Tổng thống Donald Trump đang nỗ lực tận dụng những tín hiệu tích cực của nền kinh tế để cải thiện tỷ lệ tín nhiệm đang suy giảm. Bởi vậy, việc Toyota công bố kế hoạch mở rộng sản xuất xe bán tải tại bang Texas nhanh chóng được ông coi là bằng chứng cho thấy chính sách thuế quan đang phát huy tác dụng. Tuy nhiên, đằng sau khoản đầu tư này là một thực tế phức tạp hơn nhiều: thuế quan đang làm gia tăng chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, trong khi chưa tạo ra sự phục hưng đáng kể cho ngành sản xuất.

Toyota tuần trước cho biết sẽ đầu tư 3,6 tỉ USD xây dựng thêm một dây chuyền lắp ráp tại nhà máy ở San Antonio để sản xuất mẫu bán tải Tacoma, đồng thời tạo khoảng 2.000 việc làm mới. Hiện mẫu xe này được lắp ráp tại cả Texas và Mexico, nên dự án mới đồng nghĩa với việc một phần năng lực sản xuất sẽ được chuyển từ Mexico về Mỹ.

Đối với ông Trump, đây là minh chứng hoàn hảo cho hiệu quả của chính sách bảo hộ. Trên mạng xã hội, ông viết: "Toyota đang chuyển từ Mexico sang Hoa Kỳ (Texas!). Một thỏa thuận thực sự lớn. Thuế quan đang phát huy tác dụng!"

Tuy nhiên, Toyota lại đưa ra một cách lý giải khác. Trong thông cáo báo chí, hãng gần như không đề cập đến chính sách thuế quan hay Nhà Trắng, mà nhấn mạnh môi trường đầu tư thuận lợi của bang Texas cùng lợi thế từ các công nghệ sản xuất tiên tiến, giúp tăng tính linh hoạt và bù đắp chi phí lao động cao hơn. Thông cáo cũng trích dẫn phát biểu của nhiều lãnh đạo bang Texas nhằm khẳng định sức hấp dẫn của địa phương đối với các nhà đầu tư.

Dù vậy, điều không thể phủ nhận là thuế quan đang tạo ra những tác động rõ rệt đối với nền kinh tế Mỹ, nhưng theo chiều hướng khác với kỳ vọng của Nhà Trắng.

Kể từ tháng 1.2025, nước Mỹ đã mất khoảng 75.000 việc làm trong lĩnh vực sản xuất, trong đó riêng ngành ô tô và phụ tùng giảm gần 25.900 việc làm. Một phần xu hướng này đã bắt đầu từ năm 2023 và không hoàn toàn xuất phát từ thuế quan. Ngành ô tô cũng chịu ảnh hưởng từ việc thị trường xe điện chững lại sau giai đoạn tăng trưởng nóng.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng thuế nhập khẩu mới đã làm tăng đáng kể chi phí sản xuất đối với các doanh nghiệp Mỹ. Đồng thời, các biện pháp trả đũa thương mại từ những đối tác lớn cũng gây sức ép lên nông dân Mỹ, làm giảm nhu cầu đối với máy móc nông nghiệp và xe đầu kéo.

Theo số liệu của chính phủ Mỹ, các mức thuế theo Mục 232 áp dụng đối với ô tô và linh kiện đã khiến doanh nghiệp phải gánh khoảng 35,2 tỉ USD chi phí tính đến hết tháng 4 năm nay. Thuế đối với thép và nhôm làm phát sinh thêm khoảng 17,5 tỉ USD.

Chính quyền Trump nhiều lần khẳng định các quốc gia xuất khẩu mới là bên phải trả các khoản thuế này. Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu kinh tế đều chỉ ra rằng chi phí cuối cùng chủ yếu được chuyển sang các nhà nhập khẩu, doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ.

Anderson Economic Group ước tính riêng thuế đối với ô tô nhập khẩu từ Canada và Mexico đã làm tăng khoảng 1.600 USD chi phí sản xuất mỗi chiếc xe được lắp ráp tại Mỹ trong năm ngoái. Các hãng xe đã chấp nhận gánh một phần khoản chi phí này nhưng đồng thời cũng chuyển đáng kể sang người mua thông qua giá bán.

Theo báo cáo của Cox Automotive công bố hồi tháng 3, thuế quan đã khiến giá bán lẻ đề xuất trung bình của một chiếc xe mới tăng khoảng 10,4%. Đối với xe nhập khẩu, mức tăng dao động từ 5.000 đến 8.900 USD, trong khi xe sản xuất tại Mỹ cũng tăng thêm khoảng 1.600 đến 2.000 USD.

Các đại lý ô tô, phần lớn là doanh nghiệp nhỏ, cũng phải chia sẻ một phần gánh nặng khi hấp thụ khoảng 4,5% mức tăng giá từ nhà sản xuất.

Không chỉ giá xe tăng, việc làm trong lĩnh vực phân phối cũng chịu tác động. Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, các đại lý ô tô đã cắt giảm khoảng 6.100 lao động.

Để hạn chế việc tăng giá niêm yết, nhiều hãng xe lựa chọn bổ sung các khoản phụ phí thay vì điều chỉnh trực tiếp giá bán cơ bản. Theo Cox Automotive, General Motors và Ford hiện thu phí vận chuyển lên tới 2.795 USD đối với các dòng bán tải cỡ lớn và SUV. Riêng GM đã tăng khoản phí này thêm khoảng 40%, tương đương gần 800 USD, đối với mẫu Chevrolet Silverado.

Song song với đó, nhiều nhà sản xuất cũng cắt giảm lượng xe nhập khẩu hoặc ngừng bán các mẫu xe giá rẻ vì mức thuế khiến biên lợi nhuận không còn hấp dẫn. Hệ quả là người tiêu dùng Mỹ, đặc biệt là người trẻ và các hộ gia đình có thu nhập trung bình, ngày càng khó tiếp cận xe mới sau giai đoạn lạm phát cao kéo dài.

Nhiều người buộc phải tiếp tục sử dụng những chiếc xe cũ lâu hơn, chấp nhận chi phí sửa chữa ngày càng cao hoặc chuyển sang thị trường xe đã qua sử dụng. Trong nửa đầu năm nay, doanh số xe mới tại Mỹ đạt bình quân khoảng 15,9 triệu xe theo năm, thấp hơn đáng kể so với mức 17 đến 18 triệu xe trong giai đoạn trước đại dịch.

Doanh số yếu hơn đồng nghĩa các hãng xe không còn cần tuyển dụng nhiều lao động như trước.

Một yếu tố khác tiếp tục phủ bóng lên triển vọng đầu tư là sự thiếu chắc chắn về tương lai của Hiệp định Mỹ, Mexico và Canada (USMCA). Các doanh nghiệp vẫn chưa biết các quy định thương mại và thuế quan sẽ thay đổi ra sao trong những năm tới, thậm chí trong vài tháng tới, khiến nhiều kế hoạch đầu tư tiếp tục bị trì hoãn.

Thay vì tạo ra làn sóng hồi hương sản xuất như kỳ vọng, chính sách thuế quan của ông Trump đang đặt doanh nghiệp vào thế phải cân nhắc giữa chi phí sản xuất cao hơn, thị trường tiêu dùng suy yếu và môi trường chính sách khó dự đoán. Đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến tăng trưởng kinh tế Mỹ chưa đạt được động lực như nhiệm kỳ đầu của ông Trump, trong khi mức độ hài lòng của cử tri đối với nền kinh tế vẫn ở mức thấp.