Báo cáo do bộ Tài chính công bố hôm thứ Tư cho thấy tổng dư nợ công đứng ở mức 40,05 ngàn tỉ USD tính đến cuối ngày làm việc thứ Ba. Thông tin này xuất hiện chỉ vài giờ sau khi Bộ trưởng Bộ Tài chính Scott Bessent tung ra nỗ lực mới nhằm kiềm chế chi phí vay dài hạn vốn đang neo ở các mức đỉnh nhiều năm, một nhân tố cấu thành đáng kể vào đà tăng trưởng của khoản nợ. Bộ Tài chính cho biết họ đang đẩy mạnh chương trình mua lại đối với các chứng khoán kỳ hạn dài hơn, một thông báo đã ngay lập tức đẩy lợi suất trái phiếu sụt giảm.

Việc vượt mốc 30 ngànn tỉ USD mới chỉ diễn ra vào tháng 1.2022, minh chứng cho đà tăng tốc phi mã trong nhu cầu vay nợ của chính phủ liên bang. Và hiện chưa thấy điểm dừng cho xu hướng này.

Phe Cộng hòa từ lâu đã phản đối việc tăng thuế để gia tăng nguồn thu, trong khi cả hai đảng đều e ngại việc ký duyệt các khoản cắt giảm ngân sách đối với dịch vụ chăm sóc y tế và chế độ hưu trí của người cao tuổi do tính chất nhạy cảm về mặt chính trị. Nhiều chuyên gia quan sát dự báo Quốc hội và chính quyền đương nhiệm sẽ chỉ hành động nếu bị ép buộc bởi một sự gián đoạn trên thị trường tài chính.

Điều đó không có nghĩa là Washington thiếu đi những thảo luận về vấn đề này. Bản thân ông Bessent chia sẻ rằng lý do cốt lõi khiến ông dấn thân vào chính trường là để góp phần xử lý tình trạng thâm hụt ngân sách đang diễn ra với tốc độ chưa từng có, ngoại trừ các giai đoạn chiến tranh tổng lực, đại dịch hoặc suy thoái thị trường lao động nghiêm trọng.

Dù vậy, các chuyên gia kinh tế, văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) và Phố Wall đều nhận thấy có rất ít hoặc gần như không có tiến triển nào trong những năm tới đối với tỉ lệ thâm hụt so với tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

“Về mặt trực quan, tôi tin rằng việc vượt qua các cột mốc như 40 ngàn tỉ USD sẽ thu hút sự chú ý vào vấn đề này trong ngắn hạn,” Matthew Luzzetti, chuyên gia, kinh tế trưởng thị trường Mỹ tại Deutsche Bank AG, nhận định. “Nhưng nó không đại diện cho một ngưỡng mang tính phép thuật đối với động lực nợ, và các dự báo từ lâu đã lường trước kết quả này.”

Điều quan trọng hơn, theo ông Luzzetti, là sự gia tăng của lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ, làm tăng chi phí nghĩa vụ nợ cho khối tài sản nợ kỷ lục. Thứ Năm tuần trước, đợt đấu giá trái phiếu kỳ hạn 30 năm mới nhất của bộ Tài chính đã ghi nhận chi phí cao nhất cho một đợt phát hành như vậy trong 1/4 thế kỷ. Đợt đấu giá kỳ hạn 10 năm diễn ra một ngày trước đó cũng ghi nhận chi phí huy động vốn cao nhất ở kỳ hạn này kể từ năm 2007.

Khi các nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi suất cao hơn, điều đó ngược lại sẽ làm tăng nhu cầu vay vốn của bộ Tài chính. Với hai tháng còn lại của năm tài chính, tổng chi phí trả lãi của chính phủ tính từ đầu năm 2026 đến nay đã đạt 1,17 ngàn tỉ USD, tăng 15% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này đến lượt nó lại làm gia tăng khoản nợ, tiềm ẩn nguy cơ thúc đẩy giới đầu tư tiếp tục đòi hỏi mức lãi suất cao hơn, tạo thành một mô hình được gọi là vòng xoáy sụp đổ.

Chi phí trả lãi hiện đã trở thành khoản chi lớn thứ ba trong ngân sách, chỉ sau chăm sóc y tế và an sinh Xã hội.

Con số nợ công bao gồm cả trái phiếu Kho bạc có thể giao dịch trên thị trường mà các nhà đầu tư tập trung chú ý, lẫn khoản nợ "nội bộ chính phủ," phản ánh các khoản như thặng dư trong quá khứ của hệ thống an sinh xã hội vốn được gửi vào các trái phiếu Kho bạc phát hành đặc biệt.

“Ngân sách liên bang chính là kẻ thù từ bên trong,” Douglas Holtz-Eakin, chủ tịch diễn đàn Hành động Mỹ (American Action Forum) và là cựu giám đốc CBO, nhận định trong một báo cáo hôm thứ Hai. “Đó là mối đe dọa lớn nhất đối với nền tảng tiến bộ kinh tế, vị thế kinh tế quốc tế của Mỹ và an ninh quốc gia. Lý do duy nhất để lạc quan phải đến từ các hành động thực chất nhằm kiềm chế núi nợ (thâm hụt) không lồ này. Nhưng hiện chẳng có hành động cụ thể nào như vậy.”

