Thoạt nhìn đó chỉ là những khu nhà kho đơn điệu. Thế nhưng các trung tâm dữ liệu lại đang trở thành tâm điểm tranh cãi dữ dội.

Đây là những cơ sở thấp tầng, nơi đặt các dãy máy chủ và hệ thống năng lượng nền tảng cho nền kinh tế số. Giờ đây, chúng đã trở thành chủ đề nóng trong các chiến dịch tranh cử. Chính trị gia từ cả hai đảng đều thúc đẩy các dự luật nhằm hạn chế loại hình này. Một số người thậm chí còn kêu gọi áp dụng lệnh “tạm dừng” trung tâm dữ liệu trên toàn quốc. Nhưng đó sẽ là một sai lầm lịch sử.

Hiện có khoảng 4.000 trung tâm dữ liệu rải khắp nước Mỹ và thêm khoảng 3.000 dự án khác đang được triển khai. Tổng vốn đầu tư toàn cầu đã vượt 450 tỉ USD trong năm 2024. Những cơ sở này đang duy trì hoạt động của phần lớn đời sống hiện đại, từ điện toán đám mây phục vụ liên lạc, tài chính và y tế, đến các dịch vụ tiêu dùng như YouTube, TikTok hay Zoom, và ngày càng nhiều hơn là các quy trình huấn luyện, tinh chỉnh và suy luận của các mô hình AI.

Tại các địa phương đặt trung tâm dữ liệu, chúng có thể mang lại nguồn thu đáng kể. Trước hết, các trung tâm này đóng góp lượng lớn thuế trong khi nhu cầu sử dụng dịch vụ công lại không cao. Tại quận Loudoun, bang Virginia, nguồn thu từ trung tâm dữ liệu chiếm gần một nửa tổng ngân sách, giúp tài trợ cho giáo dục, giảm thuế và nhiều hạng mục khác.

Để phục vụ các cơ sở này, các công ty điện lực thường mở rộng trạm biến áp, tăng năng lực truyền tải và phát triển hạ tầng cáp quang, qua đó mang lại lợi ích cho người dân địa phương. Quá trình xây dựng có thể gây bất tiện, nhưng thường kéo theo việc nâng cấp đường sá, hệ thống nước, năng lượng tái tạo và nhiều hạ tầng khác.

Quan trọng hơn, trung tâm dữ liệu góp phần thúc đẩy tăng trưởng và năng suất trên toàn nền kinh tế. Một nghiên cứu cho thấy chúng đóng góp 727 tỉ USD vào GDP của Mỹ trong năm 2023, với mỗi việc làm trong ngành tạo ra thêm khoảng 6,5 việc làm ở các lĩnh vực khác. Vai trò này sẽ còn lớn hơn khi AI phát triển, lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào các cụm tính toán tập trung và có thể giúp GDP tăng thêm 1,5% vào năm 2035.

Dẫu vậy, trung tâm dữ liệu cũng có những mặt hạn chế. Quy mô lớn, tiếng ồn và hình thức kém thẩm mỹ khiến chúng không được lòng nhiều người. Chúng cũng tiêu thụ lượng lớn nước và điện. Ngoài ra, chúng còn trở thành biểu tượng cho những lo ngại rộng hơn liên quan đến AI. Vì thế, nhiều dự án vấp phải biểu tình hoặc kiện tụng, trong khi khoảng một chục bang đang xem xét các dự luật siết chặt quản lý. Theo một ước tính, làn sóng phản đối này đã làm đình trệ ít nhất 156 tỉ USD vốn đầu tư tiềm năng.

Vậy chúng ta cần làm gì?

Trước hết, tránh gây tổn hại không cần thiết. Việc áp dụng lệnh tạm dừng trên toàn quốc như một số nhà lập pháp đề xuất sẽ chỉ làm chậm tăng trưởng, kìm hãm đổi mới và làm suy yếu lợi thế của Mỹ trong cuộc đua AI. Cách tiếp cận hợp lý hơn là vừa tận dụng lợi ích của trung tâm dữ liệu, vừa hạn chế các tác động tiêu cực.

Chẳng hạn như vấn đề sử dụng nước. Nhiều trung tâm dữ liệu dùng hệ thống làm mát bằng chất lỏng để xử lý lượng nhiệt lớn do các con chip công suất cao tạo ra. Ở một số khu vực, điều này có thể gây áp lực lên nguồn nước vốn đã hạn chế. Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng của vấn đề không nên bị thổi phồng. Một phân tích cho thấy lượng nước mà cơ sở Colossus 2 của xAI tại Memphis, một trong những trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới, sử dụng chỉ tương đương khoảng 2,5 nhà hàng thức ăn nhanh.

Vì vậy, mục tiêu không nên là ngăn cản. Thay vào đó, các nhà hoạch định chính sách cần yêu cầu sự minh bạch về mức tiêu thụ nước, đồng thời khuyến khích trung tâm dữ liệu sử dụng nước thải tái chế, xây dựng hệ thống lưu trữ tại chỗ, thử nghiệm thiết kế vòng kín và áp dụng các giải pháp khắc phục khác. Họ cũng nên ưu tiên đầu tư hạ tầng và các chương trình bổ sung nguồn nước để bù đắp lượng nước đã tiêu thụ.

Một mối lo hợp lý khác là năng lượng. Nhu cầu điện toàn cầu từ các trung tâm dữ liệu tăng 17% trong năm 2025, trong đó nhóm phục vụ AI tăng nhanh nhất. Mức tiêu thụ có thể tăng gấp đôi vào năm 2030. Trong khi đó, nguồn cung ở một số khu vực bị hạn chế đến mức các dự án lớn có thể phải chờ tới bảy năm mới được kết nối điện. Tuy nhiên, cũng không cần thiết phải thổi phồng rủi ro. Việc đáp ứng nhu cầu điện của Mỹ là một bài toán dài hạn, và các công ty AI có vị thế thuận lợi để tham gia giải quyết.

Các nhà hoạch định chính sách cũng cần xác định rõ một số mục tiêu. Doanh nghiệp xây dựng trung tâm dữ liệu phải chi trả cho các nâng cấp hạ tầng liên quan. Quy trình kết nối lưới điện cần được đơn giản hóa, qua đó cho phép doanh nghiệp tự sản xuất nhiều điện hơn và đảm bảo cơ chế giá phản ánh đúng biến động nhu cầu. Quan trọng không kém, cần đẩy nhanh cải cách cấp phép, tăng đầu tư vào hạ tầng truyền tải và tinh gọn quy định. Những bước đi này sẽ mang lại lợi ích cho toàn bộ nền kinh tế.

Nói thì ai cũng nói được. Quan trọng là làm. Nhưng theo thời gian, khi mục tiêu của các công ty công nghệ dần phù hợp với lợi ích chung, ngày càng nhiều người sẽ nhận ra điều hiển nhiên: Trung tâm dữ liệu không phải là kẻ thù. Chúng chính là tương lai.