Các cuộc biểu tình tại nhiều thành phố biến thành đụng độ giữa cảnh sát và người biểu tình, châm ngòi cho một trong những đợt bạo lực đường phố nghiêm trọng nhất tại Pháp trong nhiều năm, với tình trạng cướp phá và các công trình mang tính biểu tượng bị phóng hỏa.

“Đất nước cần trật tự, bình yên, chứ không phải căng thẳng leo thang,” ông Macron nói trong bài phát biểu tối Chủ nhật. Ông cho biết các tỉnh trưởng, đại diện chính quyền trung ương tại địa phương, sẽ cùng thị trưởng quyết định biện pháp bảo vệ công sở và cơ sở kinh doanh, kể cả cấm tuần hành khi cần thiết.

Pháp chứng kiến các cuộc biểu tình trên diện rộng nhất trong làn sóng phản đối diễn ra khắp châu Âu, với Bỉ, Ý và Bồ Đào Nha cũng bị ảnh hưởng. Đồng euro giảm 0,5% xuống 1,1186 USD trong đầu phiên giao dịch châu Á ngày thứ Hai.

Pháp đang chật vật ứng phó với hậu quả của các cuộc biểu tình trên diện rộng cuối tuần qua.

Các cuộc biểu tình tại Pháp thu hút hơn nửa triệu người tham gia hôm thứ Bảy. Ban đầu, đây là những cuộc tuần hành ôn hòa phản đối điều kiện yếu kém tại trường học, bệnh viện và bày tỏ lo ngại về chi phí sinh hoạt, nhưng tình hình nhanh chóng xấu đi. Khoảng 2.397 người bị bắt hôm thứ Bảy, theo số liệu cập nhật do Bộ Nội vụ công bố tối Chủ nhật.

Cảnh tượng tàn phá xuất hiện tại nhiều thành phố, với khoảng 1.000 cảnh sát và lính cứu hỏa bị thương. Tòa thị chính lịch sử tại Limoges, miền trung nước Pháp, bị phóng hỏa, khiến phần bên trong công trình 143 năm tuổi bị thiêu rụi. Một văn phòng du lịch tại Lyon cũng bị đốt cháy.

Đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát tiếp diễn vào tối Chủ nhật tại Paris, chủ yếu quanh Quảng trường Cộng hòa (Place de la République) và các tuyến phố lân cận, một ngày sau khi bệ tượng đài Marianne tại đây bị phủ kín hình vẽ graffiti. Nhiều vụ bạo lực xảy ra trong khu vực hôm thứ Bảy: một nhà hàng bị đột nhập rồi đốt cháy, còn chủ một cửa hàng thuốc lá nói với BFM TV rằng những kẻ cướp phá mang theo túi nhựa xông vào lấy thuốc lá.

Các cuộc đụng độ diễn ra vào thời điểm then chốt đối với Pháp, khi cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 4 đang đến gần và nhiệm kỳ của ông Macron sắp kết thúc. Bất mãn đã âm ỉ vì chi phí sinh hoạt cao và sự không hài lòng của sinh viên với hệ thống giáo dục.

Các cuộc biểu tình của sinh viên tại Pháp đang phơi bày một cuộc khủng hoảng sâu sắc hơn ở nền kinh tế lớn thứ hai Liên minh châu Âu, nơi bị giằng co giữa sự phẫn nộ chính trị, nợ gia tăng và tâm lý bất an trên thị trường trái phiếu.

Những yêu cầu tăng ngân sách đi ngược với nhu cầu cấp bách phải kiểm soát gánh nặng nợ tăng nhanh và tốn kém của nền kinh tế. Lo ngại về tài chính quốc gia dự kiến kéo dài đến kỳ bầu cử, khi nhà đầu tư vẫn bất an về các phương án mà những ứng cử viên dẫn đầu đưa ra, trong lúc chưa có lối thoát rõ ràng khỏi khủng hoảng.

Ông Macron cho biết nhiều người tham gia tuần hành bày tỏ lo ngại về chi phí sinh hoạt, đặc biệt là giá xăng dầu, và đây là căn nguyên của bất ổn tại nhiều thành phố châu Âu. Ông nói thêm rằng chuyến thăm các nước vùng vịnh bắt đầu từ thứ Hai nhằm “bảo đảm nguồn cung nhiên liệu của chúng ta.”

Hệ lụy từ biểu tình

Những diễn biến cuối tuần làm bùng lên các cáo buộc qua lại giữa những đảng phái chính trị, khiến cục diện vốn chia rẽ càng thêm phân hóa.

Marine Le Pen, lãnh đạo cực hữu đang dẫn đầu các cuộc thăm dò trước bầu cử, trực tiếp cáo buộc chính trị gia cực tả nổi tiếng với những phát ngôn gay gắt Jean-Luc Mélenchon và đảng Nước Pháp Bất Khuất của ông, viết tắt theo tiếng Pháp là LFI, kích động bạo lực.

“Đất nước chúng ta đang bị kẹp trong gọng kìm, thậm chí bị bắt làm con tin, giữa bạo lực và sự bất lực,” bà Le Pen nói trong bài phát biểu đăng trên X hôm Chủ nhật, đồng thời chỉ trích những lực lượng mà bà cho là đang xem nhẹ bạo lực và nhắm vào cảnh sát cùng các thể chế. “Phong trào này, với cánh chính trị là LFI và cánh vũ trang là các nhóm antifa, đang đưa ra những so sánh vô lý với các cuộc cách mạng đẫm máu ở Nam Mỹ hoặc, tệ hơn, với xung đột tại Trung Đông.”

