Thay vào đó, chiếc xe đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận gay gắt về bản sắc của Ferrari, tương lai ngành công nghiệp ô tô Italy và vai trò của John Elkann, người thừa kế đế chế Agnelli, gia tộc có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử kinh tế hiện đại của đất nước này.

Những phản ứng dữ dội xuất hiện gần như ngay lập tức sau khi Luce được giới thiệu. Trên các diễn đàn xe hơi, mạng xã hội, chương trình bình luận truyền hình và các mặt báo Italy, nhiều ý kiến chỉ trích thiết kế của mẫu xe mới, từ bỏ động cơ đốt trong vốn được xem là linh hồn của Ferrari cho đến hình dáng được đánh giá là quá khác biệt so với những chiếc xe thể thao truyền thống của hãng.

Đối với nhiều người Italy, Ferrari không đơn thuần là một nhà sản xuất ô tô. Đây là biểu tượng quốc gia, là hiện thân của kỹ nghệ chế tạo, niềm tự hào công nghiệp và lịch sử thể thao tốc độ của đất nước. Chính vì vậy, việc Ferrari bước vào kỷ nguyên xe điện mang ý nghĩa vượt xa một quyết định kinh doanh thông thường.

Làn sóng phản đối nhanh chóng lan tới giới chính trị. Bộ trưởng Giao thông Vận tải Italy Matteo Salvini là một trong những người chỉ trích gay gắt nhất khi tuyên bố nhà sáng lập Enzo Ferrari hẳn sẽ không hài lòng nếu chứng kiến những gì đang diễn ra với thương hiệu mang tên ông. Phát biểu này phản ánh tâm trạng của không ít người yêu xe tại Italy, những người cho rằng Ferrari đang đánh đổi bản sắc của mình để chạy theo xu hướng chuyển đổi điện hóa toàn cầu.

Tuy nhiên, phía sau những tranh cãi về một mẫu xe mới là câu chuyện lớn hơn liên quan đến John Elkann, người đang nắm quyền kiểm soát đế chế kinh doanh của gia tộc Agnelli thông qua công ty đầu tư Exor.

Elkann là cháu ngoại của Gianni Agnelli, nhân vật từng được xem như "vị vua không ngai" của nền công nghiệp Italy trong thế kỷ 20. Trong nhiều thập kỷ, gia tộc Agnelli kiểm soát Fiat, tập đoàn sản xuất ô tô lớn nhất đất nước và từng là nhà tuyển dụng tư nhân lớn nhất Italy thời hậu chiến. Ảnh hưởng của gia đình này vượt xa lĩnh vực công nghiệp, lan sang truyền thông, thể thao và đời sống chính trị.

Đối với nhiều người Italy, Agnelli gần như là một biểu tượng quốc gia. Những quyết định của gia tộc này từng có khả năng tác động đến toàn bộ nền kinh tế, đặc biệt tại các khu vực công nghiệp phía bắc đất nước.

Khi tiếp quản đế chế gia đình khoảng hai thập kỷ trước, Elkann được kỳ vọng sẽ tiếp nối truyền thống đó. Thay vào đó, ông theo đuổi chiến lược tái cơ cấu sâu rộng, biến Exor từ một tập đoàn công nghiệp mang đậm dấu ấn Italy thành một nhà đầu tư toàn cầu với danh mục tài sản trải rộng trên nhiều quốc gia và lĩnh vực.

Trong mắt những người ủng hộ, đây là bước chuyển đổi cần thiết để thích ứng với môi trường cạnh tranh toàn cầu. Trong mắt những người chỉ trích, đó là quá trình làm suy yếu dần các biểu tượng công nghiệp từng gắn liền với bản sắc quốc gia.

Những năm qua, Elkann đã thực hiện hàng loạt thương vụ bán tài sản và sáp nhập quy mô lớn. Nhà sản xuất linh kiện ô tô Magneti Marelli được bán đi. Tập đoàn xe tải Iveco cũng không còn nằm trong danh mục sở hữu như trước. Fiat được sáp nhập với PSA của Pháp để hình thành Stellantis, một trong những tập đoàn ô tô lớn nhất thế giới.

