Đồng nội tệ của Nhật Bản đã giảm tới 0,1%, chạm mức 161,96 đổi 1 USD trong phiên giao dịch ngày thứ Hai tại New York. Mức này đã phá vỡ mốc 161,95 từng ghi nhận vào tháng 7.2024, thời điểm Nhật Bản triển khai chiến dịch trước đó nhằm phục hồi tỉ giá hối đoái.

Lần cuối cùng đồng yên giao dịch ở mức này, thị trường đang lao đi theo hướng hoàn toàn ngược lại, giữa bối cảnh một đợt tăng giá mạnh mẽ kéo dài nhiều năm sau thỏa thuận tiền tệ do Hoa Kỳ thiết kế. Thế giới khi đó rất khác. Bong bóng tài sản của Nhật Bản vẫn đang hình thành, Liên Xô đang khắc phục hậu quả sau thảm họa hạt nhân Chernobyl, và bộ phim Top Gun vừa đưa tên tuổi Tom Cruise lên đỉnh cao ngôi sao tại Hollywood.

Lần này, đồng yên đang trượt dốc, còn Nhật Bản thì đang trên đường thoát khỏi tình trạng trì trệ kinh tế kéo dài suốt một thế hệ. Sự suy yếu của đồng nội tệ đang thúc đẩy lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu, từ đó giúp thị trường chứng khoán nước này liên tục lập đỉnh lịch sử.

Tuy nhiên, chi phí nhập khẩu lại tăng vọt, đặc biệt là các lô hàng dầu mỏ và khí đốt được định giá bằng USD. Lạm phát từ nhập khẩu làm tổn hại cho người tiêu dùng, khi họ phải trả nhiều tiền hơn cho mọi thứ từ thực phẩm đến điện năng, đồng thời đe dọa làm suy giảm uy tín của chính phủ thủ tướng Sanae Takaichi.

Đà sụt giảm của Yên Nhật vẫn tiếp diễn bất chấp sự thay đổi bộ máy lãnh đạo tại ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), cơ quan đã chấm dứt chính sách lãi suất âm vào năm 2024, một bước ngoặt vốn từng làm dấy lên kỳ vọng về sự hồi sinh của đồng tiền này.

"Sự can thiệp đang cận kề nếu chúng ta không thấy một đợt điều chỉnh nhanh chóng," Andrew Hazlett, nhà giao dịch ngoại hối tại Monex nhận định. Dù vậy, việc can thiệp "chỉ là giải pháp tạm thời nếu họ không giải quyết được khoảng cách chênh lệch lãi suất."

BOJ đã nâng lãi suất cơ bản lên mức 1% vào ngày 16.6, mức cao nhất kể từ năm 1995. Thế nhưng, tác động của động thái này là rất hạn chế, do các nhà giao dịch kỳ vọng cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục duy trì lập trường diều hâu trong thời gian tới. Chính phủ Nhật Bản dự kiến cũng sẽ kêu gọi quản lý tiền tệ "gần gũi và phù hợp" trong các định hướng chính sách cơ bản của mình, động thái rõ ràng nhằm ngăn cản ngân hàng trung ương tăng lãi suất thêm nữa.

Sự suy yếu dai dẳng của đồng yên cũng diễn ra bất chấp đợt can thiệp kỷ lục trị giá 11,73 ngàn tỉ yên (72,5 tỉ USD) của chính phủ Nhật từ ngày 28.4 đến ngày 27.5, sau khi đồng tiền này lần đầu tiên giảm quá mốc 160 yên đổi 1 USD. Theo dữ liệu dự trữ từ bộ Tài chính Nhật Bản, trong đợt mua vào đó, nhiều khả năng Nhật Bản đã phải sử dụng đến lượng nắm giữ chứng khoán nước ngoài, bao gồm cả trái phiếu kho bạc Mỹ, để tài trợ cho chiến dịch bảo vệ tỉ giá.

"Không còn nghi ngờ gì nữa, ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang theo dõi sát sao tình hình," Shaun Osborne, trưởng bộ phận chiến lược tiền tệ tại Scotiabank, phát biểu sau khi đồng yên vượt qua mức hộ vệ quan trọng vào ngày thứ Hai.

Số tiền khổng lồ đã chi ra không chỉ nhấn mạnh mức độ rủi ro quá lớn đối với Nhật Bản, mà còn cho thấy sự khó khăn khi muốn lội ngược dòng trong một thị trường ngoại hối toàn cầu có quy mô giao dịch lên tới 9.500 tỉ USD mỗi ngày.

Bộ trưởng bộ Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama ngày 19.6 đã nhắc lại rằng các cơ quan quản lý sẵn sàng thực hiện "hành động táo bạo" để kiềm chế các động thái đầu cơ quá mức trên thị trường ngoại hối. Bà Katayama cũng cho biết Hoa Kỳ và Nhật Bản đang ngày càng "đồng thuận" về chính sách ngoại hối sau cuộc gặp với bộ trưởng Bộ Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent và hai bên đã nhất trí thực hiện "các bước đi quyết liệt" về tiền tệ nếu cần thiết.

Các đợt can thiệp vào năm 2022, thời điểm Nhật Bản vào cuộc để hỗ trợ đồng yên lần đầu tiên kể từ năm 1998 và một lần nữa vào năm 2024, đã giúp mang lại sự hạ nhiệt tạm thời trước khi đồng tiền này quay trở lại xu hướng mất giá. Trong trường hợp gần đây nhất bắt đầu từ ngày 30/4, các cơ quan quản lý đã tham gia vào thị trường nhiều lần để bảo vệ đồng nội tệ.

Các chuyên gia phân tích hiện vẫn có những ý kiến khác nhau về nguyên nhân khiến đồng yên mất giá kéo dài, cũng như việc liệu có thể ngăn chặn tình trạng này bằng cách nào và ra sao. Chênh lệch lãi suất, cả ở hiện tại và dự kiến trong tương lai, thường được dẫn ra là nguyên nhân chính, khi mức lãi suất nội địa thấp kéo dài đã thúc đẩy các nhà đầu tư bán đồng yên để mua các tài sản nước ngoài.

Bên cạnh đó, các vấn đề mang tính cấu trúc như tình trạng già hóa và suy giảm dân số cũng đang làm mờ mịt triển vọng tăng trưởng kinh tế, đồng thời làm gia tăng khối nợ công lớn, yếu tố mà nhiều người coi là rào cản đối với triển vọng tăng lãi suất một cách thực chất.