Gánh nặng trả lãi nợ của chính phủ Mỹ đạt mức cao kỷ lục trong năm tài khóa 2026, chiếm tỉ trọng ngày càng lớn trong nguồn thu ngân sách liên bang và làm gia tăng nguy cơ các khoản vay phình to như quả cầu tuyết, khiến nước này dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc kinh tế.

Theo dữ liệu bộ Tài chính công bố hôm thứ Sáu, chi phí lãi vay ròng trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 9 lên tới 1.050 tỉ USD, tăng hơn 8% so với mức 970 tỷ USD của năm tài khóa 2025. Quỹ Peter G. Peterson, một tổ chức nghiên cứu, ước tính khoản chi này tương đương 3,2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), vượt kỷ lục trước đó được thiết lập năm 1991. Số liệu GDP quý vừa qua dự kiến được công bố vào cuối tháng này.

Mức tăng này phản ánh cả quy mô nợ phải trả lãi lớn hơn nhiều lẫn mặt bằng lãi suất cao hơn đáng kể. Theo một thước đo quan trọng, quy mô nợ hiện vượt 32.000 tỉ USD, tăng khoảng 10.000 tỷ USD so với chỉ 5 năm trước. Lãi suất bình quân mà chính phủ trả cho chứng khoán Kho bạc có thể giao dịch trên thị trường ở mức 3,52% vào cuối tháng 9, cao hơn gấp đôi mức 1,47% của 5 năm trước.

“Đây dường như không phải là một cuộc khủng hoảng, mà là sự bào mòn từ từ” năng lực tài khóa, Louise Sheiner, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại viện Brookings và cựu chuyên gia kinh tế của cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), nhận định. Theo bà, điều chưa rõ là khi nào “một số bên cho vay sẽ quyết định không cho chúng ta vay nữa, và nếu điều đó xảy ra, một cuộc khủng hoảng tài khóa có thể xuất hiện,” khiến bộ Tài chính không còn khả năng huy động vốn trên thị trường.

Gennadiy Goldberg, trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ tại TD Securities, cho biết một yếu tố giúp ngăn những lo ngại lớn hơn vào lúc này là tốc độ tăng trưởng GDP danh nghĩa của Mỹ vẫn cao hơn lợi suất trái phiếu Kho bạc. Đây là tốc độ tăng trưởng có ý nghĩa quan trọng đối với doanh thu doanh nghiệp và nguồn thu thuế. Trong quý II, GDP danh nghĩa tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước. “Ngày tận thế về tài khóa vẫn chưa đến,” Goldberg viết trong một báo cáo gần đây.

Tạm thời vẫn xoay xở được

“Bằng cách nào đó, chúng ta vẫn xoay xở được, ngay cả khi lãi suất tăng,” giám đốc văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ Phillip Swagel phát biểu tại một sự kiện ở Minneapolis ngày 8.10. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng tình hình tài khóa xấu đi đang khiến Mỹ ngày càng dễ bị tổn thương. “Bất cứ khi nào xuất hiện một cú sốc tiêu cực, lãi suất tăng vì bất kỳ lý do gì,” một “hiệu ứng khuếch đại” đều có thể xảy ra.

Trong kịch bản đó, cú sốc lãi suất cao hơn “làm tăng thâm hụt, làm tăng nợ, rồi tác động ngược trở lại lãi suất trong nền kinh tế,” Swagel cho biết. Hồi tháng 2, cơ quan do ông đứng đầu dự báo tỷ lệ nợ trên GDP sẽ lập kỷ lục, vượt 106% vào năm 2030. Cựu quan chức Bộ Tài chính cũng cho biết, dù đã đưa ra cùng một thông điệp về tài khóa suốt thời gian dài, ông nhận thấy các thành viên thị trường quan tâm hơn trong hai năm qua.