Dù Stellantis vẫn duy trì sự hiện diện đáng kể tại Italy, nhiều người lo ngại trung tâm quyền lực của tập đoàn đang dần dịch chuyển khỏi đất nước này. Nỗi lo càng gia tăng khi ngành công nghiệp ô tô châu Âu đối mặt áp lực từ quá trình chuyển đổi sang xe điện và sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ các nhà sản xuất Trung Quốc.

Năm nay, Elkann tiếp tục gây tranh cãi khi bán GEDI, tập đoàn sở hữu hai tờ báo có ảnh hưởng lớn là La Repubblica và La Stampa, cho một tỷ phú người Hy Lạp. Đối với các nhà phê bình, thương vụ này là bằng chứng mới nhất cho thấy các tài sản từng được xem là niềm tự hào của Italy đang dần rời khỏi quỹ đạo kiểm soát truyền thống của gia tộc Agnelli.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của Luce trở thành chất xúc tác cho những bất mãn tích tụ suốt nhiều năm.

Carlo Calenda, cựu Bộ trưởng Công nghiệp Italy và từng giữ vị trí điều hành tại Ferrari, là một trong những người lên tiếng mạnh mẽ nhất. Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, ông gọi Luce là "một sự xúc phạm về mặt thẩm mỹ và công nghệ", đồng thời cáo buộc Elkann đang làm suy yếu các doanh nghiệp từng tạo nên vị thế đặc biệt của gia tộc Agnelli.

Theo Calenda, điều đáng lo ngại không chỉ là một chiếc Ferrari chạy điện. Vấn đề nằm ở cảm giác rằng nhiều tài sản công nghiệp quan trọng của Italy đang mất dần bản sắc vốn có sau hàng loạt quyết định tái cấu trúc và toàn cầu hóa.

Exor từ chối bình luận về các chỉ trích này. Tuy nhiên, những tranh cãi cho thấy Elkann đang phải đối mặt với áp lực lớn hơn bao giờ hết từ dư luận trong nước.

Trên mạng xã hội, nhiều bình luận chỉ trích trực diện vị chủ tịch Ferrari. Một số người cho rằng ông đã làm suy yếu những doanh nghiệp từng là biểu tượng quốc gia. Một số ý kiến khác chế giễu việc Exor đặt trụ sở pháp lý tại Hà Lan, cho rằng Elkann ngày càng xa rời cội nguồn Italy của gia tộc mình.

Tuy nhiên, không phải tất cả đều phản đối chiến lược mới.

Những người ủng hộ cho rằng Ferrari không thể đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ đang làm thay đổi ngành ô tô toàn cầu. Theo họ, việc chuyển sang xe điện là lựa chọn gần như không thể tránh khỏi nếu Ferrari muốn tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu trong nhiều thập kỷ tới.

Luce được phát triển trong khoảng 5 năm với sự tham gia của hai tên tuổi nổi tiếng trong giới thiết kế là Jony Ive và Marc Newson. Ive từng là giám đốc thiết kế huyền thoại của Apple, người đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên iPhone, iMac và nhiều sản phẩm mang tính biểu tượng khác của tập đoàn công nghệ Mỹ.

Mối quan hệ cá nhân lâu năm giữa Elkann với Ive và Newson được cho là yếu tố quan trọng dẫn tới sự hợp tác này. Theo Ferrari, mục tiêu của dự án không phải tạo ra một chiếc Ferrari điện giống những mẫu xe hiện có, mà là xây dựng một định nghĩa hoàn toàn mới về xe thể thao hiệu suất cao trong thời đại điện hóa.

Phát biểu tại lễ ra mắt, Elkann cho biết Ferrari đã đưa ra một quyết định có tính toán nhằm chuẩn bị cho tương lai. Theo ông, công ty cần chủ động dẫn đầu sự thay đổi thay vì chờ đợi thị trường ép buộc phải thay đổi.

Những người bảo vệ dự án cũng chỉ ra rằng lịch sử kinh doanh đầy rẫy những thương hiệu từng thống trị thị trường nhưng thất bại trong việc thích ứng với bước ngoặt công nghệ. Nokia, BlackBerry, Kodak hay Blockbuster thường được nhắc đến như những ví dụ điển hình về các doanh nghiệp đánh mất vị thế vì phản ứng quá chậm trước những thay đổi mang tính cấu trúc.

