Động thái can thiệp chung giữa Mỹ và Nhật Bản đã hỗ trợ đồng yen trong ngắn hạn, nhưng đây không phải là yếu tố thay đổi cuộc chơi cho đồng tiền này hay cho toàn bộ nền kinh tế, cựu Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida nhận định. Đồng thời, ông đề xuất chiến lược tăng trưởng trị giá 370 ngàn tỉ yen (2.300 tỉ USD) như một tầm nhìn dài hạn giúp xoay chuyển vận mệnh của Nhật Bản.

"Xét về mặt tiền tệ, động thái này có thể tranh thủ thêm một chút thời gian, nhưng sẽ dừng lại ở đó trừ khi tình hình kinh tế nền tảng và môi trường vĩ mô rộng lớn hơn thay đổi," ông Kishida phát biểu trong bài phỏng vấn vào thứ Tư. Mỹ và Nhật Bản vào thứ Hai đã tuyên bố rằng họ đã can thiệp vào thị trường tiền tệ hôm thứ Sáu tuần trước nhằm nâng đỡ giá trị đồng yen.

Ông Kishida hiện là người đứng đầu một nhóm thuộc đảng cầm quyền, đơn vị tư vấn cho thủ tướng Sanae Takaichi trong việc hoạch định chiến lược tăng trưởng kéo dài 14 năm bao phủ 17 lĩnh vực chiến lược. Ông gạt bỏ những lo ngại về nguồn vốn thực hiện và chỉ ra ngành bán dẫn cũng như công nghiệp AI mới nổi của Nhật Bản như những ví dụ điển hình cho thấy nền kinh tế có thể tăng trưởng với tốc độ bứt phá.

"Chính phủ nên đóng vai trò là chất tác xúc. Bằng cách sử dụng vốn công làm nguồn vốn mồi, chúng ta cần thu hút nguồn vốn từ khu vực tư nhân bao gồm 2.300 ngàn tỉ yen tài sản tài chính của các hộ gia đình Nhật Bản, cùng các khoản đầu tư quy mô lớn từ nước ngoài," ông nói. "Nếu chúng ta tư duy giới hạn trong nguồn lực tài chính của riêng chính phủ, mọi nỗ lực sẽ dừng lại ở đó."

Ông cho biết việc truyền tải thông điệp mang tầm nhìn toàn cục đó tới thị trường sẽ giúp trấn an giới đầu tư, tương tự như việc tăng cường trao đổi giữa chính phủ và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nhằm thể hiện tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Những bình luận trên được đưa ra trong bối cảnh bà Takaichi đang nỗ lực đưa nền kinh tế Nhật Bản vào quỹ đạo tăng trưởng nhanh hơn bằng nguồn ngân sách chính phủ, bất chấp những lo ngại gia tăng về tính bền vững của nền tài chính quốc gia. Ngay cả khi đang phải vật lộn với một trong những khoản nợ công lớn nhất trong số các nền kinh tế hàng đầu thế giới, bà Takaichi vẫn thúc đẩy kế hoạch giảm thuế tiêu thụ đối với thực phẩm và công khai ủng hộ việc tăng chi tiêu quốc phòng.

Chi tiết về nguồn vốn tài trợ cho các kế hoạch này vẫn còn chưa rõ ràng. Bà Takaichi hứa hẹn sẽ làm rõ hơn khi cải tổ quy trình ngân sách trong những tuần tới, điều này khiến giới đầu tư đứng ngồi không yên.

Tính trung bình theo mốc thời gian 14 năm, kế hoạch tăng trưởng đầy tham vọng này hướng tới việc tạo ra bình quân hơn 26 ngàn tỉ yen đầu tư trong nước mỗi năm. Ngay cả khi chính quyền Tokyo chỉ cung cấp 1/3 con số đó, khoản đầu tư này vẫn vượt xa gánh nặng ngân sách hàng năm từ việc giảm thuế tiêu thụ.

Ông Kishida nhận định vấn đề không nằm ở các con số, mà nằm ở niềm tin vào quỹ đạo của nền kinh tế Nhật Bản.

"Sự thật là việc đưa ra một mục tiêu bằng số vào lúc này sẽ không thể thuyết phục ngay lập tức các nhà đầu tư nước ngoài hay giành được niềm tin của họ. Điều quan trọng là phải trình bày một tầm nhìn dài hạn rõ ràng," ông nói. "Một khi hoàn tất điều đó, mọi người mới có thể thấy cơ hội lớn đến nhường nào."

