Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc đang trên đà giảm xuống mức thấp nhất kể từ thời kỳ đại dịch, khi cuộc chiến tại Iran cho thấy nhu cầu tiêu thụ đã suy yếu đến mức nào và có thể sẽ khó phục hồi.

Theo công ty tư vấn Energy Aspects có trụ sở tại London, lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc năm nay có thể giảm xuống trung bình 10,9 triệu thùng/ngày. Đây sẽ là mức thấp nhất kể từ năm 2022, thời điểm nền kinh tế chịu tác động nặng nề bởi các đợt phong tỏa để ngăn Covid-19 lây lan. Trung Quốc nhập khẩu trung bình 11,6 triệu thùng/ngày trong năm 2025, con số được đẩy lên cao do chính phủ tích trữ dầu thô nhằm củng cố an ninh năng lượng.

Việc Tehran siết chặt eo biển Hormuz khiến lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm mạnh trong tháng 4 xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7.2022. Tuy nhiên, so với các nước nhập khẩu dầu lớn khác, Trung Quốc vẫn chống chịu cú sốc này khá tốt, chủ yếu nhờ cắt giảm công suất lọc dầu và hạn chế xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ thay vì phải ráo riết tìm nguồn cung thay thế.

Nhu cầu suy yếu của Trung Quốc đang tạo ra thay đổi lớn đối với thị trường toàn cầu. Trong hai năm qua, hoạt động tích trữ dầu quy mô lớn của nước này đã hấp thụ phần lớn lượng dầu dư thừa trên thế giới và góp phần hỗ trợ giá dầu. Tuy nhiên, khi giá dầu Brent phần lớn duy trì trên 100 USD/thùng kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran, Trung Quốc đã mất dần hứng thú mua vào. Hoạt động vận tải tại nước này ngày càng chuyển sang điện hóa, trong khi ngành lọc hóa dầu khổng lồ đang dư thừa công suất so với nhu cầu thực tế.

“Gần như toàn bộ mức tăng nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc trong năm ngoái đến từ hoạt động tích trữ,” bà Erica Downs, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc đại học Columbia, cho biết. “Kết hợp với việc nhu cầu xăng đang chững lại, thậm chí có thể đã đạt đỉnh, điều này cho thấy giai đoạn Trung Quốc đóng vai trò động lực lớn nhất thúc đẩy tăng trưởng nhu cầu dầu toàn cầu đang dần khép lại.”

Các nhà giao dịch cho biết nhu cầu dầu từ Ả Rập Xê Út của Trung Quốc, bao gồm cả các lô hàng có thể tránh đi qua eo biển Hormuz, đã giảm mạnh. Người mua cũng tỏ ra khá bình thản trong việc tìm nguồn thay thế dù xung đột sắp bước sang tháng thứ tư. Đầu tuần này, giám đốc phụ trách mô hình hóa và lọc dầu tại công ty phân tích Kpler là Sumit Ritolia cho biết lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc đã giảm xuống còn khoảng 6,5 triệu đến 6,6 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất kể từ năm 2016.

Dù Trung Quốc đã bắt đầu sử dụng lượng dầu dự trữ khổng lồ để ứng phó cú sốc năng lượng, thay đổi lớn hơn nằm ở nhu cầu tiêu thụ. Các nhà máy lọc dầu quốc doanh đã cắt giảm công suất xuống mức thấp kỷ lục trong tuần trước. Doanh số xăng và dầu diesel trong tháng 4 đều giảm hơn 15% so với tháng 3.

Theo ông Jianan Sun, chuyên gia phân tích tại Energy Aspects, điều này đồng nghĩa các nhà máy lọc dầu có thể cắt giảm gần 2 triệu thùng/ngày công suất chế biến mà vẫn không làm thị trường nhiên liệu trong nước bị thiếu hụt đáng kể.

Bà Michal Meidan, trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, cho rằng hoạt động tích trữ của Bắc Kinh đã che lấp nhu cầu thực sự của nước này. Bà ước tính nhu cầu dầu thô thực tế của Trung Quốc chỉ ở mức khoảng 10,4 triệu thùng/ngày.

Bà cho biết các nhà máy lọc dầu Trung Quốc có thể duy trì mức cắt giảm công suất 10% trong vài tháng. Nếu sản lượng khai thác trong nước được giữ nguyên và nhập khẩu qua đường ống được đẩy lên tối đa, lượng dầu mua bằng đường biển của Trung Quốc có thể giảm xuống chỉ còn 7,2 triệu thùng/ngày mà vẫn chưa ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung sản phẩm dầu mỏ.

Câu hỏi đặt ra với các nhà giao dịch dầu là liệu cuộc chiến hiện nay chỉ mang tính tạm thời và thị trường rồi sẽ trở lại bình thường. Nhiều người kỳ vọng khi dòng chảy dầu tại Vịnh Ba Tư ổn định trở lại và giá giảm xuống, Trung Quốc sẽ quay lại thị trường với vai trò người mua cuối cùng. Tuy nhiên, bà Downs của Đại học Columbia tỏ ra hoài nghi.

“Khi xe năng lượng mới tiếp tục chiếm tỉ trọng lớn hơn trong đội xe, tăng trưởng nhu cầu dầu bị hạn chế và nhập khẩu giảm xuống, động lực duy trì lượng dầu dự trữ lớn sẽ suy yếu dần,” bà nói.