Trong nhiều thập kỷ, luận điểm ủng hộ năng lượng sạch chủ yếu bắt nguồn từ chính sách khí hậu. Ngày nay, nó còn liên quan nhiều đến địa chính trị.

Các chính phủ trên khắp thế giới đã dành nhiều năm đầu tư mạnh mẽ vào tấm pin mặt trời, trang trại điện gió, pin lưu trữ và xe điện với mục tiêu điện hóa ngành công nghiệp, giao thông vận tải và sử dụng năng lượng hộ gia đình. Mục tiêu chính là giảm phát thải carbon. Trong quá trình đó, việc triển khai nhanh chóng và những tiến bộ công nghệ đã kéo giảm chi phí, giúp năng lượng mặt trời, pin và xe điện có sức cạnh tranh với nhiên liệu hóa thạch và xe chạy bằng xăng.

Các cuộc khủng hoảng năng lượng gần đây đã thêm một chiều hướng mới cho quá trình chuyển đổi. Cuộc xâm lược Ukraine của Nga và gần đây hơn là cuộc chiến Iran đã làm gián đoạn thị trường dầu khí toàn cầu, phơi bày lỗ hổng đi kèm với sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Rủi ro địa chính trị giờ đây là một lý do khác để thực hiện sự thay đổi, củng cố thêm cho luận điểm kinh tế.

Các chính phủ ngày càng nhận ra rằng năng lượng tái tạo mang lại những lợi thế mà nhiên liệu hóa thạch không thể có. Nguồn năng lượng mặt trời và gió là tài nguyên trong nước, chi phí phần lớn có thể dự đoán được và nguồn cung không thể bị hạn chế bởi các lệnh cấm vận hay các điểm nghẽn địa chính trị. Do đó, giá trị của năng lượng sạch giờ đây không chỉ dừng lại ở việc giảm phát thải mà còn mở rộng sang việc tăng cường khả năng phục hồi kinh tế và an ninh năng lượng. Các nhà sản xuất Trung Quốc, vốn thống trị chuỗi cung ứng công nghệ sạch, đang ở vị thế độc nhất để gặt hái những thành quả lớn nhất từ sự chuyển dịch toàn cầu này.

Xung đột Iran xoay chuyển nhu cầu năng lượng sạch toàn cầu thế nào?

Tại nhiều quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu, chi phí năng lượng tăng vọt đã tạo ra nhu cầu đối với các công nghệ có thể giảm bớt sự ảnh hưởng của giá nhiên liệu biến động đối với các hộ gia đình. Tấm pin mặt trời áp mái và pin lưu trữ dân dụng, được sử dụng để tích trữ điện cung cấp cho gia đình, cho phép các hộ gia đình và doanh nghiệp giảm hóa đơn tiền điện và duy trì nguồn cung cấp điện trong các giai đoạn lưới điện không ổn định hoặc mất điện.

Theo BloombergNEF, xuất khẩu pin lithium-ion dân dụng của Trung Quốc đã cao hơn 45% trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 5 - ba tháng đầu tiên sau khi chiến tranh Iran bắt đầu - so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu sang Úc và Ấn Độ đặc biệt cao, tăng lần lượt 103% và 77%.

Xuất khẩu pin mặt trời của Trung Quốc đã tăng vọt 80% trong tháng 3 và 60% trong tháng 4 so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, điều này một phần được thúc đẩy bởi việc giao hàng sớm trước khi chính sách hoàn thuế xuất khẩu của Trung Quốc đối với các sản phẩm năng lượng mặt trời hết hạn từ ngày 1/4. Lượng hàng xuất đi trong tháng 5 đã giảm 11% so với tháng 5/2025.

Philippines là một ví dụ nổi bật về việc áp dụng nhanh chóng năng lượng mặt trời. Đối mặt với giá điện sinh hoạt thuộc hàng cao nhất Đông Nam Á, quốc gia này đã vượt qua Pakistan để trở thành khách hàng mua tấm pin mặt trời lớn thứ hai của Trung Quốc. (Chỉ có Hà Lan, một trung tâm của khu vực tây bắc châu Âu, nhập khẩu nhiều hơn.) Theo Trade Data Monitor, xuất khẩu năng lượng mặt trời của Trung Quốc sang Philippines đã tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5 so với cùng kỳ năm trước.

Tương tự, xe điện đã trở thành một lựa chọn ngày càng hấp dẫn kể từ khi giá xăng tăng vọt. Kể từ khi cuộc chiến Iran nổ ra, các đại lý ô tô trên khắp các khu vực của châu Á đã ghi nhận sự quan tâm ngày càng tăng của người tiêu dùng đối với xe điện. Theo BNEF, xuất khẩu xe điện của Trung Quốc đã cao hơn 57% trong ba tháng đầu tiên sau khi chiến tranh Iran bắt đầu so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu tăng vọt 95% sang Philippines, 70% sang Thái Lan và 64% sang Việt Nam. Hơn 30 quốc gia đã lập kỷ lục về doanh số bán xe điện hàng tháng trong tháng 3.

Các nước thay đổi chính sách ra sao để thúc đẩy năng lượng sạch?

Nhiều quốc gia, đặc biệt là ở châu Á và châu Âu, đã xem các cuộc khủng hoảng năng lượng gần đây là cơ hội để thúc đẩy các chính sách có tiềm năng cắt giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu trong dài hạn.

