Gina Raimondo sẽ "thú nhận" nhận ngay bà thường không phân biệt được làm với chơi, thậm chí làm với cầu nguyện.

Chuyện đó xảy ra khi một người bạn tổ chức cho bà bữa tiệc chào đón bà tới thủ đô Washington DC vào mùa hè năm 2021 để ăn mừng bà được bổ nhiệm làm bộ trưởng Thương mại Mỹ.

Thay vì trò chuyện với khách khứa, Raimondo lập phòng họp ngay trong nhà chủ tiệc. Ở đó, bà cùng một nhóm trợ lý ngồi cùng nhau suốt nhiều giờ đồng hồ để thương lượng với các nghị sĩ về chủ đề internet băng thông rộng trong dự luật về hạ tầng. Bà tự gọi đó là “khoảnh khắc kinh điển của Gina" và chỉ "hơi thấy ngượng" vì điều đó.

Một lần khác, bà tìm cách "dồn vào chân tường" chủ tịch Hạ viện Mỹ, Nancy Pelosy, tại một nhà thờ vào một ngày Chủ nhật cuối năm 2021, khi Quốc hội Mỹ đang tranh cãi về đạo luật Vi xử lý và Khoa học. Raimondo cho biết khi đó bà bị chồng cản lại, vì ông cho rằng làm vậy không đúng chỗ, cũng không phải lúc. Bà chỉ nhún vai đáp rằng: "Không sao cả, đó là nơi công cộng, và bà ấy là Nancy Pelosi mà, lúc nào bà ấy chẳng làm việc."

Bộ Thương mại Mỹ thường là một nơi uể oải và ghế bộ trưởng cũng không được ưa thích lắm, với những ai muốn để lại dấu ấn ở Washington. Vị tiền nhiệm của Raimondo, Wilbur Ross, gắng lắm mới không ngủ gà ngủ gật khi đi làm.

Tuy nhiên, vị cựu thống đốc bang Rhode Island 51 tuổi đã truyền luồng sinh khí mới cho vị trí có vai trò quan trọng hơn cùng nhiều rủi ro chính trị hơn dưới thời Tổng thống Joe Biden.

Bộ Thương mại Mỹ cũng được giao nhiệm vụ xây dựng chiến lược đối phó với nguy cơ an ninh từ TikTok, ứng dụng mạng xã hội phổ biến của Trung Quốc.

Tính đến thời điểm hiện tại, thành tựu nổi bật của Raimondo là việc giúp đạo luật Vi xử lý trị giá 280 tỉ đô la Mỹ được Quốc hội nước này thông qua, một hành trình gian khó kéo dài 18 tháng. Có lúc bản dự luật tưởng như "tan thành mây khói" cùng với phần còn lại trong kế hoạch "Xây dựng lại tốt đẹp hơn" (Build Back Better) của ông Biden. (Bà cùng cộng sự ăn mừng bản dự luật được thông qua vào mùa Hè năm ngoái bằng một bữa tiệc khoai tây chiên.)

Cụ thể, nội dung của đạo luật này nhằm đưa Mỹ trở lại vị thế nhà sản xuất linh kiện bán dẫn hàng đầu thế giới, qua đó ngăn cản Trung Quốc hoàn thành mục tiêu xây dựng ngành chip cạnh tranh được trên toàn cầu. Mỹ sản xuất 11% tổng lượng phiến bán dẫn (chip wafer) trong năm 2021, và trong các hoạt động như lắp ráp và đóng gói, phần đóng góp của Mỹ là 3%, theo thông tin từ hiệp hội Linh kiện bán dẫn.

“Tôi cảm thấy như đang gánh cả thế giới trên vai," Raimondo nói. Trong hai thập kỷ làm trong lĩnh vực đầu tư vốn mạo hiểm, bà đã ký những tấm séc có giá trị nhỏ hơn nhiều so với gói kích thích 52 tỉ đô la hỗ trợ các hãng bán dẫn xây nhà máy mới ở Mỹ. “Đây là chiến lược công nghiệp lớn đầu tiên trong khoảng 70 năm qua. Và nếu chúng tôi không thành công, nó sẽ là chiến lược cuối cùng trong 70 năm tới.”

