K-pop pha âm hưởng Ấn Độ. Một làn điệu dân ca Việt Nam hàng trăm năm tuổi hòa trên nền nhạc điện tử dồn dập. Một bản pop ballad đan xen tiếng nhạc cụ gõ Khmer.

Đó là những sắc màu trong 11 ca khúc sẽ được trình diễn tại Eurovision Song Contest Asia lần đầu tiên ở Bangkok cuối tuần này, khi một trong những sân chơi văn hóa rực rỡ nhất châu Âu, thu hút hơn 130 triệu khán giả, tiến vào thị trường mới rộng lớn.

Sự kiện quy tụ những quốc gia có sức ảnh hưởng văn hóa rất khác nhau. Hàn Quốc đã chinh phục các bảng xếp hạng nhạc pop toàn cầu, trong khi Bhutan, vương quốc nhỏ bé trên dãy Himalaya, mới bắt đầu đưa âm nhạc ra thế giới. Bangladesh, Lào, Malaysia, Mông Cổ, Nepal, Philippines, Campuchia, Việt Nam và Thái Lan góp mặt trong danh sách trải rộng từ những nền kinh tế ngày càng thịnh vượng đến các nước đang phát triển, từ xã hội có dân số trẻ đến những xã hội đang già hóa, với nhiều tôn giáo, ngôn ngữ và truyền thống âm nhạc.

Đại tiệc rực rỡ, không ngại phô trương và sến sẩm này phản ánh một thực tế ngày càng rõ trong kỷ nguyên phát trực tuyến không biên giới: âm nhạc có thể tiếp cận khán giả toàn cầu mà không phải từ bỏ bản sắc dân tộc, và thường vươn xa nhất khi nghệ sĩ kết hợp chất liệu bản địa với yếu tố quốc tế.

“Các nền văn hóa không cần trở nên giống nhau mới có thể kết nối,” ca sĩ Tóc Tiên nói. Ca khúc dự thi “Em Tiên” của cô lấy cảm hứng từ dân ca quan họ. “Ngược lại, chính những khác biệt ấy khiến việc khám phá văn hóa của nhau trở nên thú vị.”

Nhân vật chính trong ca khúc là một phụ nữ Việt Nam hiện đại, sẵn sàng bước vào những không gian mới mà không đánh mất bản sắc. Tóc Tiên cũng nhìn nhận việc đưa âm nhạc Việt Nam đến đông đảo khán giả hơn theo tinh thần ấy.

Đây là lần đầu Liên hiệp Phát thanh Truyền hình châu Âu mở rộng thương hiệu Eurovision sang một cuộc thi khu vực quy tụ nhiều quốc gia, kể từ khi sân chơi này ra đời năm 1956 với chỉ bảy nước tham dự, trong bối cảnh châu Âu tìm cách tái thiết và kết nối lại sau Thế chiến II. Eurovision sau đó góp phần đưa những tên tuổi như ABBA, Julio Iglesias và Céline Dion đến với công chúng.

Theo Assaf Blecher, nhà sản xuất điều hành Eurovision Asia, việc mở rộng một phần là đặt cược vào nhu cầu ngày càng lớn trên toàn cầu đối với các sản phẩm giải trí châu Á. “Thế giới đang tìm kiếm những âm thanh mới, những điều mới mẻ,” ông nói. Số lượng 11 quốc gia tham dự một phần xuất phát từ giới hạn phát sóng chỉ hai tiếng rưỡi trên các đài truyền hình thương mại. Tuy vậy, ông hình dung cuộc thi sẽ mở rộng lên 16 hoặc 17 nước vào năm tới. Các cuộc đàm phán đã được tiến hành với những quốc gia có thể tham gia, trong đó có Nhật Bản và Trung Quốc.

Trong các tiết mục của mùa thi châu Á đầu tiên, giai điệu, nhạc cụ và trang phục truyền thống hòa cùng tiết tấu, vũ đạo và phần trình diễn mãn nhãn của nhạc pop hiện đại.

Thomas Baudinette, giảng viên cao cấp về văn hóa toàn cầu tại Đại học Macquarie ở Sydney, cho biết ngành công nghiệp âm nhạc các nước châu Á đã học hỏi lẫn nhau suốt nhiều thập kỷ. Từ Nhật Bản đến Hàn Quốc và Thái Lan, họ theo sát và phản ứng trước những chuyển động của nhau, đồng thời chủ động đề cao bản sắc quốc gia.

