Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng kết thúc với một thỏa thuận kéo dài đình chiến thương mại, nhưng chưa tạo ra bước đột phá về những vấn đề có khả năng định hình quan hệ hai nước trong những năm tới, từ Đài Loan đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Hai nhà lãnh đạo dành phần lớn thời gian nhấn mạnh hợp tác và ổn định. Ông Trump gọi cuộc gặp là “tuyệt vời”, trong khi ông Tập cho rằng Mỹ và Trung Quốc cần kiểm soát cạnh tranh, mở rộng các lĩnh vực hợp tác và quản lý bất đồng. Tuy nhiên, những vấn đề gai góc nhất vẫn nằm trên bàn đàm phán sau khi cuộc gặp kết thúc.

Đài Loan vẫn là giới hạn chiến lược

Trong cuộc hội đàm, ông Tập yêu cầu Washington duy trì “lập trường đúng đắn” về Đài Loan, phản đối độc lập của hòn đảo và xử lý vấn đề này thận trọng. Theo Tân Hoa xã, nhà lãnh đạo Trung Quốc cho rằng cách tiếp cận của Mỹ đối với Đài Loan có ý nghĩa đối với nền tảng hợp tác chiến lược giữa hai nước.

Đài Loan từ lâu là một trong những vấn đề khó xử lý nhất trong quan hệ Mỹ-Trung. Bắc Kinh coi hòn đảo là một phần lãnh thổ Trung Quốc và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để thống nhất, trong khi Washington duy trì quan hệ không chính thức với Đài Bắc và là nguồn cung cấp vũ khí chủ chốt cho hòn đảo.

Tại cuộc gặp lần này, chưa có dấu hiệu cho thấy hai bên thu hẹp được khoảng cách về Đài Loan. Những phát biểu công khai của ông Tập tập trung vào yêu cầu Washington duy trì lập trường phản đối độc lập của hòn đảo, trong khi phía Mỹ không đưa ra một thay đổi chính sách lớn nào được công bố.

Điều này khiến Đài Loan tiếp tục nằm ngoài phạm vi của sự ổn định tương đối mà hai nhà lãnh đạo muốn tạo ra cho quan hệ kinh tế. Một thỏa thuận thương mại có thể giúp giảm sức ép lên doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc trong ngắn hạn, nhưng không xử lý được tranh chấp về an ninh và công nghệ gắn với vị trí chiến lược của hòn đảo.

AI trở thành mặt trận cạnh tranh mới

AI là một trong những chủ đề đáng chú ý nhất trong cuộc gặp tại Nhà Trắng. Ông Tập nói Mỹ và Trung Quốc đều là những quốc gia dẫn đầu về AI, có trách nhiệm phát triển và quản lý công nghệ này, đồng thời nhấn mạnh AI cần luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người và phục vụ lợi ích xã hội.

Thông điệp này được đưa ra trong lúc hai nước đang cạnh tranh quyết liệt về chip tiên tiến, năng lực tính toán và các mô hình AI. Washington sử dụng kiểm soát xuất khẩu để hạn chế khả năng tiếp cận của Trung Quốc đối với một số công nghệ bán dẫn tiên tiến, còn Bắc Kinh thúc đẩy các công ty trong nước xây dựng chuỗi cung ứng công nghệ ít phụ thuộc vào Mỹ.

Khác biệt trong cách tiếp cận AI cũng thể hiện rõ ở cấp chính sách. Ông Trump trước đó phản đối việc xây dựng một cơ chế quốc tế có thể hạn chế sự phát triển của AI, trong khi ông Tập nhấn mạnh quản lý công nghệ và kiểm soát nguy cơ lạm dụng. Hai bên đều nói đến đối thoại về AI, nhưng chưa công bố một khuôn khổ chung có tính ràng buộc.

Cuộc đua AI vì thế không chỉ liên quan đến phần mềm. Chip, trung tâm dữ liệu, thiết bị sản xuất bán dẫn và quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc đang gắn ngày càng chặt với chính sách đối ngoại của Washington và Bắc Kinh.

Sự hiện diện của hàng loạt lãnh đạo công nghệ Mỹ tại quốc yến dành cho ông Tập cho thấy tầm quan trọng của lĩnh vực này. Jensen Huang của Nvidia, Tim Cook của Apple, Sam Altman của OpenAI, Mark Zuckerberg của Meta, Sundar Pichai của Google, Satya Nadella của Microsoft và Lisa Su của AMD nằm trong danh sách khách mời cùng nhiều lãnh đạo tài chính Mỹ.