Ngồi trong văn phòng, vây quanh là những bức tranh con bà vẽ khi các cháu còn nhỏ (giờ đã là thiếu niên), Raimondo cho biết bà nghĩ nhiều công ty trong ngành sẽ không hài lòng với những ràng buộc đi kèm tiền bạc họ nhận từ chính quyền. “Sẽ phải mất nhiều tháng chúng tôi mới có thể công bố khoản tài trợ lớn đầu tiên," bà nói.

“Được mất là rất lớn với ngành này và đất nước này,” John Neuffer, chủ tịch hiệp hội Linh kiện bán dẫn cho biết. “Nếu làm quá chặt các quy định hướng dẫn, sẽ tạo nguy cơ hạn chế doanh nghiệp đăng ký tham gia."

Cả hai phe Dân chủ và Cộng hòa đều quyết tâm không để tiền thuế của dân Mỹ rơi vào tay các doanh nghiệp bị xem là không xứng đáng. Chẳng hạn vụ bê bối Solyndra, một công ty khởi nghiệp (startup) đã nhận khoản vay 535 triệu đô la (có chính quyền bảo lãnh) vào năm 2009 để xây nhà máy làm pin mặt trời ở California, để rồi hai năm sau đó đệ đơn phá sản.

Vụ bê bối này là vết nhơ với chính quyền Obama cùng nỗ lực ngăn Trung Quốc thống trị thị trường năng lượng sạch. Năm 2018, tổng thống đương nhiệm Donald Trump đã ca ngợi kế hoạch xây khu phức hợp sản xuất tại Mount Pleasant, Wisconsin của Foxconn, kèm khoản trợ cấp gần ba tỉ đô la Mỹ từ tiểu bang này. Ông Trump đã gọi nhà máy (chưa ra đời) là "kỳ quan thứ tám của thế giới." Chính quyền bang Wisconsin sau đó đã phải thương lượng lại thỏa thuận vào năm 2021, sau khi Foxconn không đáp ứng được một số mốc thời gian biểu trong lịch trình.

Quốc hội đã trao quyền cho Raimondo cùng bộ Thương mại thiết lập những biện pháp kiểm soát hòng không lặp lại những bê bối tương tự. “Họ có nhiều quyền hạn để kiểm soát chặt chẽ hơn," Michael McCaul, nghị sĩ Cộng hòa đại diện cho Texas, hiện là chủ tịch ủy ban Đối ngoại Hạ viện, nói.

Dù đánh giá Raimondo là một trong những thành viên có năng lực nhất của nội các Biden, ông vẫn cảnh báo: “Họ biết tôi có thiện chí, tôi muốn hợp tác. Họ cũng biết rằng nếu cần thiết, tôi sẽ triệu tập họ lên điều trần.”

Raimondo không nghĩ nhiều tới lời đe dọa của McCaul. "Chính trị thì phải vậy thôi," bà nói kèm lời khẳng định vẫn tiếp tục duy trì quan hệ cá nhân tốt đẹp với McCaul, và cả hai vẫn đang chung tay vì mục tiêu bảo vệ an ninh quốc gia của Mỹ.

Chính McCaul là một trong những nghị sĩ Cộng hòa đã nhận xét Raimondo còn mềm yếu trước Trung Quốc. Ở phiên điều trần nhậm chức của bà năm 2021, Ted Cruz (thượng nghị sĩ Texas) đã hỏi Raimondo rằng liệu bà có quyết giữ Huawei (hãng thiết bị viễn thông khổng lồ từ Trung Quốc) trong danh sách bị cấm xuất khẩu công nghệ hay không. Khi Trump ban hành những trừng phạt với Huawei năm 2019, ông đã nhận được ủng hộ từ cả hai đảng.

