Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc (MIIT) cùng ba cơ quan khác ngày 10.10 công bố dự thảo tăng cường quản lý thiết kế và thử nghiệm ôtô, nhắm đến những tính năng được các hãng quảng bá như biểu tượng của xe hiện đại, từ tay nắm cửa ẩn đến màn hình gập.

Theo dự thảo, từ ngày 1.1.2027, các mẫu xe mới có thiết kế đổi mới phải bổ sung hồ sơ kỹ thuật và dữ liệu kiểm chứng an toàn. Những mẫu xe đã được phê duyệt phải nộp bổ sung thông tin trước ngày 1.7.2027. Nếu phát hiện nguy cơ mất an toàn, nhà sản xuất có thể phải dừng sản xuất và triệu hồi xe. Dự thảo cũng đề xuất cấm tay nắm cửa ẩn hoàn toàn, màn hình gập, màn hình dẻo và việc sử dụng ghế xoay hoặc ghế không trọng lực khi xe đang chạy. Các chức năng quan trọng như đèn và gạt mưa phải có điều khiển vật lý.

Đây là bước tiếp theo trong quá trình siết tiêu chuẩn an toàn của ngành ôtô Trung Quốc. Tháng 2 năm nay, nước này đã ban hành tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc GB 48001-2026 về an toàn tay nắm cửa, có hiệu lực từ ngày 1.1.2027. Quy định yêu cầu cửa xe có cơ cấu mở bằng cơ khí cả bên trong lẫn bên ngoài, với không gian thao tác đủ để người dùng tiếp cận tay nắm. Các mẫu xe hiện hành có thời gian chuyển đổi đến năm 2029 để đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn.

Tai nạn phơi bày rủi ro của tay nắm cửa ẩn

Tay nắm cửa phẳng với thân xe từng được nhiều hãng xe điện ưa chuộng nhờ thiết kế liền mạch và khả năng giảm lực cản không khí. Một số mẫu sử dụng cơ cấu điện để đẩy tay nắm ra ngoài khi người dùng tiếp cận hoặc chạm vào xe. Nhưng khi hệ thống điện gặp sự cố, ưu điểm về thiết kế có thể trở thành trở ngại trong tình huống khẩn cấp.

Sau va chạm nghiêm trọng, hệ thống điện áp thấp có thể bị ngắt hoặc hư hỏng. Tay nắm không bật ra, trong khi người bên ngoài khó xác định vị trí mở cửa khẩn cấp. Với xe bốc cháy, vài giây chậm trễ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát hiểm và cứu hộ.

Một vụ tai nạn liên quan đến Xiaomi SU7 Ultra tại Thành Đô hồi tháng 10.2025 đã làm dấy lên lo ngại tại Trung Quốc. Theo kết quả giám định được truyền thông Trung Quốc công bố tháng 2.2026, xe chạy với tốc độ 167 km/h khi va chạm. Hệ thống điện áp thấp mất nguồn sau cú đâm, khiến tay nắm cửa bên ngoài không hoạt động. Người lái tử vong do cháy, không phải do chấn thương trực tiếp từ va chạm.

Vụ việc cho thấy khả năng mở cửa trong tình huống mất điện cần được kiểm tra như một yêu cầu an toàn cơ bản, thay vì phụ thuộc vào giả định rằng hệ thống điện tử sẽ tiếp tục hoạt động sau tai nạn.

Tại Mỹ, Tesla cũng chịu sự giám sát của cơ quan an toàn giao thông liên bang liên quan đến hệ thống cửa điện tử. Một cuộc điều tra của Bloomberg, dựa trên hồ sơ tai nạn, báo cáo cứu hỏa và tài liệu pháp y, xác định ít nhất 15 người tử vong trong 12 vụ tai nạn có liên quan đến việc người trong xe Tesla hoặc lực lượng cứu hộ không thể mở cửa sau khi xe bốc cháy. Cơ quan An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia Mỹ (NHTSA) đã mở cuộc điều tra về tay nắm cửa trên một số mẫu Model Y.