“Chúng ta thường cho rằng toàn cầu hóa san phẳng văn hóa và lấn át yếu tố bản địa, nhưng thực tế thường ngược lại,” ông nói. “Chính chất bản địa ấy trở thành lợi thế khác biệt.”

Junhee, đại diện Hàn Quốc đến từ nhóm nhạc nam A.C.E., kết hợp K-pop và nhạc dance điện tử với âm hưởng Ấn Độ trong ca khúc “Deep Dive”. Anh nói cuộc thi mang lại cảm giác như “hai thế giới va vào nhau”. “Giống như Marvel gặp Disney vậy.”

Hành trình đến Bangkok bắt đầu từ nhiều tháng trước, khi các nước lựa chọn đại diện. Nyendra của Bhutan, thí sinh đầu tiên được chọn hôm 11.8, dự định mặc trang phục truyền thống và trình bày một bản tình ca ví người yêu với tiên nữ. Campuchia hoàn tất danh sách thí sinh hôm 17.10, khi Monetrey giành chiến thắng tại cuộc thi Cambodia’s Finest Voice.

Monetrey cho biết cuộc thi giúp anh tiếp cận những dòng nhạc trước đây ít có dịp nghe. Anh đặc biệt nhắc đến tiết mục Việt Nam với sự kết hợp giữa âm hưởng dân gian, nhịp dance và phần dàn dựng công phu.

Thay vì đánh bại những đối thủ mới, anh quan tâm hơn đến việc làm quen với họ. “Tôi cảm thấy chúng tôi thực sự đang cùng nhau tạo nên một điều gì đó,” Monetrey nói. Ca khúc “I Let You Go” của anh có lời bằng tiếng Anh, Khmer và Pháp. Sinh ra tại Pháp trong gia đình có cha mẹ là người Campuchia, anh chuyển về Campuchia năm bảy tuổi.

Theo Andrew Weintraub, giáo sư dân tộc nhạc học tại Đại học Pittsburgh, nhạc pop có nguồn gốc phương Tây đã trở thành “mẫu số chung” ở phần lớn châu Á. Ngôn ngữ âm nhạc chung ấy có thể khiến khác biệt giữa các quốc gia bớt rõ nét, tạo động lực để thí sinh tại một cuộc thi như Eurovision nhấn mạnh nét riêng thông qua phương ngữ, nhạc cụ, kỹ thuật thanh nhạc, trang phục và hình ảnh.

“Âm nhạc trở thành một cách kiến tạo bản sắc quốc gia,” Weintraub nói.

Tiết mục của Thái Lan khai thác những nét riêng ấy, đồng thời chạm đến một cảm xúc phổ quát: nỗi đau mất người thân. Mang và Daou, hai ca sĩ đã có tên tuổi và đều mất cha, sẽ trình diễn “Aroma”, ca khúc nói về nỗi nhớ người đã khuất và hình dung được gặp lại họ trong mơ. “Đó là nỗi nhớ một người trong niềm hạnh phúc, sự thấu hiểu và chấp nhận rằng họ không còn bên mình,” Mang nói.

Ca khúc mang âm hưởng Thái Lan rõ nét, với tiếng đàn mộc cầm và đàn dây gõ bằng dùi, kết hợp lối hát luyến láy cùng chất R&B của Mang. Tại cuộc thi, bộ đôi sẽ làm nổi bật hơn nữa màu sắc Thái Lan, hy vọng khán giả có thể cảm nhận câu chuyện qua ngôn ngữ cơ thể và âm nhạc dù không hiểu lời.

Đêm chung kết ngày 14.11 sẽ được phát trực tiếp trên YouTube và trên các đài truyền hình của những nước tham dự. Theo truyền thống Eurovision, đêm tôn vinh giao lưu văn hóa vẫn phải tìm ra người chiến thắng. Kết quả bình chọn của ban giám khảo và khán giả cũng có thể cho thấy những mối gắn kết và cạnh tranh trong khu vực, như thường thấy ở cuộc thi châu Âu, nơi các nước láng giềng như Hy Lạp và Síp hay dành điểm cao cho nhau.

Nhưng Mang không đồng tình với cách đặt vấn đề ấy. “Mỗi người một khác, nên thực sự không thể nói ai hơn ai,” cô nói. “Ai cũng có câu chuyện riêng để kể.”

Với sự hỗ trợ của Sohee Kim