Đáp lại, Raimondo chọn câu trả lời an toàn, khi nói rằng bà sẽ tham vấn Cruz cùng những thượng nghị sĩ khác trước khi hành động. Cruz nhận xét câu trả lời của bà không cho thấy ý định rõ ràng và đã tạm ngưng trao đổi về việc đề cử bà làm bộ trưởng, "Tất cả là vờ vịt thôi," Raimondo nói về sự kiệm hôm đó. "Sân khấu chính trị là phải vậy."

Trong một cuộc phỏng vấn, Cruz nói ông tin tưởng quỹ hỗ trợ Chip sẽ được phân bổ dựa trên năng lực, “chứ không tưởng thưởng cho chiến hữu và đồng minh của Nhà Trắng," nhưng ông thề sẽ giám sát chặt chẽ bộ Thương mại.

Sự giám sát sẽ càng chặt chẽ khi cuộc bầu cử 2024 đang đến gần. Tháng 1.2023, Hạ viện do đảng Cộng hòa kiểm soát đã lập một ủy ban đặc biệt về cạnh tranh Mỹ - Trung. Mục tiêu của ủy ban bao gồm cấm TikTok và hạn chế những khoản đầu tư chiến lược của Mỹ vào Trung Quốc, và có khả năng cao là Raimondo cùng bộ của bà sẽ trở thành "mục tiêu" của ủy ban này. "Tôi lo là bầu cử càng đến gần, thì những vấn đề chính trị càng thắng thế, mà vậy thì không vui."

Tuy chỉ mới đến Washington hai năm, Raimondo có vẻ thoải mái trong một thành phố mà ai nấy đều tất bật mưu toan. Mùa Thu năm 2022, có tin bà sẽ thay bộ trưởng Tài chính Janet Yellen, người được cho sẽ từ nhiệm sau cuộc bầu cử giữa kỳ. Cũng có tin đồn rằng Raimondo sẽ là ứng viên phó tổng thống phục vụ nội các ông Biden năm 2024, nếu bà Kamala Harris rút lui.

Raimondo thường xuyên bác bỏ những lời đồn thổi đó, và cả chuyện bà đang để mắt tới ghế tổng thống. Theo bà, những lời bán tàn này "thật khó chịu," nhưng khi được hỏi liệu bà có nghĩ mình không đủ năng lực ngồi trong phòng Bầu dục hay không, bà đáp: "Tôi không nói thế. Tôi có rất nhiều việc phải làm ở đây (bộ Thương mại). Còn tương lai để từ từ tính."

Trong những cuộc phỏng vấn, nhân viên ở bộ Thương mại mô tả bà là một người sếp nhiệt huyết và có đòi hỏi cao ở nhân viên. Có người bảo họ rất sợ cảnh bà Raimondo lên máy bay, vì biết sẽ có cả tá thư điện tử đổ về ngay khi bà truy cập được mạng. Nhưng một trợ lý khác kể rằng bà cũng rất để ý đến đời sống nhân viên, khi nửa đùa nửa thật rằng bà sẽ cảm thấy bị xúc phạm nếu không được mời làm lễ trong đám cưới của một nhân viên dưới quyền.

Tầng lớp doanh nghiệp từng làm việc với Raimondo cũng khen ngợi bà. Họ nói bà quan tâm tới những tâm tư của lĩnh vực tư nhân và tránh các lý tưởng chính trị, những đặc điểm khiến bà nổi bật trong một chính quyền vốn gắn bó với các nhóm công đoàn hơn là doanh nghiệp Mỹ.

“

"Thông qua một dự luật mang nội dung cấm một công ty duy nhất không phải là cách xử lý vấn đề."