Đối với những tập đoàn này, Trung Quốc vừa là thị trường lớn, vừa là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, đồng thời là đối thủ công nghệ ngày càng trực tiếp. Nvidia đặc biệt chịu tác động từ các quy định của Mỹ về xuất khẩu chip AI, trong khi Apple và Tesla vẫn có hoạt động kinh doanh và sản xuất đáng kể liên quan đến Trung Quốc.

Một thỏa thuận AI giữa Washington và Bắc Kinh vì vậy có thể tác động vượt xa phạm vi quản lý công nghệ. Nó liên quan trực tiếp đến cách hai nước kiểm soát chip, dữ liệu, mô hình AI và các công nghệ có khả năng mang cả giá trị thương mại lẫn ý nghĩa an ninh.

Thương mại có thêm thời gian, chưa có thỏa thuận lớn

Kết quả kinh tế cụ thể nhất sau cuộc gặp là Mỹ và Trung Quốc kéo dài đình chiến thương mại đến ngày 10.1.2027. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết hai nước gia hạn thỏa thuận Busan thêm hai tháng để các nhóm đàm phán có thêm thời gian xử lý những vấn đề kinh tế còn tồn đọng.

Thỏa thuận trước đó dự kiến hết hiệu lực vào tháng 11. Việc kéo dài thời hạn giúp Washington và Bắc Kinh tránh một vòng leo thang thuế quan ngay trước thời điểm cuối năm, đồng thời tạo thêm khoảng trống cho đàm phán về thương mại và chuỗi cung ứng.

Ông Tập nói các nhóm thương mại hai nước đã đạt được “thỏa thuận chung mới” và cho rằng đây là tin tốt đối với doanh nghiệp, người dân hai nước và kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, Bắc Kinh chưa công bố chi tiết về những nội dung cụ thể trong thỏa thuận này.

Việc đình chiến được kéo dài cũng chưa đồng nghĩa tranh chấp thương mại đã được giải quyết. Các vấn đề liên quan đến thuế quan, đất hiếm, nông sản, công nghệ và tiếp cận thị trường vẫn có thể trở lại bàn đàm phán trong những tháng tới.

Đất hiếm đặc biệt quan trọng trong cuộc thương lượng. Trung Quốc giữ vị trí then chốt trong chuỗi cung ứng nhiều loại khoáng sản và vật liệu quan trọng đối với ngành điện tử, xe điện, quốc phòng và công nghệ cao. Washington muốn nguồn cung ổn định hơn, trong khi Bắc Kinh có động lực sử dụng lợi thế này trong các cuộc đàm phán kinh tế.

Đối với doanh nghiệp, việc kéo dài đình chiến giúp giảm nguy cơ một vòng tăng thuế mới trong ngắn hạn. Tuy nhiên, thời hạn mới đến ngày 10.1.2027 cũng cho thấy phần lớn bất đồng kinh tế vẫn được chuyển sang một vòng thương lượng khác.

Thị trường vì thế phản ứng thận trọng. Nhà đầu tư có thêm thời gian để đánh giá triển vọng quan hệ Mỹ-Trung, nhưng chưa có đủ thông tin về thuế quan, công nghệ hay các cam kết thương mại mới để coi đây là một thỏa thuận dài hạn.

Cuộc gặp Trump-Tập cho thấy Washington và Bắc Kinh đang cố giữ quan hệ ở trạng thái có thể kiểm soát, trong khi cạnh tranh chiến lược vẫn tiếp diễn. Ba vấn đề Đài Loan, AI và thương mại nằm ở những tầng khác nhau nhưng ngày càng liên kết chặt chẽ: Đài Loan gắn với an ninh và bán dẫn, AI gắn với công nghệ và năng lực tính toán, còn thương mại quyết định mức độ mà doanh nghiệp hai nước có thể tiếp tục hoạt động trong thị trường của nhau.

Sau những nghi thức ngoại giao kéo dài hai ngày tại Washington, phần khó nhất vẫn thuộc về các nhóm đàm phán. Thời hạn 10.1.2027 đang trở thành mốc mới để Mỹ và Trung Quốc chứng minh rằng đình chiến thương mại có thể được chuyển thành một thỏa thuận kinh tế ổn định hơn, trong khi các bất đồng về công nghệ và Đài Loan vẫn chưa có giải pháp.