Cuộc phong tỏa eo biển Hormuz đang khuếch đại cú sốc năng lượng toàn cầu đúng vào giai đoạn Việt Nam vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu thô nhập khẩu. Từ nhiên liệu cho ngư dân, nông dân đến chi phí vận tải hàng không phục vụ các mặt hàng điện tử giá trị cao, giá dầu tăng đang ăn sâu vào biên lợi nhuận của những ngành xuất khẩu chủ lực.

Cuộc phong tỏa Hormuz và “nền kinh tế kết nối” của Việt Nam

Tính đến năm 2025, gần 80% lượng dầu thô nhập khẩu của Việt Nam đến từ Kuwait, trong đó nhà máy lọc dầu Nghi Sơn sử dụng nguồn cung này để đáp ứng khoảng 40% nhu cầu xăng dầu trong nước. Sự phụ thuộc tập trung như vậy khiến Việt Nam, một “nền kinh tế kết nối” ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng châu Á, trở thành một trong những mắt xích dễ bị tổn thương nhất trước các cú sốc địa chính trị tại Trung Đông.
Theo báo cáo có tên “Phong tỏa eo biển Hormuz tác động đến châu Á thế nào: Đánh giá tác động đối với Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam” do Hinrich Foundation công bố, vai trò trung chuyển và sản xuất ngày càng lớn của Việt Nam đồng nghĩa với việc bất kỳ gián đoạn nào tại đây cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền tới các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản. Các tác giả nhận định xung đột tại Hormuz không chỉ là cú sốc năng lượng ngắn hạn, mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu của mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu và logistics của Việt Nam.

Năng lượng và rủi ro vận hành trong nước
Khác với các cường quốc khu vực như Trung Quốc hay Nhật Bản, an ninh năng lượng của Việt Nam chưa bảo đảm khi kho dự trữ dầu thô chiến lược chưa đủ mạnh. Do cấu hình kỹ thuật của Nghi Sơn được thiết kế chuyên biệt để xử lý dầu thô Kuwait, việc nguồn cung này bị gián đoạn khiến nhà máy đối mặt nguy cơ ngưng hoạt động kéo dài, từ đó gia tăng áp lực lên giá nhiên liệu trong nước.
Chi phí nhiên liệu tăng nhanh đang lan sang nhiều mắt xích của nền kinh tế, từ vận tải đường bộ, đường biển đến chi phí đầu vào cho sản xuất. Ngay cả khi xung đột kết thúc, việc tìm kiếm nguồn dầu thay thế và hiệu chỉnh hệ thống kỹ thuật để xử lý loại dầu khác cũng sẽ tốn kém và mất thời gian, kéo dài trạng thái dễ tổn thương của hệ thống năng lượng.

Chi phí logistics và tác động tới xuất khẩu hàng hóa

Cú sốc giá nhiên liệu đẩy chi phí logistics của Việt Nam tăng mạnh, đặc biệt với các ngành phụ thuộc nhiều vào vận tải như nông sản và khai thác tài nguyên. Nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như cao su, trái cây, hạt, gỗ và đánh bắt hải sản đang phải đối mặt với biên lợi nhuận bị thu hẹp khi chi phí xăng dầu cho sản xuất và vận chuyển leo thang.

Tác động không chỉ dừng ở khu vực nông nghiệp. Ngành nhựa, một trong những ngành xuất khẩu tỉ đô vào các thị trường khó tính như Mỹ và Nhật, đang chịu áp lực kép do chi phí logistics tăng và thiếu hụt nguyên liệu đầu vào. Việc đứt gãy nguồn cung nguyên liệu trung gian từ các nhà cung cấp vùng Vịnh đã làm suy giảm năng lực sản xuất trong nước, đe dọa khả năng duy trì đơn hàng và thị phần trên thị trường quốc tế.

Báo cáo dẫn dữ liệu cho thấy Hoa Kỳ là thị trường tiêu thụ nhựa lớn nhất của Việt Nam. Quốc gia này mua hơn 4 tỉ USD nhựa từ Việt Nam năm 2025, tiếp theo là Nhật, Trung Quốc. Ước tính sơ bộ, gián đoạn tại Hormuz có thể khiến sản lượng nhựa toàn cầu thất thoát hơn 9 tỉ USD mỗi năm, trong đó có phần đáng kể đến từ các nhà xuất khẩu như Việt Nam.