Các xe sử dụng cơ cấu điện vẫn có thể được trang bị chốt mở cơ khí dự phòng. Vấn đề nằm ở vị trí và cách sử dụng: một số chốt khó nhận biết, nằm sau tấm ốp hoặc ở vị trí người ngồi khó tiếp cận khi hoảng loạn. Trong môi trường có khói, nhiệt độ cao và tầm nhìn hạn chế, việc tìm đúng cơ cấu mở cửa có thể trở nên khó khăn.

Trung Quốc siết cả màn hình và quy trình phát triển xe

Dự thảo mới không dừng ở tay nắm cửa. Các cơ quan quản lý Trung Quốc cho biết một số nhà sản xuất đã đưa mẫu xe mới ra thị trường quá nhanh, trong khi quá trình kiểm chứng thiết kế chưa đầy đủ, làm tăng nguy cơ về an toàn và môi trường. Hồ sơ đăng ký xe mới sẽ phải cung cấp thêm thông tin về các tính năng đổi mới và quy trình thử nghiệm. Những mẫu xe thiếu dữ liệu hoặc sử dụng tài liệu sai lệch có thể không được phê duyệt. Quy định về điều khiển vật lý cũng nhắm đến xu hướng đưa ngày càng nhiều chức năng lên màn hình cảm ứng. Trên một số mẫu xe hiện đại, người lái phải thao tác qua nhiều lớp menu để chỉnh điều hòa, bật đèn hoặc điều chỉnh các chức năng thường dùng. Các nút bấm truyền thống có thể được nhận biết bằng xúc giác, trong khi màn hình buộc người lái nhìn xuống để xác định vị trí và trạng thái điều khiển.

Nghiên cứu của tạp chí ôtô Thụy Điển Vi Bilägare từng ghi nhận người lái mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành một số thao tác trên màn hình cảm ứng so với nút bấm vật lý. Các tổ chức an toàn giao thông cũng cảnh báo việc rời mắt khỏi đường để thao tác trong cabin làm tăng nguy cơ mất tập trung. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thiết kế giao diện, thao tác cụ thể và điều kiện lái xe.

Xu hướng đưa nút vật lý trở lại đã xuất hiện trong ngành. Volkswagen từng công khai thừa nhận việc chuyển quá nhiều chức năng sang màn hình cảm ứng gây bất tiện cho người dùng và cho biết hãng sẽ khôi phục các nút bấm ở một số vị trí. Tại châu Âu, Euro NCAP cũng đưa khả năng điều khiển các chức năng quan trọng vào tiêu chí đánh giá an toàn của xe.

Với các hãng xe Trung Quốc, quy định mới có thể kéo theo chi phí thiết kế lại thân xe, thay đổi linh kiện và bổ sung thử nghiệm. Những mẫu xe đã hoàn tất phát triển nhưng chưa đáp ứng yêu cầu sẽ phải điều chỉnh trước khi tiếp tục sản xuất hoặc mở rộng thị trường.

Trong nhiều năm, tốc độ ra mắt sản phẩm là lợi thế cạnh tranh của ngành xe điện Trung Quốc. Các hãng liên tục cập nhật phần mềm, thiết kế khoang lái và tính năng hỗ trợ lái để thu hút người mua. Nhưng khi các tính năng mới can thiệp trực tiếp đến khả năng thoát hiểm và thao tác điều khiển, cơ quan quản lý đang yêu cầu bằng chứng thử nghiệm rõ ràng hơn.

Thách thức với ngành xe điện giờ không dừng ở việc làm ra những mẫu xe có thiết kế bắt mắt và nhiều công nghệ. Các nhà sản xuất còn phải chứng minh rằng cửa xe vẫn mở được khi mất điện, người lái có thể thao tác các chức năng thiết yếu mà không bị phân tâm và những cải tiến mới hoạt động ổn định trong điều kiện thực tế.