Lạm phát tại Mỹ tăng nhanh hơn dự báo trong tháng 4 do giá xăng leo thang vì chiến sự với Iran. Những con số này đang đặt ra bài toán khó cho chủ tịch Fed mới là ông Kevin Warsh.

Được bổ nhiệm bởi một tổng thống luôn muốn hạ lãi suất bất kể điều kiện kinh tế ra sao, ông Warsh sẽ phải thuyết phục đồng nghiệp và thị trường tài chính rằng mình thực sự cam kết với mục tiêu ổn định giá cả.

Trong kịch bản thuận lợi, đợt tăng giá lần này chỉ mang tính tạm thời. Nếu kỳ vọng lạm phát vẫn được giữ ổn định, Fed sẽ chưa cần nâng lãi suất để gây áp lực lên thị trường lao động. Tuy nhiên, chính chữ “nếu” đó mới là điều cần được theo dõi sát sao.

Chỉ số giá tiêu dùng CPI tăng 3,8% trong tháng 4 so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức 3,3% của tháng 3. Chỉ số giá sản xuất PPI cũng tăng 6% trong tháng 4, so với mức 4,3% của tháng trước đó. Tranh luận hiện nay đã chuyển từ việc lạm phát sẽ quay về mục tiêu 2% của Fed nhanh hay chậm sang câu hỏi liệu xu hướng hạ nhiệt có đang chững lại, thậm chí đảo chiều hay không. Nếu là quan điểm thứ hai, Fed sẽ không thể đứng ngoài cuộc.

Cả CPI lẫn PPI đều là những chỉ số có nhiều biến động. Nhưng nếu nhìn vào các thành phần chính tạo ra mức tăng, bức tranh thực tế bớt đáng lo hơn. Đà tăng của giá xăng là yếu tố chi phối cả hai chỉ số, tác động đặc biệt mạnh lên lĩnh vực vận tải và dịch vụ thương mại. Ở các nhóm còn lại, áp lực lạm phát vẫn khá phân tán và nhìn chung còn trong tầm kiểm soát. Điều đó phù hợp với đánh giá của Fed rằng mức lãi suất hiện tại từ 3,5% đến 3,75% vẫn chỉ ở ngưỡng “gần đủ” để kiềm chế nền kinh tế. Việc nâng lãi suất thêm chưa phải phản ứng phù hợp trước một cú tăng tạm thời của giá năng lượng.

Dẫu vậy, vẫn còn hai câu hỏi lớn. Thứ nhất, liệu sẽ còn thêm những cú sốc tương tự tiếp tục đẩy giá cả đi lên hay không? Thứ hai, nếu những cú sốc đó liên tiếp xuất hiện, nhà đầu tư còn có thể tin rằng Fed sẽ kiên trì với mục tiêu lạm phát 2%? Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào chính quyền nhiều không kém gì vào vị chủ tịch mới của Fed.

Một loạt cú sốc, từ gói kích thích tài khóa quá mạnh sau đại dịch, các mức thuế “Ngày Giải phóng”, cho tới cuộc chiến với Iran hiện nay, đã kết hợp với nhau khiến lạm phát duy trì trên mục tiêu suốt nhiều năm. Dù vậy, kỳ vọng lạm phát dài hạn gần như chưa biến động đáng kể. Lợi suất trái phiếu dài hạn có tăng, nhưng mức tăng vẫn khá hạn chế. Nhờ đó, Fed chưa cần siết tiền tệ quyết liệt đến mức gây tổn hại nặng nề cho việc làm và tăng trưởng để giữ tình hình trong tầm kiểm soát.

Tuy nhiên, trạng thái cân bằng này rất mong manh. Chính sách thương mại vẫn liên tục thay đổi. Không ai biết liệu vòng thuế quan tiếp theo sẽ đẩy giá cả tăng trở lại vào lúc nào. Triển vọng chi phí năng lượng cũng mờ mịt tương tự, một lần nữa vì các chính sách thay đổi thất thường của chính quyền. Đề xuất gần đây về việc tạm ngừng thu thuế xăng liên bang là lời nhắc rằng áp lực lạm phát từ chi tiêu tài khóa quá mức vẫn là mối đe dọa hiện hữu.

Trên tất cả những vấn đề còn bỏ ngỏ đó, cam kết của tân Chủ tịch Fed đối với ổn định giá cả vẫn chưa thực sự được kiểm chứng. Bất chấp những cam kết từ ông Warsh, giới đầu tư vẫn đặt câu hỏi Nhà Trắng kỳ vọng điều gì ở người được giao điều hành chính sách tiền tệ, và điều đó sẽ ảnh hưởng ra sao tới các quyết định của ngân hàng trung ương.

Trước khi quá muộn, chính quyền Mỹ cần ưu tiên ổn định kinh tế thông qua kỷ luật tài khóa, cách tiếp cận tỉnh táo hơn với thuế quan, sớm chấm dứt chiến sự với Iran và sẵn sàng để Fed làm đúng vai trò của mình. Nếu Nhà Trắng tiếp tục xem nhẹ ổn định kinh tế, liên tục tạo thêm cú sốc và gây áp lực lên ông Warsh, kỳ vọng lạm phát cùng lợi suất trái phiếu dài hạn cuối cùng sẽ tăng vọt. Khi đó, bất kể ai lãnh đạo Fed, cơ quan này cũng sẽ không thể kéo chúng xuống mà không khiến nền kinh tế phải trả giá đắt.