Vào mùa hè năm 1929, F. Scott Fitzgerald đã dành thời gian ở Antibes, Pháp, để nghiên cứu nhân vật cho cuốn tiểu thuyết tiếp theo có tên "Tender Is the Night." Để khắc họa cặp đôi nhân vật chính quyến rũ nhưng bạc mệnh, Dick và Nicole Diver, ông đã lấy hình mẫu từ cặp vợ chồng người Mỹ giàu có xa xứ là Sara và Gerald Murphy. Mùa hè năm đó, Fitzgerald trở thành một kẻ phiền toái tọc mạch, hay hỏi han, đào sâu vào chi tiết cá nhân đến mức một buổi tối trong bữa ăn, Sara cuối cùng đã không chịu nổi. "Scott, anh nghĩ cứ hỏi đủ nhiều là sẽ hiểu người khác sao, nhưng không đâu. Anh chẳng thực sự biết gì về mọi người cả."

Một nỗ lực khai thác độc địa và ký sinh hơn nhiều vào cuộc đời của một con người bằng xương bằng thịt để tìm kiếm sự chân thực hư cấu đã được mở ra trong cuốn tiểu thuyết mới đen tối và tàn nhẫn một cách đầy lôi cuốn của Josh Silver, có tên "Fruit Fly." Trong đó, tác giả viết cho thanh thiếu niên từng một thời bán chạy nhất Mallory Maddox, người bị ám ảnh bởi bảy năm bế tắc trong sáng tác và một lối sống giàu có, vô cảm, đã quyết định hỏi Internet cách viết một cuốn tiểu thuyết ăn khách mới. Câu trả lời đóng vai trò như khẩu hiệu của "Fruit Fly": "Hãy viết về đồng tính. Hãy viết về nỗi buồn. Hãy viết về mặt tối."

Nhanh chóng sau đó, Mallory tạo một tài khoản Grindr, sử dụng ảnh của chồng mình, được mời đến một bữa tiệc chemsex (cô tự hào về "lòng dũng cảm không giới hạn" của mình, đã nhầm một bữa tiệc có chất gây nghiện với loại trà PG Tips) và gặp một chàng trai trẻ đồng tính, nghiện ngập, đang vật lộn trên đường phố tên là Leo, người vô tình trở thành nguồn tư liệu của cô. Khi các chương truyện xen kẽ giữa góc nhìn thứ nhất của Leo và Mallory, chúng ta theo chân người đầu tiên đuổi theo cơn phê tiếp theo và người thứ hai đuổi theo người đầu tiên để moi móc mọi chi tiết đáng thương, kinh hoàng nhằm khai thác tối đa.

Mallory theo dõi con mồi dễ bị tổn thương của mình đến một buổi họp của hội Người nghiện rượu ẩn danh và giả danh là một nhà trị liệu giàu lòng trắc ẩn để tiếp cận tâm lý của Leo. Và thế là bắt đầu cuộc song hành đầy tréo ngoe của cuốn tiểu thuyết giữa hai nhân vật chính, cả hai đều muốn điều gì đó từ người kia trong khi tuyệt vọng cố gắng che giấu động cơ thực sự của mình. Về phần mình, Mallory lẽ ra nên khôn ngoan hơn khi xem xét câu trả lời của Sara Murphy dành cho Fitzgerald. Việc hỏi dồn dập hàng loạt câu hỏi riêng tư không nhất thiết giúp bạn tiến gần hơn đến sự thật về một con người.

Silver, bản thân cũng là một tác giả viết cho thanh thiếu niên thành công và là một người nghiện đang hồi phục, rõ ràng đang nhắm vào cơn khát ngấu nghiến của thế giới đối với những câu chuyện về việc nạn nhân hóa và đau khổ. Nhưng cụ thể hơn, ông đang hướng thẳng ống ngắm vào xu hướng văn học của các nữ tác giả vơ vét nỗi đau và sự đấu tranh của những người đồng tính nam, dù đó là nỗi đau từ lạm dụng thời thơ ấu, sự tàn phá của đại dịch AIDS hay sự kỳ thị đồng tính kiểu cũ.

Khi Mallory chắp vá đủ số trang của cuốn tiểu thuyết mới để gửi cho một biên tập viên, người này đã viết lại: "Đúng xu hướng đang bán chạy. Việc đào sâu vào cách nghèo đói ảnh hưởng đến nghiện ngập không mới, nhưng điều mới mẻ là cái nhìn này vào thế giới tăm tối của những người đồng tính nam... một nơi rõ ràng chứa đựng rất nhiều tổn thương." Chúng ta đã đi qua hơn 10 năm kể từ cuốn "A Little Life" của Hanya Yanagihara và gần bằng ấy thời gian từ cuốn "The Great Believers" của Rebecca Makkai, hai tiểu thuyết bán chạy đề cập đến những thái cực của tổn thương đồng tính. Mặc dù cả hai cuốn sách đều được độc giả queer (1) yêu mến, chúng đã củng cố mô típ người đồng tính nam là nạn nhân đáng thương trong văn đàn. Quái vật của thế hệ này là những người tử vì đạo của thế hệ khác. Silver đang cố tình chọc vào câu hỏi nhạy cảm rằng liệu việc vay mượn cảm xúc về nỗi đau của người đồng tính có phải chỉ đơn thuần là một dạng du lịch trải nghiệm của người dị tính, được dàn dựng để đạt hiệu quả kịch tính tối đa đến mức trở thành sáo rỗng hay không.

