Tháng 3-4 hằng năm là mùa đại hội cổ đông. Hàng loạt công ty công bố kết quả và kế hoạch kinh doanh đầy triển vọng. Nhiều công ty còn đặt mục tiêu vượt xa mức 10%. Đây cũng là thời điểm nhiều nhà đầu tư mong đợi thông tin về việc chia cổ tức.

Tràn ngập trên phương tiện đại chúng là thông tin về các doanh nghiệp “chia” cổ tức lên tới ngàn tỉ đồng. Có cả doanh nghiệp chia cổ tức cả tỉ USD. Đặc biệt, thông tin này được gắn liền với việc vốn điều lệ của doanh nghiệp tăng cả trăm ngàn tỉ. Bức tranh tràn ngập màu hồng. Cổ đông thì nhận được thêm quà, doanh nghiệp thì tăng trưởng.

Song, đằng sau những con số đó là gì? Liệu cổ đông có thực sự được món quà hay đây chỉ là thủ thuật lôi kéo nhà đầu tư mới? Thậm chí, rủi ro cho doanh nghiệp khi thực hiện chia cổ tức là gì?

Doanh nghiệp chia cổ tức theo những phương thức nào?

Doanh nghiệp chia cổ tức theo hai cách. 

Một là trả bằng tiền mặt. Đây là hình thức trực tiếp và dễ hiểu nhất: cổ đông nhận tiền thật, chuyển thẳng vào tài khoản. Với nhiều nhà đầu tư, đây giống như “thu hoạch” sau một giai đoạn nắm giữ. 

Hai là trả bằng cổ phiếu. Thay vì tiền, doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu để chia cho tất cả cổ đông hiện hữu. Số lượng cổ phiếu trong tay tăng lên, nhưng tổng giá trị khoản đầu tư không đổi ngay lập tức, bởi “chiếc bánh” đã được chia thành nhiều phần hơn. Nói ngắn gọn, một bên là tiền tươi, một bên là tăng số lượng cổ phiếu. Còn thực sự đây có phải là “món quà” hay không? Hãy cùng thảo luận với các câu hỏi tiếp theo.

Sự khác nhau giữa việc chi trả cổ tức bằng tiền mặt và cổ tức bằng cổ phiếu và ý nghĩa sau cùng?

Hiểu đơn giản, trả cổ tức bằng cổ phiếu là việc doanh nghiệp lấy phần lợi nhuận đã tích lũy qua nhiều năm, chuyển sang vốn điều lệ. Lợi nhuận chưa phân phối giảm, vốn điều lệ tăng tương ứng.

Trong một số trường hợp, chia cổ tức bằng cổ phiếu chỉ là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp đang tái đầu tư và mở rộng kinh doanh.

Nhưng tổng thể, đây chỉ đơn giản là một nghiệp vụ kế toán. Quy mô tài sản không thay đổi, chỉ là sự dịch chuyển giữa các khoản mục vốn trong bảng cân đối kế toán.

Về bản chất, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu không tác động trực tiếp tới hoạt động kinh doanh hay tình hình tài chính của công ty. Chi trả cổ tức bằng cổ phiếu cũng không trực tiếp tạo thêm tiền, cũng không làm doanh nghiệp và cả cổ đông giàu lên hay nghèo đi.

Vậy tại sao công ty vẫn thực hiện việc chia cổ tức bằng cổ phiếu hằng năm? Câu trả lời nằm ở việc pha loãng số lượng cổ phiếu và tăng tính thanh khoản.

Khi chia cổ tức bằng cổ phiếu, không chỉ riêng một nhóm nhỏ nhận được mà tất cả cổ đông hiện hữu đều nhận thêm cổ phiếu theo cùng một tỉ lệ. Số lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên. Vốn hóa thị trường không đổi. Giá mỗi cổ phiếu sẽ giảm tương ứng.

Hãy hình dung một cách đơn giản. Một ông chủ mở tiệm bánh mì. Hằng ngày, ông bán một ổ bánh mì với giá 10.000 đồng. Vào một ngày đẹp trời, ông chủ quyết định cắt đôi chiếc bánh mì và bán giá 5.000 đồng cho mỗi ổ bánh. Tổng giá trị của chiếc bánh không thay đổi. Với mức giá thấp hơn, ông chủ hy vọng sẽ có nhiều người có thể mua và thưởng thức chiếc bánh mì do ông làm.

Vậy chia cổ phiếu bằng tiền mặt thì sao? Đây rõ ràng là tin tốt với cổ đông. Nó giống như việc trồng một cái cây và tới ngày hái quả. Sau một quá trình hoạt động và tích lũy, doanh nghiệp trích một phần lợi nhuận, chuyển thành tiền mặt và gửi thẳng vào tài khoản của cổ đông. 

Niềm vui đó không hoàn toàn trọn vẹn, đặc biệt ở phía doanh nghiệp. Mỗi đồng cổ tức tiền mặt được trả đi, lợi nhuận giữ lại giảm xuống. Quy mô tài sản của công ty cũng thu hẹp.

Nói cách khác, doanh nghiệp đang chia sẻ thành quả hiện tại, thay vì giữ lại để nuôi tăng trưởng trong tương lai. Vì vậy, cổ tức tiền mặt luôn là một lựa chọn mang tính đánh đổi. Cổ đông nhận tiền ngay, còn doanh nghiệp chấp nhận giảm bớt nguồn lực của chính mình.

Trong một vài trường hợp, đây là dấu hiệu sớm cho thấy doanh nghiệp không còn động lực phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới. Khi tình hình kinh doanh không quá khả quan, các ông chủ doanh nghiệp chọn cách nhận tiền về thay vì tái đầu tư.

Nhát dao chí mạng đối với ngành ngân hàng

Xét riêng với ngành ngân hàng, việc trả cổ tức bằng tiền mặt trong thời điểm hiện tại được xem là nhát dao chí mạng vì tình trạng căng thẳng thanh khoản vẫn đang kéo dài.

Trong bối cảnh huy động vốn còn nhiều thách thức do các yếu tố bất định từ căng thẳng địa chính trị, việc chia cổ tức bằng tiền mặt trở thành “gót chân Achilles” đối với nhiều ngân hàng.

Bởi lẽ ngân hàng bị ràng buộc bởi một tỉ lệ quan trọng là hệ số an toàn vốn CAR. Ngân hàng Nhà nước đang có quy định CAR ở mức tối thiểu 8% đối với các tổ chức tín dụng, thậm chí hướng tới mức 10,5% theo chuẩn Basel III. 

Hiểu đơn giản, CAR càng cao đồng nghĩa với việc bộ đệm vốn dày. Vừa có thể đảm bảo hệ thống, vừa có sức tăng trưởng. Đây là chỉ số quan trọng để Ngân hàng Nhà nước căn cứ để giao thêm room tín dụng, bên cạnh các thước đo khác. 

Thêm vào đó, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu mặt không giúp tăng hệ số CAR, vì phần vốn cấp 1 bao gồm cả vốn điều lệ và lợi nhuận giữ lại. Tăng vốn điều lệ, hạ lợi nhuận chưa phân phối, không tác động tới hệ số.

Sau cùng, việc chia cổ tức, dù bằng tiền mặt hay cổ phiếu, không trực tiếp làm cải thiện hoạt động kinh doanh hay tạo ra giá trị mới cho doanh nghiệp. Biến động giá cổ phiếu chủ yếu đến từ kỳ vọng của thị trường hơn là hành động chia cổ tức.