Cuộc trao đổi giữa Ziad Haider, giám đốc Địa chính trị toàn cầu của McKinsey, cùng các chuyên gia kinh tế hàng đầu đã phác thảo một lộ trình mới cho các nhà lãnh đạo. Trong báo cáo "Asia at the geoeconomic crossroads" công bố gần đây, Haider nhận định: "Chúng ta đang sống trong một thế giới mà các công cụ kinh tế không còn thuần túy phục vụ tăng trưởng, mà đã trở thành những vũ khí sắc bén trong cuộc cạnh tranh quyền lực đại dương."

Bài toán quản trị rủi ro của Việt Nam

Đối với Việt Nam, áp lực thuế quan và sự giám sát chặt chẽ từ các thị trường lớn đang biến quản trị rủi ro thành ưu tiên hàng đầu. Các chuyên gia phân tích cho rằng kỷ nguyên tăng trưởng dựa trên sự trung lập dễ dàng đã kết thúc. "Việt Nam không còn có thể chỉ dựa vào lợi thế về chi phí lao động hay vị trí địa lý," báo cáo của McKinsey viết. "Quốc gia này phải trở thành một mắt xích không thể thay thế bằng sự đổi mới và khả năng quản trị sự bất ổn."

Thực tế, chi phí lao động tại Việt Nam đã tăng trung bình 7-8% mỗi năm, trong khi các tiêu chuẩn xanh (như CBAM của EU) đang đặt ra rào cản kỹ thuật mới cho hàng xuất khẩu. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp nội địa phải chuẩn bị cho kịch bản nơi các dòng chảy thương mại có thể bị cắt đứt đột ngột.

Sức ép tự chủ của ASEAN

ASEAN đang nỗ lực khẳng định vai trò trung tâm bằng cách từ chối bị lôi kéo vào các cuộc đối đầu lưỡng cực. Đây là một khối kinh tế với tổng GDP đạt khoảng 3.800 tỉ USD, dự kiến sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới vào năm 2030.

“ASEAN không bao giờ nên bị đặt vào tình thế phải chọn bên,” Marty Natalegawa, cựu Ngoại trưởng Indonesia, nhấn mạnh. “Ưu tiên của chúng tôi là chọn sự tự chủ và bảo vệ sự toàn vẹn của cấu trúc khu vực trước những sức ép từ bên ngoài."

Dữ liệu cho thấy thương mại nội khối ASEAN hiện chỉ chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch, con số khiêm tốn so với EU. Để duy trì sự tự chủ, ông Natalegawa lập luận rằng khối này cần quyết liệt hơn trong việc nâng cấp hạ tầng số và đảm bảo an ninh năng lượng, thay vì chỉ là nơi lắp ráp trung gian.

Kỹ năng sinh tồn trong kỷ nguyên "Điểm mù"

Tư duy quản trị mới đòi hỏi một sự chuyển đổi triệt để. Shankar Menon, cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Ấn Độ, đưa ra lời khuyên về phương pháp luận khi đối diện với các biến số địa kinh tế: "Trong một thế giới đầy rẫy những điểm mù, nhà lãnh đạo phải biết sử dụng kính thiên văn để dự báo các xu hướng lớn, đồng thời cầm chắc kính hiển vi để soi xét từng chi tiết trong các quy định thuế quan mới."

Sự hiểu biết về chính trị quốc tế giờ đây là kỹ năng sinh tồn bắt buộc. Theo báo cáo rủi ro của McKinsey, hơn 40% thương mại toàn cầu hiện tập trung vào các quốc gia có mức độ "xa cách chính trị" cao với nhau.

Khả năng phục hồi của ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng sẽ phụ thuộc vào việc biến những nhận định này thành hành động: đầu tư vào R&D, đa dạng hóa thị trường và xây dựng một nền kinh tế tự cường thay vì chỉ dựa vào lợi thế tĩnh của quá khứ.