Trong một bài phát biểu then chốt tại viện Công nghệ Massachusetts hồi tháng 11.2022, Raimondo đã vạch ra tầm nhìn cho mối quan hệ kinh tế Mỹ - Trung, trong đó bà phản đối những quan điểm cho rằng Nhà Trắng đang muốn phá vỡ hoàn toàn mối quan hệ này. "Chúng tôi không tìm cách tách hẳn nền kinh tế Mỹ khỏi Trung Quốc," bà nói. "Chúng tôi muốn thúc đẩy thương mại và đầu tư ở những lĩnh vực không đe dọa các lợi ích kinh tế và an ninh quốc gia cốt lõi của chúng ta, hay các giá trị nhân quyền."

Theo các quan chức ở bộ Thương mại, bài phát biểu đã được chuẩn bị trong sáu tháng để trả lời cộng đồng doanh nhân và các nước trên thế giới, vốn muốn hiểu rõ chiến lược với Trung Quốc của Mỹ.

“Bài phát biểu đã thiết lập tiêu chuẩn về tầm quan trọng của mối quan hệ kinh tế ngàn tỉ đô la Mỹ," Charles Freeman, phó chủ tịch cấp cao về châu Á ở phòng Thương mại Mỹ, nhìn nhận.

Mục tiêu tiếp theo trong kế hoạch của Raimondo là đối phó với các ứng dụng nước ngoài có nguy cơ với an ninh quốc gia. Trong khi hai đảng chính trị ở Mỹ đều đang ngày càng muốn cấm TikTok, Raimondo cho rằng việc "thông qua một dự luật mang nội dung cấm một công ty duy nhất không phải là cách xử lý vấn đề."

Một trong những bận tâm của bà mang ý nghĩa cao cả: Tự do ngôn luận. Một vài bận tâm khác của bà thì thực tế hơn: "Con người chính trị gia trong tôi cho rằng ta sẽ mất vĩnh viễn mọi cử tri dưới 35 tuổi (nếu cấm TikTok)," bà nói. "Dẫu tôi ghét TikTok cỡ nào, và tôi rất ghét nó vì tôi nhìn thấy chứng nghiện TikTok tồi tệ với trẻ em ra sao, nhưng quý vị biết đấy, đây vẫn là nước Mỹ."

Dẫu đảm bảo với cộng đồng kinh doanh là có thể kiềm chế căng thẳng Mỹ-Trung để không làm ảnh hưởng tới những lĩnh vực khác không có rủi ro về an ninh quốc gia, Raimondo vẫn phối hợp với các cơ quan khác trong chính quyền về những chính sách có thể giúp làm giảm hợp tác sâu hơn giữa hai nền kinh tế.

Mùa Hè năm 2022, bà đã liên hệ với Avril Haines, giám đốc tình báo quốc gia, nhằm thảo luận cách thức cảnh báo các khoản đầu tư của người giàu Trung Quốc vào các startup công nghệ của Mỹ, vốn là loại giao dịch hiện vẫn chưa chịu giám sát của ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Mỹ. "Càng biết nhiều, ta càng lo lắng về Trung Quốc," bà Raimon do nói.

Cuộc gặp trực tiếp của ông Biden với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 11 đã nhóm lại hy vọng rằng mối quan hệ song phương sẽ được khôi phục, hoặc ít ra cũng không tệ thêm. Nhưng có vẻ đó là những hy vọng hão huyền. Mâu thuẫn quanh vụ khinh khí cầu đã khiến bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Antony Blinken hủy chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 2.

Gần đây hơn, chính quyền Biden cảnh báo Bắc Kinh không được cung cấp vũ khí sát thương cho Nga trong cuộc chiến tranh ở Ukraine.

Raimondo cho biết lo lắng lớn nhất của bà là việc những thách thức kinh tế và tình trạng suy giảm dân số của Trung Quốc khiến giới lãnh đạo cao cấp của họ không còn tỉnh táo.

"Trong cơn bĩ cực, không phải lúc nào người ta cũng đưa ra được những quyết định tốt nhất," bà nói. "Giới lãnh đạo có những phản ứng khác biệt trong giờ phút khó khăn. Và Trung Quốc hiện giờ đang ở trong những giờ phút khó khăn."