Cách dễ dàng nhất để thấu hiểu thị trường tiền mã hóa trước đây là nhìn vào Bitcoin.

Khi đồng tiền mã hóa lớn nhất thế giới này tăng giá, dòng vốn sẽ ồ ạt đổ vào các công ty khởi nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm, sàn giao dịch và hàng ngàn mã token mang tính đầu cơ khác. Ngược lại, khi nó lao dốc, các doanh nghiệp biến mất, nguồn vốn cạn kiệt và mọi hoạt động trên toàn ngành cũng dần đình trệ. Bitcoin không chỉ đơn thuần là tài sản kỹ thuật số lớn nhất, mà còn là trọng tâm cốt lõi của toàn bộ nền kinh tế tiền mã hóa.

Giờ đây, một vài mảng kinh doanh có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong ngành đang vận hành theo một logic hoàn toàn khác.

Đồng tiền trị giá lớn nhất này đang sụt giảm nghiêm trọng. Trong phiên giao dịch ngày thứ Sáu tuần trước, giá Bitcoin đã rơi xuống dưới mốc 60.000 USD, kéo dài chuỗi giảm giá và thổi bay khoảng một nửa giá trị so với mức đỉnh của năm ngoái. Làn sóng bán tháo được thúc đẩy bởi dòng vốn rút khỏi các quỹ hoán đổi danh mục (ETF), sự bùng nổ của AI đang cạnh tranh để thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư cá nhân, cùng những hoài nghi ngày càng lớn về việc liệu các tổ chức mua quy mô lớn, động lực thúc đẩy đợt tăng giá trước đó, có thể tiếp tục gom thêm tài sản này hay không.

Phần lớn thị trường altcoin đang gánh chịu một đợt suy thoái thậm chí còn nghiêm trọng hơn, khi nó diễn ra từ trước đợt lao dốc mới nhất của Bitcoin. Theo số liệu từ TradingView, giá trị vốn hóa của thị trường altcoin (các mã token ngoài Bitcoin) từng đạt đỉnh ở mức 431 tỉ USD vào tháng 11.2021, hiện đang quanh mốc 170 tỉ USD. Những hệ sinh thái từng một thời hứa hẹn sẽ định hình lại ngành tài chính đang thu hẹp quy mô, hợp nhất hoặc âm thầm biến mất. Dẫu vậy, ở chiều ngược lại, một vài mảng kinh doanh có tầm quan trọng thương mại lớn nhất ngành lại đang tăng trưởng nhanh hơn bao giờ hết.

Các đồng stablecoin đang dần trở thành một phần của hệ thống thanh toán toàn cầu, đóng góp khoảng 390 tỉ USD vào khối lượng giao dịch hàng năm, theo McKinsey và Artemis Analytics. Các công ty tại Phố Wall đang chạy đua để "token hóa" cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ thị trường tiền tệ. Những ngân hàng từng bỏ qua công nghệ blockchain giờ đây cũng đang thử nghiệm nó. Các công ty thanh toán đang tích hợp đồng USD kỹ thuật số, trong khi các thị trường dự đoán ngày càng thu hút lượng người dùng phổ thông. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật số vẫn đang tiếp tục mở rộng, ngay cả khi nhiều tài sản được xây dựng trên nền tảng đó đang phải chật vật sinh tồn.

“Biểu đồ giá Bitcoin từng là toàn bộ câu chuyện của ngành tiền mã hóa, nhưng giờ thì không còn như vậy,” Eric Jackson, nhà sáng lập kiêm giám đốc đầu tư của EMJ Capital, một quỹ đầu cơ tập trung vào công nghệ, nhận định. “Đối với thị trường này, giá cả và mức độ ứng dụng thực tế là hai thước đo hoàn toàn khác nhau, và vốn dĩ chúng không nên bị đánh đồng.”

Bitcoin đã ổn định trở lại vào chiều thứ Hai tại New York để giao dịch dưới mức 64.000 USD, khi Strategy tiếp tục hoạt động mua vào đồng token này. Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, đồng tiền kỹ thuật số lớn nhất thế giới đã bốc hơi khoảng 235 tỉ USD giá trị vốn hóa thị trường trong vòng 7 ngày, tính đến hết ngày 76.

Giờ đây, thị trường tiền mã hóa ngày càng trở nên khó nắm bắt nếu chỉ nhìn vào một biểu đồ giá.

Lời hứa ban đầu của ngành công nghiệp này chưa bao giờ chỉ gói gọn trong Bitcoin. Đó là ý tưởng về việc tiền tệ, tài sản và các hoạt động tài chính cuối cùng sẽ dịch chuyển trên các mạng lưới thuần kỹ thuật số. Điều trớ trêu là một phần của tầm nhìn đó đang bắt đầu thành hình, ngay vào chính thời điểm các nhà đầu tư dần đánh mất niềm tin vào các loại đồng token từng được kỳ vọng là nơi nắm giữ các giá trị cốt lõi đó.

