Nhập khẩu lập kỷ lục mới, thâm hụt thương mại nới rộng

Trong tháng 5, giá trị nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam đạt hơn 52 tỉ USD, mức cao nhất theo tháng từng được ghi nhận trong 20 năm qua. Xuất khẩu hàng hóa cũng tăng mạnh, đạt gần 47 tỉ USD, và nằm trong nhóm các mức cao nhất theo tháng kể từ năm 2006.

Dù hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu đều tăng, đà tăng nhanh hơn của nhập khẩu đã kéo thâm hụt thương mại quốc gia từ hơn 4,8 tỉ USD trong tháng 4 vượt lên trên 5 tỉ USD trong tháng 5.

Nhập siêu của nhóm năng lượng, bao gồm dầu thô và xăng dầu, trong tháng 5 đã giảm nhẹ so với tháng trước. Việt Nam nhập siêu khoảng 1,5 tỉ USD dầu thô và xăng dầu trong tháng, chiếm khoảng 30% thâm hụt thương mại.

Ngoài năng lượng, Việt Nam tiếp tục nhập siêu lớn ở nhóm điện tử, máy tính và linh kiện, phản ánh xu hướng gia tăng nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Lũy kế 5 tháng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 445 tỉ USD, tăng 25% so với cùng kỳ. Nền kinh tế nhập siêu 13,8 tỉ USD, trong đó xuất khẩu tăng gần 20% còn nhập khẩu tăng gần 31% so với cùng kỳ.

Xét theo thị trường, Việt Nam đang gia tăng nhập siêu từ Trung Quốc, Hàn Quốc và các nước Đông Nam Á. Mức tăng nhập siêu mạnh nhất ghi nhận ở Hàn Quốc, tăng gần 70% so với cùng kỳ. Trung Quốc tiếp tục là quốc gia dẫn đầu về mức xuất siêu sang Việt Nam.

Rủi ro từ nhập siêu tư liệu sản xuất 

Thâm hụt thương mại của Việt Nam, theo cập nhật của VinaCapital, đã tăng khoảng gấp đôi tính tới giữa tháng 5, từ khoảng 3% GDP trước khi xung đột địa chính trị bùng phát lên trên 6% GDP, tương đương khoảng 13 tỉ USD.

“Xung đột địa chính trị đóng góp hơn 2 điểm phần trăm vào mức gia tăng thâm hụt thương mại của Việt Nam, do giá dầu và giá trị đồng nhân dân tệ đều tăng mạnh,” phân tích từ Vinacapital cho biết. Giá dầu cao tác động đến hóa đơn nhập khẩu năng lượng, trong khi nhân dân tệ tăng giá khiến hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trở nên đắt hơn tính theo USD.

Các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực công nghệ cao ngày càng nhập khẩu nhiều máy móc thiết bị để sản xuất linh kiện chính xác, theo Vinacapital. Nhiều linh kiện như chip bán dẫn hay kính chuyên dụng dùng trong sản xuất điện thoại thông minh thường được đưa vào sản xuất và xuất khẩu thành phẩm chỉ sau khoảng 3–4 tháng kể từ khi nhập khẩu.

Đây là yếu tố quan trọng giúp lý giải “vì sao thị trường tiền tệ và chứng khoán không quá lo ngại trước đà tăng gần đây của thâm hụt thương mại,” báo cáo từ Vinacapital viết. Thời gian để các thiết bị đó được đưa vào vận hành, tạo ra sản phẩm xuất khẩu và bù đắp chi phí nhập khẩu trên cán cân thương mại dài hơn đáng kể so với chu kỳ nhập khẩu linh kiện thông thường.

Điều này tạo ra hiệu ứng "đường cong J" (J-Curve), trong đó cán cân thương mại ban đầu xấu đi do nhập khẩu tăng mạnh, trước khi cải thiện trở lại khi các thiết bị và linh kiện nhập khẩu được chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu trong giai đoạn sau.

Việt Nam hiện nhập khẩu hơn 1/3 nguyên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu từ Trung Quốc, và phần lớn thâm hụt thương mại hiện nay đến từ sự gia tăng nhập khẩu nguyên vật liệu và tư liệu sản xuất phục vụ ngành công nghệ cao. Theo Vinacapital, điều này cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp FDI, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ cao Trung Quốc, đang nhập khẩu máy móc và thiết bị để sản xuất ngay tại Việt Nam những linh kiện trước đây được nhập khẩu từ nước ngoài.