Sự gia tăng nợ công của Mỹ đã bứt tốc trong các đợt suy thoái kinh tế nặng nề gắn liền với khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch Covid-19. Trong các giai đoạn đó, nguồn thu ngân sách sụt giảm do người lao động nộp thuế mất việc làm, trong khi các khoản chi trợ cấp tăng vọt.

Phân tích do các chuyên gia kinh tế tại Deutsche Bank tổng hợp cho thấy các biện pháp chính sách của các chính quyền qua các thời kỳ cũng đóng góp đáng kể:

Các khoản cắt giảm thuế của chính quyền tổng thống George W. Bush vào đầu những năm 2000 ước tính đã làm giảm nguồn thu 3,3 ngàn tỉ USD tính đến giữa những năm 2010.

• Các khoản cắt giảm thuế được thông qua vào năm 2017 dưới thời tổng thống Donald Trump đã làm giảm nguồn thu ít nhất 1,5 ngàn tỉ USD nữa trong thập kỷ đầu tiên.
• Về phía chi tiêu, các cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan đã tiêu tốn của người dân nộp thuế hơn 1,6 ngàn tỉ USD tính đến giữa những năm 2010.
• Tác động lên nợ công từ đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền (Affordable Care Act) do tổng thống Barack Obama thông qua "mang tính bất định hơn, với một số ước tính chính thức cho thấy sự sụt giảm thâm hụt nhưng các bên khác lại cho rằng nó đã cộng thêm khoảng 500 tỉ USD vào nợ công Mỹ trong thập kỷ đầu tiên."
• Đạo luật Kế hoạch Giải cứu Mỹ năm 2021 của tổng thống Joe Biden ước tính làm tăng thâm hụt từ 1,8 đến 1,9 ngàn tỉ USD trong một thập kỷ, không bao gồm chi phí trả lãi.

Bộ trưởng Bessent nhậm chức vào năm 2025 với mục tiêu đưa thâm hụt ngân sách về mức khoảng 3% GDP vào cuối nhiệm kỳ thứ hai của tổng thống Donald Trump, vốn sẽ kết thúc vào tháng 1.2029.

Hiện chưa rõ làm cách nào điều đó có thể xảy ra. Tỉ lệ này đứng ở mức 6% trong tháng 7, theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp.

Ông Trump, trong nỗ lực thúc đẩy sự ủng hộ trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, đang hướng tới các cam kết cắt giảm thuế mới bên cạnh việc gia tăng chi tiêu quốc phòng. Trong khi đó, nỗ lực của bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) năm 2025 do Elon Musk đứng đầu, với mục tiêu tìm cách cắt giảm chi tiêu không bắt buộc bao gồm các hợp đồng và tòa nhà chính phủ, đã không thể giảm chi tiêu nhiều như các ước tính mà chính DOGE đưa ra.

Chính phủ hiện đang tiến ngày càng gần hơn đến mốc trần nợ pháp định là 41,1 ngàn tỏ USD. Việc chạm ngưỡng này dự kiến sẽ kích hoạt một đợt đối đầu gay gắt khác giữa hai đảng tại Washington như từng diễn ra qua nhiều năm nhằm ngăn chặn kịch bản vỡ nợ thanh toán có thể gây thảm họa cho Mỹ.

Mức trần nợ sẽ bị chạm tới vào giữa năm 2027, theo ước tính của Fitch Ratings. Tổ chức xếp hạng tín nhiệm này vào ngày 13.8 đã xếp hạng tín nhiệm của Mỹ ở mức AA+, đồng thời đưa ra thêm những cảnh báo về quỹ đạo vay nợ hiện tại.

“Chính phủ chưa có những hành động mang tính ý nghĩa để giải quyết mức thâm hụt tài khóa lớn của chính phủ nói chung,” Fitch nhận định. “Áp lực chi tiêu sẽ gia tăng trong thập kỷ tới do dân số đang phát triển theo hướng già hóa.”

Đất nước sẽ "dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế trong tương lai" khi quy mô nợ gia tăng, tổ chức xếp hạng cho biết.

“Việc chạm mốc con số tròn trịa khổng lồ này hy vọng sẽ phát đi một hồi chuông cảnh tỉnh trên toàn Washington,” Michael Peterson, chủ tịch quỹ Peter G. Peterson, tổ chức nghiên cứu, nhận định về mốc 40 ngàn tỉ USD. “Nó sẽ xâm hại đến khả năng chi tiêu hàng ngày trên khắp đất nước nếu chúng ta không kiểm soát được khoản nợ của mình,” ông nói.

Tình trạng tiếp tục vay nợ quy mô lớn “sẽ tạo áp lực tăng lên chi phí lãi vay, điều này sẽ khiến các khoản thế chấp, khoản vay mua ô tô và hóa đơn thẻ tín dụng của mọi người thậm chí còn cao hơn nữa.”

— Với sự hỗ trợ từ Laura Curtis