Nhật Bản đã có những câu chuyện thành công về sự hợp tác giữa khu vực công và tư trong các ngành chiến lược, ông dẫn chứng việc xây dựng nhà máy của TSMC và Micron Technology làm ví dụ. Chiến lược tăng trưởng này mở rộng tư duy đó sang các lĩnh vực khác, ông nói thêm. 17 lĩnh vực chiến lược được chỉ định trong kế hoạch bao gồm AI, bán dẫn và các ngành ngách hơn như sáng tạo nội dung và công nghệ thực phẩm.

Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đã cấp tới 500 tỉ yen để hỗ trợ chi phí khi Micron mở rộng nhà máy ở miền Tây Nhật Bản. Số tiền này chiếm khoảng một phần ba tổng chi phí của dự án sản xuất chip nhớ tiên tiến. Dưới thời bà Takaichi, bộ Công nghiệp Nhật Bản đã tăng ngân sách hỗ trợ cho mảng bán dẫn tiên tiến và phát triển trí tuệ nhân tạo lên gần gấp bốn lần, đạt khoảng 1.230 tỉ yen cho năm tài chính này.

"Tôi chắc chắn không tin rằng đây chỉ là giấc mơ viễn vông," ông Kishida khẳng định. "Điều quan trọng là phải đánh giá cẩn trọng phản ứng của cộng đồng quốc tế và thúc đẩy các dự án theo đúng định hướng đó."

Ông Kishida cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chính phủ phải thực hiện những gì cần làm về mặt chính sách tài khóa và tiền tệ để không làm lãng phí nỗ lực từ đợt can thiệp chung lịch sử giữa Nhật Bản và Mỹ.

Thị trường nhận định bà Takaichi đang gây áp lực buộc BOJ phải đưa ra lập trường nới lỏng chính sách tiền tệ hơn, ngay cả khi ngân hàng trung ương đang từng bước tiến hành tăng lãi suất dưới thời Ttống đốc Kazuo Ueda, người đứng đầu ngân hàng trung ương do chính ông Kishida chọn khi còn làm thủ tướng.

"Điều quan trọng là phải khẳng định lại và truyền tải nguyên tắc cơ bản rằng chính sách tiền tệ do một mình BOJ quyết định và không có sự can thiệp nào vào quyết định đó từ phía chính phủ," ông Kishida cho biết khi được hỏi liệu chính phủ có đồng thuận với đợt tăng lãi suất vào tháng 9 hoặc tháng 10 hay không.

Ông Kishida gợi mở về nhu cầu tăng cường giao tiếp không chỉ giữa các lãnh đạo chính phủ và ngân hàng trung ương mà còn ở cấp độ chuyên viên như một cách để phối hợp và định hướng thị trường tốt hơn.

"Thủ tướng và thống đốc thỉnh thoảng có trao đổi, nhưng một số người cho rằng sự giao tiếp ngoài mức đó là chưa đủ," ông Kishida nói. "Có lẽ việc tăng cường trao đổi ở cấp độ đó sẽ hữu ích. Khi đó thị trường có thể sẽ thấu hiểu hơn."

Trong thời gian làm thủ tướng từ năm 2021 đến 2024, ông Kishida đã phải ứng phó với hàng loạt biến động lịch sử cả trong nước lẫn toàn cầu. Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, đại dịch COVID-19 kết thúc và lạm phát lần đầu tiên tác động đến Nhật Bản sau nhiều thập kỷ.

Như một phần của những chuyển dịch đó, ông Kishida đã hoạch định các chính sách khuyến khích các hộ gia đình đầu tư thay vì gửi tiết kiệm, thiết lập cơ chế tài khoản đầu tư miễn thuế với gần 28 triệu tài khoản mới được mở tính đến cuối năm 2025. Hiện có những thảo luận về việc đưa trực tiếp trái phiếu chính phủ vào danh mục sản phẩm đủ điều kiện cho chương trình miễn thuế, nhưng ông Kishida tỏ ra thận trọng với kế hoạch đưa một tài sản vốn được coi là công cụ phòng vệ vào chương trình này.

"Ý tưởng cốt lõi đằng sau sáng kiến của chính phủ nhằm trở thành một quốc gia quản lý tài sản là dẫn dắt tài sản tài chính của hộ gia đình vào các khoản đầu tư chấp nhận rủi ro như cổ phiếu," ông nói. "Nói cách khác, mục tiêu là chuyển dịch từ tiết kiệm sang đầu tư."