Vận tải hàng không và lợi thế xuất khẩu điện tử

Cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, cuộc khủng hoảng nhiên liệu bay toàn cầu đe dọa trực tiếp đến lĩnh vực sản xuất điện tử. Năm 2025 ghi dấu mốc lịch sử khi Việt Nam vượt qua Trung Quốc để trở thành nhà cung cấp máy tính xách tay và máy tính bảng lớn nhất cho thị trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, thành tựu này đang đứng trước thử thách. 

Việc đẩy mạnh xuất khẩu máy tính xách tay đã giúp mặt hàng này đóng góp 38% vào mức tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ qua đường hàng không trong năm 2025. Tổng giá trị xuất khẩu bằng đường hàng không đạt 41,4 tỉ USD. Tính trên mọi phương thức vận chuyển, riêng máy tính xách tay đóng góp 27% vào tổng mức tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ.

Cuộc khủng hoảng nhiên liệu hàng không trên toàn cầu từ vụ phong tỏa Hormuz đang đẩy chi phí logistics lên mức không tưởng, đe dọa trực tiếp đến lợi thế cạnh tranh của hàng "Made in Vietnam".

Báo cáo cập nhật thị trường vận tải hàng không toàn tháng 4 từ DHL đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng bởi sự sụt giảm nhu cầu trên toàn cầu và chi phí logistics tăng cao. “Cùng với các tên tuổi lớn như Lufthansa hay KLM, Vietnam Airlines đã phải giảm quy mô hoạt động hoặc tạm dừng một số đường bay do giá nhiên liệu bay tăng cao và gián đoạn chuỗi cung ứng,” báo cáo viết. 

DHL dự báo cho thấy giá cước vận tải hàng không tại Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong tháng 5, khi việc tăng chỉ số nhiên liệu bắt đầu phản ánh đầy đủ 

Mặc dù thương mại nội Á vẫn tăng trưởng 7%, nhưng Việt Nam đang đối mặt với rủi ro chi phí vận hành mạng lưới tăng cao, đe dọa đến lợi thế cạnh tranh của các mặt hàng điện tử xuất khẩu vốn phụ thuộc nhiều vào vận tải hàng không

Giải pháp ngắn hạn và bài toán dài hạn về năng lượng 

Trước tình hình khẩn cấp, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện những bước đi quyết liệt để giảm bớt cú sốc giá. Các biện pháp bao gồm việc chi 217 triệu USD từ quỹ Bình ổn giá xăng dầu và đình chỉ thuế nhiên liệu. Mặc dù vậy, tính đến tháng 5.2026, giá dầu diesel vẫn tăng tới 51% so với trước khủng hoảng, gây áp lực lạm phát cực lớn lên nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế như Nhật Bản đóng vai trò "phao cứu sinh" quan trọng. Tập đoàn Idemitsu Kosan đã cam kết phân phối 4 triệu thùng dầu để giải quyết cơn khát nhiên liệu trước mắt.

Đồng thời, Việt Nam cũng nằm trong danh sách thụ hưởng của sáng kiến an ninh năng lượng POWERR Asia với gói vay tài trợ xây dựng bể chứa nhằm mở rộng năng lực dự trữ chiến lược quốc gia.

Cuộc khủng hoảng Hormuz 2026 đang thúc đẩy một cuộc xoay trục chiến lược trong cơ cấu năng lượng. Việt Nam đã có những thành công bước đầu khi giảm sự phụ thuộc vào khí tự nhiên xuống còn 6,4% và tăng tỉ trọng điện than lên 50% để tận dụng nguồn than nội địa. 

Việc lựa chọn giữa tiếp tục đa dạng hóa nguồn nhiên liệu hóa thạch hay đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo và xe điện không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn liên quan trực tiếp tới mức độ phụ thuộc vào công nghệ và hạ tầng của các đối tác lớn như Trung Quốc. Cách Việt Nam cân bằng giữa mục tiêu an ninh năng lượng, duy trì lợi thế xuất khẩu và quản trị rủi ro phụ thuộc sẽ quyết định khả năng phục hồi của nền kinh tế trong trật tự thương mại toàn cầu mới.