Nhận định này được ông Dennis Tan, Giám đốc Cấp cao Ngân hàng số, Ngân hàng UOB Việt Nam, chia sẻ tại phiên thảo luận “AI: Sink or Swim?” trong khuôn khổ sự kiện “The Year Ahead 2026” do Bloomberg Businessweek Vietnam tổ chức. Theo ông, AI sẽ là động lực tăng trưởng rõ nét của Việt Nam trong vài năm tới, nhưng mức độ hưởng lợi sẽ không đồng đều giữa các doanh nghiệp.

Theo Nghiên cứu Triển vọng Doanh nghiệp năm 2026 của UOB, 8 trên 10 doanh nghiệp tại Việt Nam cho biết đã bắt đầu triển khai AI, với khoảng 25% đạt mức ứng dụng nâng cao. Tuy nhiên, tỷ lệ ứng dụng AI nâng cao có sự chênh lệch rõ rệt theo quy mô doanh nghiệp: 35% ở các doanh nghiệp lớn, so với 18% ở doanh nghiệp quy mô trung bình.

Ông Tan cho rằng sự khác biệt này đang dẫn tới quá trình phân hóa ngày càng rõ nét, khi các tổ chức lớn triển khai AI sâu hơn trong nhiều chức năng kinh doanh, trong khi các doanh nghiệp tầm trung gặp nhiều rào cản về nguồn lực và năng lực thực thi.

Trong bối cảnh đó, ưu tiên lớn nhất của Việt Nam hiện nay không phải là đẩy nhanh ứng dụng AI bằng mọi giá, mà là thu hẹp khoảng cách trong triển khai, nhằm bảo đảm tăng trưởng dựa trên AI diễn ra theo hướng bao trùm và bền vững. Trọng tâm cần được đặt vào việc chuẩn bị nguồn nhân lực, phát triển kỹ năng và năng lực lãnh đạo, đồng thời xây dựng các khuôn khổ quản trị đáng tin cậy để AI có thể được ứng dụng rộng rãi, thay vì chỉ tập trung ở một số ít tổ chức.

Khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào hoạt động kinh doanh, mức độ sẵn sàng của lực lượng lao động trở thành yếu tố then chốt. Theo ông Tan, rủi ro lớn nhất không nằm ở việc AI thay thế việc làm, mà ở nguy cơ doanh nghiệp không chuẩn bị kịp nguồn nhân lực cho môi trường làm việc có sự hỗ trợ của AI. Trong bối cảnh phần lớn doanh nghiệp Việt Nam đang ở giai đoạn trung gian của hành trình AI, năng lực hiểu biết về AI (AI literacy) đang trở thành kỹ năng nền tảng, thay vì một năng lực chuyên biệt.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, AI chủ yếu đang tái định hình công việc thông qua việc thiết kế lại vai trò và quy trình, hơn là thay thế nhân sự hàng loạt. Tại UOB, ngân hàng đã triển khai các chương trình nâng cao và chuyển đổi kỹ năng trên toàn tổ chức, tập trung vào AI tạo sinh và tự động hóa. Song song đó, UOB xây dựng mạng lưới “đại sứ đổi mới” nhằm thúc đẩy ứng dụng AI trong các đơn vị kinh doanh, đồng thời tích hợp các công cụ AI trực tiếp vào quy trình làm việc hằng ngày để nhân viên nâng cao năng lực thông qua thực tiễn.

Theo ông Tan, hoạt động đào tạo cần chuyển từ “học về AI” sang “học cách làm việc cùng AI”, bằng cách tích hợp các công cụ như trợ lý AI, tự động hóa và phân tích dữ liệu vào môi trường học tập. Cách tiếp cận này giúp người lao động xây dựng sự tự tin thông qua trải nghiệm thực tế, đồng thời yêu cầu đào tạo phải mang tính liên tục và gắn chặt với công việc, thay vì chỉ tập trung vào kiến thức kỹ thuật mang tính tĩnh.

Sự thay đổi này cũng phản ánh yêu cầu chuyển dịch rộng hơn đối với hệ thống đào tạo của Việt Nam, từ mô hình lớp học truyền thống sang mô hình học tập liên tục, gắn với công việc và tích hợp AI, với sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp, các trường đại học và hệ thống giáo dục.

Về dài hạn, ông Tan cho rằng lợi thế cạnh tranh của Việt Nam nằm ở khả năng mở rộng các ứng dụng AI mang tính thực tiễn trong đời sống và sản xuất kinh doanh, thay vì tập trung vào phát triển công nghệ AI nền tảng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc củng cố năng lực thực thi thông qua con người và cơ chế quản trị là yếu tố then chốt.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của các ngân hàng trong việc thu hẹp khoảng cách phát triển AI “hai tốc độ”, thông qua mở rộng khả năng tiếp cận AI, cung cấp nguồn lực tài chính và hỗ trợ xây dựng năng lực cho doanh nghiệp. Chương trình “AI Ready” của UOB FinLab là một ví dụ điển hình, giúp hơn 1.000 doanh nghiệp SME tại ASEAN tiếp cận và ứng dụng AI theo cách thiết thực, ít rủi ro, mà không cần trở thành chuyên gia công nghệ.