Trọng tâm là kế hoạch cắt giảm, đơn giản hóa 157 thủ tục thuộc bộ Xây dựng, song song với việc bộ Tư pháp làm rõ những giao dịch nào thực sự phải qua phòng công chứng, giao dịch nào nên dừng ở mức khuyến khích.

Đặt cọc nhà đất: nghĩa vụ hay quyền lựa chọn?

Trong báo cáo tiếp thu, giải trình dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi) do bộ trưởng bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng ký, phần đặt cọc bất động sản, khâu dễ phát sinh tranh chấp, không nằm trong nhóm giao dịch bắt buộc phải công chứng.

Tuy nhiên, các bên tham gia giao dịch có thể lựa chọn công chứng, để bảo đảm an toàn pháp lý, đặc biệt trong giao dịch giá trị lớn. Cách tiếp cận này tăng tính linh hoạt cho thị trường, giảm chi phí đi lại và thời gian của các bên tham gia giao dịch, nhưng không tước đi công cụ phòng ngừa rủi ro.

Mở không gian hành nghề công chứng

Dự thảo cũng mở ra một không gian hành nghề mới với đề xuất cho phép cung cấp dịch vụ công chứng nhà đất vượt ra ngoài “hàng rào” địa lý cấp tỉnh, thành phố. Nếu được thông qua, đây có thể là một bước tái định hình thị trường dịch vụ công chứng, khi người dân và doanh nghiệp không còn bị bó buộc quá chặt vào nơi có bất động sản hoặc nơi cư trú.

Dù vậy, một số ý kiến tại cơ quan lập pháp ủng hộ theo hướng “mở có kiểm soát”. Việc giao Chính phủ thiết kế lộ trình triển khai cụ thể được xem là cách tiếp cận an toàn hơn là “mở ngay lập tức”, bởi hạ tầng dữ liệu chuyên ngành và cơ chế chia sẻ thông tin giữa các địa phương vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Chỉ khi hệ thống cơ sở dữ liệu vận hành ổn định, việc mở rộng phạm vi hoạt động của tổ chức công chứng mới tránh được rủi ro về sai lệch, thiếu cập nhật thông tin nhà đất, các yếu tố có thể tác động trực tiếp đến an toàn của giao dịch bất động sản.

157 thủ tục dự kiến được cắt giảm

Ở phía cơ quan quản lý chuyên ngành, bộ Xây dựng đang tiến hành một cuộc rà soát quy mô lớn đối với 454 thủ tục hành chính hiện hành. Theo thứ trưởng Nguyễn Xuân Sang, kết quả rà soát cho thấy cơ quan này dự kiến cắt giảm và tối ưu hóa 157 quy trình. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 18% chi phí tuân thủ và rút ngắn 20% thời gian giải quyết hồ sơ.

Tong năm 2026, khoảng 70 thủ tục được xác định sẽ hoặc bị bãi bỏ hẳn, hoặc được phân cấp mạnh mẽ hơn cho địa phương xử lý, thay vì giữ tập trung ở cấp bộ. Cùng với đó, số lượng điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực xây dựng được lên kế hoạch cắt giảm sâu, từ 249 xuống còn 147 điều kiện. Việc “gỡ bớt” các điều kiện này nhằm mở rộng không gian vận hành cho doanh nghiệp, giảm bớt các điểm nghẽn thủ tục, nhưng vẫn giữ lại khung kiểm soát tối thiểu đối với những hoạt động có tác động lớn tới an toàn công trình và trật tự xây dựng.

Dữ liệu số, nền tảng của công tác quản lý

Để làm được việc cắt, gỡ và tái cấu trúc thủ tục trên nền tảng số, ngành xây dựng đặt dữ liệu số vào vị trí “xương sống” của hệ thống quản lý. Toàn bộ 10 cơ sở dữ liệu lõi đã được thiết lập; một nửa trong số đó đã kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng cho việc chia sẻ và đối soát thông tin giữa bộ Xây dựng và các cơ quan khác.

Theo báo cáo chuyển đổi số nội ngành, tỉ lệ số hóa hồ sơ hiện đạt 43,5%, trong khi tỉ lệ cấp phát bản điện tử gần chạm ngưỡng 99%. Bộ Xây dựng tái thiết kế 58 thủ tục hành chính theo hướng tận dụng dữ liệu số, thay thế các thành phần hồ sơ vật lý truyền thống bằng thông tin đã được số hóa, lưu trữ trên hệ thống. Về dài hạn, việc dịch chuyển từ mô hình xử lý hồ sơ giấy sang mô hình dựa trên dữ liệu được kỳ vọng sẽ kéo giảm chi phí vận hành bộ máy, tăng tính minh bạch và tạo dư địa cho các đợt cắt giảm thủ tục tiếp theo.