Thủ tướng Anh Andy Burnham cùng hàng chục nhà lãnh đạo thế giới khác sẽ thải ra một lượng khí nhà kính đáng kể khi bay tới Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này, để nói rất nhiều lời sáo rỗng về mối quan tâm dành cho môi trường. Nếu Burnham thực sự nghiêm túc trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu, ông nên bỏ qua COP31, phiên bản mới nhất của hội nghị khí hậu quốc tế thường niên, và tập trung xây dựng lại sự đồng thuận trong nước về tầm quan trọng của việc cứu hành tinh.

Nếu phải xác định thời điểm ý chí chung của các đảng phái chính trị tại Anh đối với cuộc chiến chống biến đổi khí hậu bắt đầu tan vỡ, tôi sẽ chọn 2 giờ 40 phút sáng ngày 21.7.2023. Đó chính xác là thời điểm đảng Bảo thủ được tuyên bố giành chiến thắng trong cuộc bầu cử đặc biệt tại khu vực bầu cử Uxbridge ở vùng ngoại ô London. Cuộc bầu cử này diễn ra sau khi Thủ tướng thuộc đảng Bảo thủ Boris Johnson, người từng theo đuổi các chính sách thân thiện với môi trường nhưng nay đã mất uy tín, từ chức.

Đảng Labour dưới sự lãnh đạo của Keir Starmer lẽ ra gần như chắc chắn giành được ghế này, xét đến sự bất bình của công chúng trước những hành động của Johnson và đà đi lên của Labour trong các cuộc thăm dò. Chưa đầy một năm sau, đảng này đã giành quyền lực với chiến thắng áp đảo. Tuy nhiên, một chiến dịch khôn ngoan dựa trên lập trường phản đối thuế đường bộ tính theo lượng khí thải đã giúp phe Bảo thủ giành chiến thắng với cách biệt chỉ vài trăm phiếu. Thông điệp rất rõ ràng: Dù có thể lo lắng đến đâu về hành tinh, cử tri vẫn không sẵn sàng chịu thiệt về tài chính để bảo vệ nó.

Kể từ đó, thông điệp rằng hành động ứng phó biến đổi khí hậu phải nhường chỗ cho mối lo về áp lực chi phí sinh hoạt đã thấm vào tất cả các đảng phái chính thống tại Anh, trong đó có Labour của Burnham và, có lẽ đáng buồn nhất cũng như trái với trực giác nhất, là đảng Xanh.

Hành trình này tương đồng với Mỹ, nơi khẩu hiệu "khoan dầu, khoan nữa" đã trở thành chính sách quốc gia. Một thập kỷ trước, những người theo đường lối tự do đã phẫn nộ khi Donald Trump tẩy chay COP, trong khi hai phần ba cử tri phản đối quyết định rút khỏi hiệp định khí hậu Paris của ông. Ngày nay, ngay cả phần lớn đảng viên Dân chủ cũng nhấn mạnh ưu tiên của khả năng chi trả.

Đã 20 năm kể từ khi bộ phim An Inconvenient Truth của Al Gore đưa thực tế khắc nghiệt của hiện tượng nóng lên toàn cầu vào dòng chính. Trong những năm sau đó, các đảng phái tại Anh liên tục cạnh tranh để thể hiện thành tích xanh của mình. David Cameron thuộc đảng Bảo thủ đã tìm đường trở lại Phố Downing bằng thông điệp "bầu xanh, sống xanh", đi kèm một bức ảnh nổi tiếng ông ôm một chú chó husky ở Bắc Cực nhằm nhấn mạnh tác động của biến đổi khí hậu.

Các chính trị gia đạp xe tới Quốc hội và lắp máy bơm nhiệt trong nhà, khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo và đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng về phát thải ròng bằng 0. Tuy nhiên, sau cuộc bầu cử tại Uxbridge, cam kết ứng phó với hiện tượng nóng lên toàn cầu bắt đầu suy giảm. Đáng trách là Starmer nhanh chóng quy trách nhiệm cho quyết định của Thị trưởng London Sadiq Khan về việc mở rộng mức phạt 12,50 bảng Anh mỗi ngày, tương đương 16,78 USD, trong khu vực phát thải cực thấp ULEZ của thủ đô tới các quận ngoại vi thành phố. Các chính trị gia thuộc mọi màu sắc đều chú ý đến thông điệp này.

Phe cánh hữu nhiệt tình tiếp nhận thông điệp rằng khả năng chi trả quan trọng hơn khí hậu, trong đó một số người vốn luôn hoài nghi về hiện tượng nóng lên toàn cầu. Trước đây gần như chỉ tập trung vào vấn đề nhập cư, đảng Reform UK của Nigel Farage đã được khích lệ để vận động bằng những thông điệp mang màu sắc Trump về điều mà các lãnh đạo đảng này mô tả là sự phi lý của chương trình nghị sự xanh. Hiện đảng này công khai và đầy tự hào cam kết xóa bỏ mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của Anh, cùng các khoản trợ cấp cho năng lượng tái tạo, lệnh cấm khai thác dầu khí bằng phương pháp nứt vỡ thủy lực và việc cấp giấy phép mới cho các dự án dầu khí ở Biển Bắc.

Trong khi đó, đảng Bảo thủ đã thu hẹp chương trình nghị sự xanh. Lãnh đạo hiện nay Kemi Badenoch tự mô tả mình là người "hoài nghi về mục tiêu phát thải ròng bằng 0", đồng thời phản đối thuế carbon và các khoản phụ phí xanh. Sự đồng thuận ở cánh tả cũng bắt đầu rạn nứt vào năm ngoái, sau khi Zack Polanski trở thành lãnh đạo đảng Xanh với cương lĩnh xã hội chủ nghĩa và trọng tâm là Gaza, qua đó đẩy chủ nghĩa môi trường xuống thấp hơn trong chương trình nghị sự. Khi bị các nhân vật cấp cao trong đảng Xanh chất vấn về việc đảng này đột ngột thiếu tập trung vào hành tinh, Polanski khẳng định rằng "không thể có công lý môi trường nếu không có công lý xã hội, chủng tộc và kinh tế".