Theo lập luận này, Ferrari đang đối mặt lựa chọn tương tự. Việc bảo vệ truyền thống có thể làm hài lòng những người yêu xe hiện tại, nhưng lại khiến công ty đánh mất cơ hội tiếp cận thế hệ khách hàng mới trong tương lai.

Bản thân Ferrari cũng có đủ nguồn lực để thực hiện cuộc chuyển đổi theo cách riêng. Khác với phần lớn nhà sản xuất ô tô đại chúng đang chịu áp lực lợi nhuận, Ferrari hoạt động trong phân khúc siêu sang với lượng khách hàng giàu có và mức lợi nhuận thuộc hàng cao nhất ngành.

Mẫu Luce có giá khoảng 550.000 euro, cao hơn đáng kể so với phần lớn xe điện trên thị trường. Ferrari không đặt cược vào doanh số lớn mà tập trung vào tính độc quyền và trải nghiệm thương hiệu. Điều này giúp hãng có nhiều dư địa hơn để thử nghiệm các công nghệ mới.

Ngoài ra, Ferrari hiện là tài sản giá trị nhất trong danh mục đầu tư của Exor. Công ty chiếm khoảng một phần ba tổng giá trị tài sản của tập đoàn. Điều đó giải thích vì sao Elkann đặc biệt thận trọng với tương lai của thương hiệu này.

Ngay trong năm nay, ông đã từ chối lời đề nghị trị giá khoảng 1 tỷ euro từ công ty tiền điện tử Tether nhằm mua cổ phần tại câu lạc bộ bóng đá Juventus, một tài sản khác của gia đình Agnelli. Động thái đó cho thấy Elkann chưa có ý định từ bỏ quyền kiểm soát các biểu tượng quan trọng nhất của gia tộc.

Tại Ferrari, ban lãnh đạo cũng thể hiện sự tự tin bất chấp những phản ứng tiêu cực ban đầu. Giám đốc điều hành Benedetto Vigna khẳng định công ty tin tưởng nhu cầu thị trường đối với Luce sẽ rất mạnh. Theo ông, những tranh luận hiện nay phản ánh tầm quan trọng đặc biệt của Ferrari trong đời sống văn hóa Italy hơn là dấu hiệu thất bại của dự án.

Thực tế, mỗi thay đổi lớn của Ferrari đều có khả năng tạo ra tranh cãi. Biểu tượng con ngựa chồm, cavallino rampante, từ lâu đã vượt khỏi phạm vi một thương hiệu ô tô để trở thành biểu tượng quốc gia. Khi một biểu tượng như vậy bước vào kỷ nguyên mới, phản ứng cảm xúc từ công chúng gần như là điều không thể tránh khỏi.

Cuộc tranh luận quanh Luce vì thế không chỉ xoay quanh một chiếc xe điện giá nửa triệu euro. Nó phản ánh những câu hỏi lớn hơn về bản sắc công nghiệp của Italy, tương lai của các thương hiệu lịch sử trong thời đại chuyển đổi công nghệ và vai trò của gia tộc Agnelli trong nền kinh tế quốc gia. Đối với những người ủng hộ, Elkann đang chuẩn bị cho tương lai. Đối với các nhà phê bình, ông đang đánh đổi di sản để theo đuổi một tầm nhìn quá xa lạ với những giá trị từng làm nên tên tuổi Ferrari.

Câu trả lời cuối cùng có lẽ sẽ không đến từ các cuộc tranh luận trên truyền hình hay mạng xã hội mà từ thị trường. Nếu Luce được khách hàng đón nhận, Elkann có thể được nhìn nhận như người đã đưa Ferrari bước vào một kỷ nguyên mới. Nếu thất bại, chiếc xe điện đầu tiên của Ferrari sẽ trở thành biểu tượng cho những hoài nghi ngày càng lớn về hướng đi của một trong những đế chế kinh doanh nổi tiếng nhất Italy.