Chi phí lãi vay hiện nằm trong ba khoản chi lớn nhất của ngân sách liên bang, sau khi tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2022. Khoản chi này chỉ đứng sau An sinh xã hội và Medicare, hai chương trình liên bang quy mô lớn dành cho người Mỹ cao tuổi, với chi phí tăng mỗi năm khi số người thụ hưởng tăng thêm hàng triệu. Chi tiêu cho Bộ Quốc phòng và Medicaid, chương trình hỗ trợ y tế cho người thu nhập thấp, là hai khoản còn lại trong nhóm năm khoản chi lớn nhất.

Lần gần nhất tỉ lệ chi phí lãi vay trên tổng nợ ở quanh mức hiện nay, giới chính trị Mỹ đã vào cuộc để giải quyết thách thức. Tổng thống George H.W. Bush từng gây chú ý khi phá vỡ cam kết không tăng thuế bằng việc ký ban hành một gói tăng thuế năm 1990, ngay trước khi tỉ lệ chi phí lãi vay đạt đỉnh. Người kế nhiệm ông, Bill Clinton, tiếp tục tăng thuế vào năm 1993.

Chờ đến khi thảm họa xảy ra?

Chiến tranh Lạnh kết thúc cũng kéo theo sự sụt giảm chi tiêu quốc phòng, giúp cải thiện tình hình tài khóa. Đến cuối thập niên 1990, kinh tế tăng trưởng nhanh hơn cùng với sự phổ biến của internet và máy tính cá nhân đã thúc đẩy nguồn thu ngân sách.

Hiện nay, Bessent và các quan chức khác trong chính quyền Trump đang đề cao làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) như một động lực tăng trưởng giúp giảm tỉ lệ nợ trên GDP. Tuy nhiên, các chuyên gia ngân sách tỏ ra hoài nghi. Theo họ, chi tiêu quốc phòng và các chương trình phúc lợi theo luật định nhiều khả năng tiếp tục tăng, trong khi tăng trưởng GDP khó đủ nhanh để tạo ra mức tăng thu ngân sách cần thiết.

“Vấn đề chỉ ngày càng nghiêm trọng hơn, vì vậy chúng ta không nên tranh luận xem có nên chờ thảm họa xảy ra hay không, mà cần bắt tay xử lý ngay từ bây giờ,” Brett Loper, phó chủ tịch điều hành phụ trách chính sách tại quỹ Peterson, nhận định. “Sẽ rất khó để thoát khỏi tình trạng này.”

Mức tăng 81,4 tỉ USD của khoản chi trả lãi ròng năm nay có thể trở nên nhỏ bé so với mức tăng trong tương lai nếu lãi suất tiếp tục đi lên. Fed được dự báo sẽ tăng lãi suất qua đêm chủ chốt, hiện ở mức 3,75% đến 4%, ít nhất một lần nữa. Điều này sẽ đẩy chi phí vay nợ ngắn hạn lên cao, trong bối cảnh ông Bessent ngày càng ưu tiên hình thức vay này.

Theo tính toán của TD Securities, nếu lợi suất ở tất cả các kỳ hạn tăng 100 điểm cơ bản, chi phí lãi vay năm 2027 sẽ tăng thêm 310 tỷ USD.

“Tôi không cho rằng một cuộc khủng hoảng tài khóa sắp xảy ra, nền kinh tế của chúng ta vẫn khá vững,” Karen Dynan, giáo sư kinh tế tại đại học Harvard, từng làm việc tại bộ Tài chính dưới chính quyền Obama, nhận định. Bà cũng lưu ý rằng lãi suất vẫn chưa trở lại mức của ba hoặc bốn thập niên trước.

Tuy nhiên, “với quy mô nợ lớn như vậy, các khoản trả lãi ròng thực sự có tác động đáng kể, chúng sẽ khiến nợ phình to như quả cầu tuyết,” bà nói. “Lãi suất tăng và các khoản trả lãi chiếm tỉ trọng ngày càng lớn trong GDP có thể tạo ra sức ép từ công chúng đòi hỏi phải hành động.”