Trong bài phát biểu tại hội nghị thường niên của đảng, Polanski khoe rằng ông đã sử dụng vị thế và mức độ nổi tiếng ngày càng tăng của mình, dù hóa ra chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, để đẩy Labour sang cánh tả. Nếu khí hậu được đặt trong khuôn khổ cánh tả và cánh hữu, thì xét về hành động khí hậu, điều ngược lại dường như đang diễn ra. Khi đảng Xanh chuyển trọng tâm sang những vấn đề khác, Burnham lên nắm quyền vào tháng 7 với nhận thức rằng ông cần nhượng bộ ở một số lĩnh vực để giành lại phiếu từ Polanski, nhưng môi trường không nằm trong số đó.

Thay vào đó, khi chính phủ mới đặt việc giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt lên đầu chương trình nghị sự, trọng tâm dành cho hành động khí hậu bắt đầu suy yếu. Tín hiệu rõ ràng nhất có lẽ là quyết định của Burnham điều chuyển Ed Miliband từ Bộ Năng lượng, nơi ông dẫn đầu nỗ lực hướng tới phát thải ròng bằng 0, sang Bộ Ngoại giao. Tác động ban đầu của quyết định này có thể được nhìn thấy trong quyết định hồi tháng trước của người kế nhiệm Miliband, Miatta Fahnbulleh, về việc bật đèn xanh cho dự án mỏ khí đốt Jackdaw ở Biển Bắc, dự án mà ông từng kịch liệt phản đối. Các dấu hiệu cho thấy dự án phát triển mỏ dầu Rosebank gây tranh cãi hơn và có thể tạo hệ quả lớn hơn đối với môi trường cũng sẽ sớm được phê duyệt.

Burnham tới COP trong tuần này với hai động thái chính sách nữa có thể bị nhìn nhận tương tự là đi ngược chương trình nghị sự năng lượng sạch: nới lỏng lệnh cấm lắp đặt nồi hơi chạy bằng khí đốt trong các căn nhà xây mới, và gợi ý rằng chính phủ sẽ nới lỏng một mục tiêu quan trọng về xe điện trong tuần này. Văn phòng Thủ tướng phủ nhận rằng bối cảnh này, cùng với lịch trình cho thấy Burnham chỉ ở Thổ Nhĩ Kỳ 24 giờ, phản ánh sự thiếu cam kết với hành tinh.

Ngoài một cam kết không mang tính ràng buộc rằng điện sẽ đáp ứng 35% nhu cầu năng lượng của thế giới vào năm 2035, COP dự kiến sẽ là một sự kiện khá trầm lắng vì không có thông báo lớn nào được đưa ra. Sự thiếu tham vọng tại Anh và trên khắp phương Tây xuất phát từ nhiều yếu tố bên cạnh những lo ngại về khả năng chi trả, bao gồm an ninh năng lượng và cảm giác rằng các biện pháp ứng phó biến đổi khí hậu là vô ích chừng nào những nước phát thải lớn hơn nhiều như Trung Quốc, Ấn Độ và Mỹ vẫn không hành động.

Tuy nhiên, tình trạng khẩn cấp về khí hậu sẽ không biến mất chỉ vì các vấn đề xanh đã trở nên lỗi thời. Đợt nắng nóng kỷ lục trong mùa hè tại Anh cho thấy hành tinh đang nóng lên nhanh đến mức nào, cũng như những hệ quả sâu rộng có thể xảy ra nếu chúng ta không hành động nhanh chóng. Cơ quan theo dõi khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu cho biết hôm thứ Sáu rằng tháng trước là tháng 10 nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu, trong khi Tổ chức Khí tượng Thế giới của Liên Hợp Quốc cảnh báo năm 2027 sẽ còn nóng hơn do tác động của El Nino. Celeste Saulo, Tổng Thư ký WMO, cho biết các dự báo này mang lại "ý nghĩa mới cho cụm từ 'vượt ngoài mọi biểu đồ'."

Chúng ta không thể bỏ cuộc. Nhưng nếu không còn đủ khả năng thực hiện quá trình chuyển đổi năng lượng với tốc độ từng được xem là trong tầm với, chúng ta cần một cách tiếp cận tốt hơn.

Các chính trị gia hiện hiểu rằng những mục tiêu áp đặt từ trên xuống phần lớn sẽ thất bại và khiến việc duy trì sự quan tâm của người dân đối với chương trình nghị sự khí hậu trở nên khó khăn. Tốt hơn nhiều là đưa cử tri tham gia vào cuộc tranh luận, để chẳng hạn quá trình chuyển đổi sang xe điện trở thành điều mà người lái xe chủ động yêu cầu, thay vì cảm thấy đó là chính sách bị áp đặt lên họ. Và như đồng nghiệp của tôi Javier Blas đã chỉ ra, việc khăng khăng chuyển sang năng lượng tái tạo trước khi có hạ tầng hỗ trợ công nghệ này thì có gì là sáng suốt?

Các cuộc họp cấp cao vẫn có vai trò riêng, nhưng những nhà lãnh đạo thực sự quan tâm đến biến đổi khí hậu nên ở nhà và tập trung khôi phục ý chí cũng như phương tiện để giải quyết vấn đề này.