Châu Á

Trung Quốc là một minh chứng cho chiến lược này. Nước này đặt mục tiêu đưa điện gió và điện mặt trời chiếm hơn một nửa tổng công suất lắp đặt vào năm 2030 - và đã đạt 47%. Quốc gia này có kế hoạch mở rộng công suất thủy điện tích năng từ 66 gigawatt lên 160 gigawatt. Công nghệ này sử dụng điện dư thừa để bơm nước lên cao và sau đó xả ra để phát điện. Ngoài ra, nước này có kế hoạch tăng sản lượng hydro xanh - hydro được sản xuất bằng điện tái tạo thay vì nhiên liệu hóa thạch - lên 2 triệu tấn vào năm 2030. Hydro được sử dụng làm nhiên liệu và trong các quy trình công nghiệp.

Ở những nơi khác tại châu Á, nhiều quốc gia cũng đang hợp lý hóa quy trình cấp phép cho các dự án năng lượng tái tạo và tăng cường đầu tư công để đưa các dự án điện mặt trời và điện gió mới vào hoạt động nhanh hơn. Ví dụ, tại Ấn Độ, sự kết hợp của các chính sách nội địa hóa, bao gồm thuế nhập khẩu và trợ cấp sản xuất, đã dẫn đến việc sản xuất tấm pin mặt trời tại địa phương nhiều hơn.

Kể từ tháng 3, Philippines đã cung cấp các khoản vay lãi suất thấp lên tới 500.000 peso (8.108 USD) cho việc lắp đặt năng lượng sạch dân dụng. Chương trình cho vay này là một phần của gói các biện pháp mà Manila đã thực hiện để cố gắng giảm thiểu tác động từ cú sốc năng lượng. Ví dụ, chính phủ đã công bố vào tháng 4 rằng họ sẽ đẩy nhanh việc phát triển các nhà máy năng lượng tái tạo quy mô lớn.

Châu Âu

Một số quốc gia châu Âu đã bổ sung hoặc mở rộng các ưu đãi cho người tiêu dùng đối với xe điện và các công nghệ sạch khác trong những tháng gần đây.

Pháp đã công bố tăng gấp đôi trợ cấp để đẩy nhanh việc triển khai xe điện và máy bơm nhiệt - hệ thống sưởi và làm mát bằng điện truyền nhiệt thay vì tạo ra nó - như một phần của kế hoạch sâu rộng được công bố vào tháng 4, trong đó nêu rõ điện hóa là "phản ứng cấu trúc và bền vững duy nhất đối với các cuộc khủng hoảng năng lượng thường xuyên."

Vương quốc Anh đã công bố các quy định quy hoạch mới vào tháng 3, yêu cầu các nhà phát triển phải lắp đặt máy bơm nhiệt và tấm pin mặt trời trong tất cả các ngôi nhà mới xây.

Đức và Tây Ban Nha đã tung ra các ưu đãi tài chính mới để khuyến khích người dân chuyển sang xe điện.

Chiến tranh Iran có giúp năng lượng sạch 'bùng nổ' trên toàn cầu?

Không. Các nhà hoạch định chính sách ở một số quốc gia đã tìm cách xoa dịu người tiêu dùng thất vọng vì chi phí năng lượng cao hơn bằng các biện pháp khắc phục nhanh chóng, chẳng hạn như "miễn" thuế bán xăng tạm thời. Chính phủ liên bang Brazil đã cắt giảm thuế diesel của nước này xuống 0 vào ngày 12/3. Bang Georgia của Mỹ đã tạm ngừng thuế tiêu thụ đặc biệt 0,33 USD mỗi gallon xăng và 0,37 USD mỗi gallon diesel trong 60 ngày vào ngày 20/3 và sau đó gia hạn việc miễn giảm này cho đến ngày 2/6.

Một số quốc gia có trữ lượng than đáng kể đã nhấn mạnh việc sử dụng nhiều hơn loại nhiên liệu này. Đáng chú ý nhất, Indonesia đã tăng hạn ngạch sản xuất than để cung cấp nhiều hơn cho thị trường nội địa.

Vì sao Trung Quốc hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng này?

Trung Quốc thống trị ngành sản xuất công nghệ năng lượng sạch toàn cầu. Trong thập kỷ qua, nước này đã xây dựng năng lực sản xuất ở quy mô mà không đối thủ nào sánh kịp. Trung Quốc sản xuất khoảng 92% pin mặt trời, 83% pin lưu trữ và 66% xe điện của thế giới. Nước này cũng giữ vị trí hàng đầu trong các vật liệu và linh kiện chính được sử dụng để sản xuất các sản phẩm đó. Điều này có nghĩa là mỗi làn sóng đầu tư năng lượng sạch trên khắp thế giới có xu hướng chuyển thành nhu cầu mạnh mẽ hơn đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc.

Xuất khẩu ô tô điện chạy pin và xe hybrid cắm sạc của Trung Quốc đã đạt kỷ lục vào tháng 3 do cú sốc năng lượng toàn cầu, và các lô hàng tiếp tục tăng trong ba tháng sau đó.

Liệu đây có phải là khởi đầu của một đợt tăng tốc bền vững hay không vẫn chưa chắc chắn. Một phần của sự gia tăng gần đây có thể phản ánh các yếu tố ngắn hạn như việc mua hàng sớm do thay đổi thuế xuất khẩu ở Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu giá nhiên liệu hóa thạch cao hơn vẫn tồn tại và các chính phủ tiếp tục ưu tiên an ninh năng lượng, các động lực cơ bản dường như sẽ vẫn còn đó.