Có thể gọi đó là tư duy của những người mê công nghệ. Trong vài năm qua, Silicon Valley tin rằng công ty nào xây dựng được hệ thống trí tuệ nhân tạo thông minh nhất sẽ thống trị ngành. Hiện nay, cách tính toán đó bắt đầu cho thấy nhiều dấu hiệu sai lầm.

Chi phí xây dựng các mô hình AI đang tăng, trong khi giá sử dụng chúng lại giảm. Tăng trưởng doanh thu của các công ty AI rất ấn tượng, nhưng cũng đang chậm lại. Điều đó chưa hẳn có nghĩa là bong bóng sắp vỡ, nhưng cho thấy quyền lực thực sự ngày càng nằm trong tay những công ty phân phối và cung cấp năng lượng cho công nghệ này, tức các gã khổng lồ điện toán đám mây như Microsoft Corp., Alphabet Inc. và Amazon.com Inc.

Bộ ba thuộc nhóm Big Tech lâu đời này, với giá cổ phiếu tăng trung bình 10% kể từ đầu năm 2026, kiểm soát hạ tầng, quan hệ với khách hàng và các kênh phân phối thông qua đó AI được bán ra. Họ có thể kiếm lợi bất kể doanh nghiệp sử dụng Claude, một phiên bản cũ hơn của ChatGPT hay một mô hình có trọng số mở rẻ hơn từ Trung Quốc. OpenAI và Anthropic thì không có lợi thế như vậy.

Anthropic đang chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng vào tháng 11, với mục tiêu đạt mức định giá 2 nghìn tỉ USD. Đây sẽ là phép thử lớn nhất đối với mức độ quan tâm liên tục của nhà đầu tư dành cho cơn sốt AI. Vấn đề là Anthropic gần đây nói với các nhà đầu tư rằng doanh thu quý III đạt 16,8 tỉ USD, tương đương tốc độ tăng trưởng khoảng 50% so với quý trước, giảm từ mức 140% hồi đầu năm.

Trên X, người dùng có thể thấy nhiều phản ứng kích động trước thông tin này. Một bình luận viên tài chính nổi tiếng gọi các con số của Anthropic là sự giảm tốc "cực kỳ mạnh". Người này còn ominously viết thêm: "Thế là hết."

Thực ra, đây hầu như chưa phải thảm họa. Với tốc độ tăng trưởng 50% mỗi quý, doanh số sẽ tăng khoảng 5 lần trong một năm và 130 lần trong 3 năm. Phần khó nằm ở việc duy trì tốc độ đó, bởi mỗi quý tiếp theo sẽ đòi hỏi doanh thu mới tăng thêm hàng tỉ USD.

Vấn đề càng trở nên nghiêm trọng bởi những mô hình tiên phong mạnh nhất cần chi phí khổng lồ để xây dựng. Một biểu đồ do Citadel Securities công bố vào tháng 8 đã làm nổi bật cái bẫy kinh tế đầy đau đớn mà OpenAI và Anthropic phải đối mặt: năng lực điện toán cần thiết để vận hành AI ngày càng đắt đỏ, trong khi cái gọi là giá token lại giảm, khiến việc sử dụng công nghệ này rẻ hơn nhiều.

Các tác giả biểu đồ của Citadel tỏ ra lạc quan, cho rằng AI rẻ hơn sẽ thúc đẩy các công ty sử dụng công nghệ này nhiều hơn, đủ để duy trì nhu cầu đối với toàn bộ năng lực điện toán đắt đỏ bên dưới. Những người lạc quan về AI thường viện dẫn hiện tượng này, được gọi là nghịch lý Jevons.

Tuy nhiên, sẽ khó lạc quan hơn về khả năng Anthropic và OpenAI duy trì tốc độ tăng trưởng đó khi ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn AI "đủ tốt" thay vì mô hình tốt nhất. Theo Enterprise Technology Research, đơn vị đã khảo sát 200 công ty vào tháng 9, các mô hình có trọng số mở rẻ hơn hiện chiếm hơn một phần ba lượng token AI được doanh nghiệp sử dụng, tăng từ 23% một năm trước. Những người tham gia khảo sát dự kiến tỷ lệ này sẽ đạt 41% trong 12 tháng tới.

Trong năm qua, hai khách hàng lớn của Anthropic là Microsoft và Meta Platforms Inc. đã giảm sử dụng Claude nội bộ để chuyển sang các giải pháp độc quyền của riêng họ, nhằm hạ mức chi phí token đang ở mức cao ngất ngưởng.

Tất cả những yếu tố đó khiến tương lai của các công ty AI hàng đầu trở nên mờ mịt hơn, đặc biệt khi tồn tại khoảng cách rất lớn giữa số tiền họ tạo ra và tổng cộng 1,3 nghìn tỉ USD mà OpenAI và Anthropic được dự báo sẽ chi cho các trung tâm dữ liệu, chip và năng lực điện toán đến cuối năm 2030.

Liệu điều đó có báo hiệu một chuỗi đổ vỡ thảm khốc lan truyền đến phần còn lại của Silicon Valley? Một dạng điều chỉnh dường như khó tránh khỏi khi các nhà đầu tư đã rót những khoản tiền khổng lồ vào hạ tầng AI và hoạt động tài trợ bằng nợ, vốn đã bắt đầu tạo ra những tác động cấp hai trên thị trường trái phiếu, trước khi bất kỳ ai có thể tính toán một cách đáng tin cậy mức sinh lời.

Và nếu những khó khăn trong tăng trưởng của Anthropic và OpenAI khiến niềm tin sụp đổ, các công ty điện toán đám mây cũng sẽ không hoàn toàn miễn nhiễm. Họ đã đầu tư hàng tỉ USD vào các công ty AI tiên phong và trung tâm dữ liệu để vận hành dịch vụ của mình. Việc sử dụng các mô hình rẻ hơn cũng sẽ gây sức ép lên biên lợi nhuận của họ.

Tuy nhiên, khi nói đến khả năng chống chọi với một cơn bão sắp tới, các gã khổng lồ điện toán đám mây lâu đời vẫn có vị thế tốt hơn nhiều so với những công ty mới nổi. Họ có các mảng kinh doanh sinh lời bên ngoài AI, quan hệ lâu dài với khách hàng doanh nghiệp và khả năng kiếm tiền bất kể mô hình nào giành chiến thắng.

Hãy nhớ lại thời kỳ dot-com, khi nhiều nhà đầu tư thua lỗ nặng vì các công ty không thể nhanh chóng kiếm tiền từ những tuyến cáp quang đắt đỏ được lắp đặt để hỗ trợ cơn sốt khi đó. Hạ tầng này đơn giản là cần nhiều thời gian hơn dự kiến để được sử dụng.

Nếu đà tăng của AI đi theo con đường tương tự, những người chiến thắng lớn nhất có thể là các công ty có sức chống chịu tốt nhất, chứ không phải những Sam Altman hay Dario Amodei đang cố xây dựng một vị thần máy móc, mà là những công ty đủ khả năng chờ đợi đến khi vị thần đó xuất hiện.

Với sự hỗ trợ của Mark Gilbert