Một cuộc khẩu chiến giữa ông Mélenchon và thủ tướng Sébastien Lecornu cũng nổ ra trên X khi biểu tình vượt tầm kiểm soát, kèm tình trạng cướp phá tại các thành phố lớn như Paris và Bordeaux.

Ông Mélenchon cho rằng hành động khiêu khích của cảnh sát gây ra một phần tình trạng hỗn loạn, đồng thời viết trên X rằng “những người cùng đấu tranh với chúng tôi không được tham gia cướp phá hay phá hoại.”

Edouard Philippe, cựu thủ tướng dưới thời ông Macron và hiện là ứng cử viên tổng thống, nói người dân Pháp phải có thể trông cậy vào nhà nước để bảo vệ tài sản tư nhân.

“Điều bị đe dọa ở đây chính là nền dân chủ,” ông nói với BFM TV hôm Chủ nhật.

Thị trưởng Paris, Marseille và Lyon đã đề nghị gặp thủ tướng. Thị trưởng Marseille Benoit Payan chỉ ra những bất cập trong phương án bảo đảm an ninh trật tự của nhà nước hôm thứ Bảy.

Chi phí khắc phục thiệt hại do bất ổn sẽ lên tới “hàng trăm triệu euro,” theo Alexandre Bompard, giám đốc điều hành tập đoàn bán lẻ Carrefour SA, đồng thời đứng đầu Liên đoàn Thương mại và Phân phối Pháp. Trong cuộc phỏng vấn với LCI TV hôm Chủ nhật, ông cho biết 1.500 chủ cửa hàng bị ảnh hưởng, trong đó khoảng 20 siêu thị của Carrefour bị cướp phá.

Hình ảnh tòa thị chính Limoges bốc cháy khiến phó tổng thống Mỹ JD Vance lên tiếng, liên hệ các sự kiện này với vấn đề nhập cư và tình trạng thiếu hòa nhập. “Tôi cầu nguyện nước Pháp, một đất nước tươi đẹp với những con người tuyệt vời, sẽ chấm dứt sự điên rồ này trước khi thêm nhiều công trình biểu tượng bị thiêu rụi,” ông viết trên X.

Tổng thống Donald Trump cũng đổ lỗi cho nhập cư trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social của mình, nhưng không đưa ra bằng chứng.

Ý

Làn sóng biểu tình cuối tuần không chỉ giới hạn ở Pháp.

Hàng ngàn người xuống đường tại Milan, Turin và Bologna, nơi đụng độ nổ ra. Trong khi đó, một cuộc biểu tình riêng do công đoàn tổ chức diễn ra tại Rome về tiền lương và chi phí sinh hoạt. Tại miền nam nước Ý, tài xế xe tải và nông dân cũng biểu tình vì giá nhiên liệu cùng các chi phí khác tăng cao.

Tại Milan, nơi khoảng 5.000 người biểu tình, các nhóm gây bạo loạn chủ yếu là thanh niên che mặt đụng độ với cảnh sát quanh Piazza del Duomo, quảng trường chính nằm giữa trung tâm tài chính của Ý. Họ ném đá lát đường, pháo nổ và cướp phá cửa hàng.

“Tôi đã chứng kiến nhiều cuộc biểu tình, có cuộc bạo lực hơn những cuộc khác, nhưng chưa bao giờ thấy cảnh tượng như thế này,” Carlo Varesi, 65 tuổi, chủ một quán bar lâu năm gần đó, nói.

Bạo loạn tại Milan bùng phát từ chiều Chủ nhật rồi trở nên nghiêm trọng hơn, với các nhóm thanh niên đụng độ cảnh sát và cướp phá cửa hàng ở trung tâm thành phố.

Thủ tướng Giorgia Meloni triệu tập cuộc họp khẩn vào thứ Hai, theo truyền thông Ý. “Biểu tình là một quyền; đốt phá các thành phố của chúng ta thì không,” bà nói hôm thứ Bảy.

Bỉ

Biểu tình cũng diễn ra tại Bỉ hôm thứ Bảy, nối tiếp chuỗi hoạt động phản đối trong những tuần gần đây. Khoảng 150 người bị bắt, theo báo Le Soir.

Các công đoàn tổ chức đình công phản đối những biện pháp đang được chính phủ Bỉ thảo luận, trong bối cảnh chính phủ chật vật tìm sự đồng thuận trong liên minh năm đảng để thông qua kế hoạch ngân sách trong tháng này. Cùng lúc, sinh viên biểu tình tại Brussels và thành phố Liege ở miền nam để phản đối cắt giảm ngân sách giáo dục.

Tại Bồ Đào Nha, hàng trăm lều được dựng trên quảng trường Rossio ở Lisbon và Quảng trường D. João I ở Porto hôm Chủ nhật. Người biểu tình tuyên bố sẽ tiếp tục hoạt động phản đối vô thời hạn. Không ghi nhận cảnh sát can thiệp trong đêm, theo đài truyền hình công RTP.

Các cuộc biểu tình diễn ra sau chiến dịch cảnh sát giải tán một khu cắm trại phản đối về nhà ở tại Porto hồi đầu tuần. Theo ban tổ chức, khoảng 40 người bị thương trong chiến dịch này. Biểu tình sau đó mở rộng thành phong trào toàn quốc phản đối giá thuê nhà vượt khả năng chi trả, lương thấp cùng giá thực phẩm và nhiên liệu tăng.

Một số yêu cầu nhận được sự ủng hộ của thống đốc Ngân hàng Bồ Đào Nha Álvaro Santos Pereira. Hôm 7.10, ông nói đất nước chưa ứng phó với cuộc khủng hoảng nhà ở bằng mức độ khẩn trương cần thiết.