Giống như hầu hết các nhà văn hư cấu, Silver quan tâm đến việc đặt ra những câu hỏi hóc búa hơn là trả lời chúng. Khi bắt đầu câu chuyện, Mallory và Leo (cũng là một nhà văn, một nhà thơ với một tài khoản Twitter ẩn danh) có cảm giác như họ thuộc về những cuốn sách khác nhau. Cuộc sống tàn khốc của Leo với ma túy, bạo lực và mại dâm dường như được xé ra từ một cuốn tiểu thuyết của Dennis Cooper, trong khi sự tỉnh táo đang tan biến và nỗi bất mãn âm ỉ trong gia đình của Mallory lại gợi nhớ đến nửa sau của "Gone Girl." Điều đó không có nghĩa cả hai không phải là những nghiên cứu nhân vật xuất sắc về các nhân vật không mấy thiện cảm. Silver đã khéo léo cho chúng ta thấy phiên bản sự kiện của Leo khi anh sống trong đó, rồi cách anh tự dựng nên câu chuyện của mình, tô đậm sự lạm dụng và đáng thương, cho đôi tai háo hức của Mallory; và sau đó là cách viết lại hoa mỹ của Mallory về cùng một cảnh để trục lợi văn chương. Trong phần đầu của cuốn sách, cả hai tồn tại trong những vũ trụ đối lập, chỉ chia sẻ chung những mặt trời chói lọi của sự ích kỷ và hoài nghi.

Nhưng một điều kỳ diệu xảy ra ở nửa sau cuốn tiểu thuyết khi cuộc sống của họ quấn vào nhau. Silver vén bức màn về quá khứ cơ cực và những nỗi bất an sâu thẳm của họ. Và cả Mallory lẫn Leo đều trở nên sống động với tất cả những góc cạnh thô ráp. Bạn thực sự bắt đầu quan tâm đến họ với tư cách con người, mà không băn khoăn liệu mình có đơn giản bị thao túng bởi những câu chuyện bi lụy của họ hay không. Cả Mallory và Leo đều đang diễn một loạt vai diễn để tồn tại, và mỗi người ngày càng nhận thức rõ hơn về những điểm mù của chính mình khi nhìn nhận thế giới như nó vốn có, đầy rẫy những con người cũng phức tạp, bất mãn và thường bị nạn nhân hóa như chính họ.

Sự khai sáng này không khác gì một nỗi kinh hoàng đối với cả hai nhân vật. "Tôi không biết mình có thể đối mặt với chuyện này không," Leo nhận ra trong một chuyến về nhà. "Tôi cảm thấy những bào tử của sự xấu hổ và thất vọng thấm vào tôi như nấm mốc đen. ... Tôi thậm chí không có lý do nào để bào chữa cho cái đống này. Con người tôi là thế." Ngay sau đó, Mallory cũng trải qua một cơn tự nhận thức tương tự trong khu vườn sau nhà. "Tay tôi bắt đầu run khi tâm trí không chỉ trượt đi. Nó đổ sụp. Không có máy quay nào cả. Và không ai đang xem. Tất cả những điều này chẳng có ý nghĩa gì. ... Chúng ta sẽ không bao giờ thực sự biết ai cả."

Khi đọc cuốn tiểu thuyết này, tôi cứ tự hỏi liệu mình có cảm thấy khác về nó không như ngưỡng mộ nó ít hơn, thấy nó mỉa mai và nhẫn tâm hơn, nghi ngờ ý định của nó, nếu nó được viết bởi một phụ nữ dị tính thuộc tầng lớp trung lưu thượng lưu. Liệu điều đó có làm thay đổi lòng trắc ẩn của tôi đối với Leo không? Tôi không biết câu trả lời. Tôi chỉ biết rằng Silver đã viết một câu chuyện lệch lạc một cách tuyệt đẹp, đóng vai trò như một sự điều chỉnh cho dòng tiểu thuyết về nạn nhân đồng tính, trong khi vẫn là một cuốn tiểu thuyết về các nạn nhân. Chỉ là loại nạn nhân ít thánh thiện hoặc ít giật gân hơn.

Cuối cùng, một cuốn tiểu thuyết tiết lộ nhiều về tác giả hơn là về nguồn cảm hứng ngoài đời thực của nó. Khi thế giới sách hiện đang sôi sục trong cuộc tranh luận đạo đức về việc Rachel Cusk bị cho là đã sử dụng nữ diễn viên Natalie Portman làm hình mẫu cho cuốn tiểu thuyết không mấy thiện cảm mới nhất của mình, "Life of M", điều đáng nhớ là cuộc đời như quả cầu phá hủy của Dick và Nicole Diver trong "Tender Is the Night" cuối cùng lại phản chiếu cuộc đời của F. Scott và Zelda Fitzgerald nhiều hơn là của nhà Murphy.

(1) dùng để chỉ những người đọc thuộc cộng đồng LGBTQ+, hoặc những độc giả nói chung có xu hướng tìm kiếm, phân tích và thưởng thức các tác phẩm văn học dưới góc nhìn giới và tính nữ/tính nam đa dạng (queer lens).