Ra mắt năm 2024, quỹ thị trường tiền tệ token hóa BUIDL của BlackRock đã trở thành một trong những sản phẩm token hóa lớn nhất thế giới với giá trị tài sản đạt 2,4 t\ỉ USD, theo dữ liệu từ nền tảng theo dõi RWA.xyz. Ở một ví dụ khác, sàn Nasdaq gần đây hợp tác với sàn giao dịch tiền mã hóa Kraken để cung cấp các cổ phiếu được token hóa. Nhìn chung, theo RWA.xyz, hơn 30 tỉ USD tài sản các loại từ cổ phiếu cho đến bất động sản, đã được đưa lên chuỗi khối dưới dạng token.

Mức độ ứng dụng stablecoin cũng đang tiến xa hơn ngoài phạm vi của các công ty tiền mã hóa. Visa và Mastercard đã mở rộng năng lượng thanh toán bằng stablecoin, trong khi ngày càng có nhiều công ty thanh toán thử nghiệm cơ sở hạ tầng đồng USD kỹ thuật số cho các hoạt động chuyển tiền và quyết toán xuyên biên giới. Tổng khối lượng giao dịch stablecoin đã tăng vọt 72%, đạt mốc 33.000 tỉ USD vào năm 2025, theo dữ liệu do Artemis tổng hợp.

“Dù có chút bất ngờ trước sự suy yếu của Bitcoin khi các tài sản rủi ro nói chung đều tăng trưởng tốt trong những tuần gần đây, thực tế là hiệu suất của Bitcoin cho thấy tâm lý của nhà đầu tư đối với riêng loại tài sản đó mà thôi,” Adam Phillips, giám đốc điều hành kiêm thành viên hợp danh tại EP Wealth Advisors ở Torrance, California, nhận định. “Nó không phản ánh chính xác mức độ ứng dụng thực tế đang diễn ra mạnh mẽ ở bên dưới bề mặt thị trường.”

Hàng chục triệu mã token đã được tạo ra trong những năm gần đây, thế nhưng chưa đầy 1.700 mã trong số đó còn duy trì được hoạt động giao dịch có ý nghĩa, theo số liệu từ Delphi Digital. Trên các phân khúc thị trường, dòng vốn và sự chú ý chỉ đến trong những đợt bùng nổ ngắn ngủi rồi lại nhanh chóng rút đi.

Thực trạng đó phần nào lý giải cho một trong những nghịch lý định hình nên chu kỳ hiện tại. Một vài thành công rõ ràng nhất của ngành tiền mã hóa đang xuất hiện đồng thời với một trong những cuộc thanh lọc tàn khốc nhất lịch sử. Công nghệ này ngày càng gắn kết sâu rộng vào hệ thống tài chính, ngay cả khi phần lớn thế giới tài sản được xây dựng xung quanh nó đang bị bỏ rơi.

Trong những giai đoạn trước, điều này có thể bị xem là một mối đe dọa sinh tồn. Thế nhưng hiện tại, nó lại ngày càng giống với một tiến trình khác: Sự trưởng thành.

“Ngành công nghiệp tiền mã hóa vẫn đang trong quá trình trưởng thành để hướng tới khả năng sử dụng mang tính tổ chức, thay vì chỉ là đầu cơ bán lẻ,” Roxanna Islam, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu Khối ngành thuộc ETF TMX VettaFi, nhận định. “Các tổ chức tài chính đang tập trung vào cơ sở hạ tầng và giá trị ứng dụng dài hạn, bất chấp sự biến động của giá Bitcoin.”

Các công nghệ mới hiếm khi phát triển theo đường thẳng. Ngành đường sắt vẫn tồn tại sau sự sụp đổ của vô số công ty đường sắt. Mạng Internet vẫn sống sót sau sự đổ vỡ của hàng trăm cổ phiếu dot-com. Những cơn hứng khởi trên thị trường tài chính thường cung cấp là nguồn vốn cho các cơ sở hạ tầng mà tầm quan trọng của chúng chỉ thực sự rõ ràng sau khi làn sóng đầu cơ thoái trào.

Công nghệ tiền mã hóa có thể đang bước vào giai đoạn tương tự. Lần đầu tiên, công nghệ này trở nên đủ quan trọng để phát triển vượt ra ngoài ranh giới của chính hoạt động giao dịch đã tạo ra nó. Bitcoin vẫn có vai trò vô cùng lớn, có điều vị thế độc tôn của nó không còn như trước.

“Công nghệ ý nghĩa nhất hiện nay là stablecoin và bạn không cần đến XRP hay Bitcoin để lưu trữ giá trị khi đã có stablecoin,” Mike McGlone tại Bloomberg Intelligence cho biết. “Chúng ta đang chứng kiến một cuộc thanh lọc và điều này mới chỉ bắt đầu.”

- Với sự hỗ trợ của Olga Kharif