Sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI đang làm gia tăng nhu cầu điện tại Trung Quốc, thúc đẩy nước này mở rộng đầu tư vào năng lượng hạt nhân. Trong số 58 lò phản ứng hạt nhân truyền thống đang được xây dựng trên toàn thế giới, hơn một nửa nằm tại Trung Quốc, theo số liệu được dẫn trong báo cáo của FT.

Bắc Kinh đồng thời phát triển các công nghệ hạt nhân thế hệ mới, gồm lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và nhiệt hạch. Hoạt động này diễn ra khi Trung Quốc vừa phải đáp ứng nhu cầu điện tăng nhanh, vừa tìm cách củng cố an ninh năng lượng và giảm phát thải.

Nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu đang tăng nhanh khi AI được triển khai trên quy mô lớn. Wood Mackenzie dự báo các trung tâm dữ liệu Trung Quốc sẽ tiêu thụ 774 terawatt-giờ điện vào năm 2030, gấp khoảng bốn lần hiện nay, do khối lượng công việc liên quan đến AI tạo ra mức tăng mang tính dài hạn đối với nhu cầu điện phục vụ tính toán.

Tốc độ tăng trưởng này diễn ra trong bối cảnh tổng nhu cầu điện của Trung Quốc cũng đang ở mức cao. Sản xuất và xuất khẩu tiếp tục thúc đẩy tiêu thụ điện, trong khi Bắc Kinh phải mở rộng lưới điện và khai thác thêm công suất từ các dự án điện gió và điện mặt trời tại các khu vực nội địa.

Năng lượng hạt nhân đáp ứng yêu cầu về nguồn điện ổn định cho các trung tâm dữ liệu, đồng thời phù hợp với mục tiêu tăng cường an ninh năng lượng và giảm phát thải của Trung Quốc. Bắc Kinh đặt mục tiêu đạt đỉnh phát thải carbon vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

Các tập đoàn nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo trong xây dựng các lò phản ứng hạt nhân truyền thống. Song song đó, các doanh nghiệp tư nhân có liên hệ với các quỹ nhà nước và tổ chức nghiên cứu đang phát triển những công nghệ mới, trong đó có SMR.

Junhe Atomic, một công ty phát triển SMR tại Thượng Hải, được thành lập năm 2025 và đã huy động 300 triệu nhân dân tệ (44,1 triệu USD). Công ty hiện thiết kế lò phản ứng SMR thử nghiệm đầu tiên và đặt mục tiêu đưa dự án vào hoạt động khoảng năm 2031.

Các lò phản ứng quy mô nhỏ có thể được triển khai tại những địa điểm từng được sử dụng cho các nhà máy nhiệt điện than cũ. Mô hình này cho phép tận dụng mặt bằng, hạ tầng và lực lượng lao động hiện có khi Trung Quốc từng bước thay đổi cơ cấu nguồn điện.

Nhiệt hạch cũng nằm trong nhóm công nghệ được Trung Quốc tăng tốc nghiên cứu. NovaFusionX, một công ty đặt tại Thượng Hải, đang phát triển công nghệ cấu hình đảo chiều từ trường (FRC), sử dụng từ trường để giam giữ plasma nhằm tạo ra phản ứng nhiệt hạch.

Công ty đặt mục tiêu tạo ra dòng plasma đầu tiên vào cuối năm nay và đạt mức tăng năng lượng ròng vào năm 2029. NovaFusionX đang đàm phán với các chính quyền địa phương tại Trung Quốc để xây dựng lò phản ứng thử nghiệm đầu tiên vào đầu những năm 2030, với chi phí dự kiến khoảng 3 tỉ nhân dân tệ (440 triệu USD).

Nhiệt hạch đã được đưa vào tám lĩnh vực công nghệ trọng điểm trong kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm mới nhất của Trung Quốc. Nguồn vốn dành cho lĩnh vực này cũng tăng nhanh, trong đó các dự án nhiệt hạch hướng tới thương mại hóa tại Trung Quốc được cho là đã huy động lượng vốn cao gấp khoảng ba lần các dự án tương tự thuộc Bộ Năng lượng Mỹ.

Việc đồng thời mở rộng lò phản ứng truyền thống, phát triển SMR và đầu tư vào nhiệt hạch cho thấy Trung Quốc đang xây dựng nhiều lớp nguồn cung điện cho nhu cầu dài hạn. AI đang trở thành một trong các động lực mới của nhu cầu điện, trong khi năng lượng hạt nhân được đặt vào trung tâm của chiến lược kết hợp giữa an ninh năng lượng, công nghệ và mục tiêu giảm phát thải.