ Đài Loan,” ông Trịnh Lệ Quân phát biểu tại một buổi họp báo ở Washington DC vào tối thứ Năm. “Đài Loan cũng ủng hộ các doanh nghiệp bám rễ tại địa phương và tiếp tục đầu tư trong nước.”

Đài Loan và Mỹ đã đạt đồng thuận về một thỏa thuận thương mại. Theo đó, hàng xuất khẩu của hòn đảo sẽ chịu mức thuế 15%, giảm từ 20%. Đổi lại, Đài Loan, bao gồm các nhà sản xuất chip, sẽ cung cấp khoảng 500 tỉ USD dưới dạng tài trợ hoặc đầu tư. Thỏa thuận này làm dấy lên lo ngại rằng hòn đảo có thể đánh mất lợi thế kinh tế, đặc biệt sau khi Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick tuyên bố ông muốn chuyển 40% chuỗi cung ứng và sản xuất của Đài Loan sang Mỹ.

Khi được hỏi về phát biểu của ông Lutnick, bà Trịnh nhấn mạnh rằng mục tiêu tự chủ sản xuất chip trong nước của Mỹ, vì lý do an ninh, sẽ không thể chỉ dựa vào Đài Loan. Theo bà, Mỹ còn có các đối tác quốc tế khác cũng như những nhà sản xuất trong nước.

“Các bên đang cùng phối hợp tại Mỹ nhằm thúc đẩy sự phát triển trở lại của ngành AI và nắm bắt các cơ hội kinh doanh xoay quanh trí tuệ nhân tạo,” bà Trịnh nói. “Đó không phải là điều chỉ riêng Đài Loan được kỳ vọng phải gánh vác.”

Thỏa thuận thương mại này tháo gỡ một nút thắt trong quan hệ Mỹ–Đài Loan, trong bối cảnh năm ngoái Đài Loan ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục 150 tỉ USD với nền kinh tế lớn nhất thế giới. Giới chức tại Đài Bắc đặc biệt muốn chốt thỏa thuận trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp lại nhau vào tháng 4.

Nhận định của Bloomberg Economics

Theo Bloomberg Economics, thỏa thuận Mỹ–Đài Loan công bố hôm thứ Năm sẽ chỉ ảnh hưởng ở mức vừa phải tới kinh tế Đài Loan. Tuy vậy, nó lại có ý nghĩa chính trị quan trọng khi áp lực từ Trung Quốc ngày càng tăng. Với Mỹ, thỏa thuận này có tiềm năng thúc đẩy năng lực sản xuất bán dẫn trong nước trong thập niên tới.

– Adam Farrar, Michael Deng và Nicole Gorton-Caratelli

Dù vậy, chi tiêu quốc phòng vẫn là một vấn đề nhạy cảm với chính quyền ông Trump. Dù Washington đã công bố một trong những gói bán vũ khí lớn nhất cho Đài Bắc vào tháng 12, các đảng đối lập tại Đài Loan vẫn trì hoãn việc xem xét ngân sách quân sự đặc biệt nhằm tài trợ cho thương vụ này.

Nhà lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức đến nay vẫn chưa quá cảnh qua Mỹ, sau khi ông Trump dường như đã từ chối đề nghị dừng chân tại New York của ông trên đường sang Nam Mỹ mùa Hè năm ngoái.

Năng lực sản xuất chip

Phát biểu tại Đài Bắc hôm thứ Sáu, Bộ trưởng Kinh tế Cung Minh Hâm cho biết với các dòng chip tiên tiến từ 5 nanomet trở xuống, đến năm 2030 Đài Loan dự kiến chiếm khoảng 85% công suất toàn cầu. Phần còn lại, khoảng 15%, thuộc về Mỹ. Đến năm 2036, tỉ lệ này sẽ lần lượt là khoảng 80% cho Đài Loan và 20% cho Mỹ.

Thỏa thuận sẽ được trình lên Quốc hội Đài Loan để xem xét và phê chuẩn. Hiện chưa rõ liệu các đảng đối lập, vốn đang nắm đa số ghế, có cản trở việc thông qua hiệp định này hay không.

TSMC đã cam kết đầu tư thêm 100 tỉ USD để mở rộng năng lực sản xuất tại Mỹ, thông qua việc xây dựng thêm ít nhất bốn nhà máy mới, bên cạnh sáu nhà máy đã được lên kế hoạch trước đó. Dù điều này làm dấy lên lo ngại về vai trò của Đài Loan trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, ban lãnh đạo TSMC nhiều lần nhấn mạnh rằng các công nghệ tiên tiến nhất vẫn sẽ được phát triển tại quê nhà. Những công nghệ này sẽ tiếp tục thuộc về Đài Loan trong một thời gian dài, trước khi có thể được chuyển ra nước ngoài.

“Đài Loan vẫn là trụ cột trong hoạt động của TSMC,” giám đốc tài chính Wendell Huang nói với Bloomberg News hôm thứ Năm.

“Những công nghệ tiên tiến nhất sẽ được vận hành tại Đài Loan vì những lý do rất thực tế,” ông nói thêm. “Khi công nghệ đã ổn định, chúng tôi mới có thể đẩy nhanh quá trình đưa nó ra nước ngoài.”

Hòn đảo với khoảng 23 triệu dân này đang đưa ra những cam kết tương tự như Hàn Quốc, quốc gia có dân số hơn gấp đôi, và Nhật Bản.

Tuy nhiên, so với hai nước này, Đài Loan dường như có nhiều sự linh hoạt hơn trong quan hệ với Mỹ nhờ vị thế hàng đầu ở các dòng chip tiên tiến, theo nhận định của Michelle Lam, chuyên gia kinh tế Trung Quốc đại lục và khu vực tại Societe Generale. Bà lưu ý rằng cam kết đầu tư của Đài Loan bao gồm cả các kế hoạch đã có từ trước của TSMC.

Trong tổng số 500 tỉ USD mà Đài Loan cam kết, khoảng 250 tỉ USD sẽ nằm dưới hình thức bảo lãnh tín dụng, theo bà Lam trong một báo cáo. Bà nói thêm rằng chính phủ Đài Loan chỉ đóng vai trò tạo điều kiện, không phải gánh các cam kết tài khóa trực tiếp, khác với các thỏa thuận của Mỹ với Hàn Quốc.

— Với sự hỗ trợ của Cindy Wang, Adrian Kennedy, Miaojung Lin, Josh Xiao, Yoshiaki Nohara, và Soo-hyang Choi