Nhân dân tệ giao dịch trong nước đã tăng 8,7%, từ khoảng 7,35 nhân dân tệ đổi 1 USD vào tháng 4/2025 lên 6,76 nhân dân tệ vào cuối tháng 6/2026. Đồng tiền này tiếp tục lên 6,744 nhân dân tệ/USD ngày 10.8, mức cao nhất trong khoảng ba năm rưỡi, trước khi đứng ở 6,746 nhân dân tệ/USD ngày 12.8.

Đà tăng nhanh đang đặt ra bài toán khó cho Bắc Kinh. Nhân dân tệ mạnh giúp giảm chi phí nhập khẩu nguyên liệu, năng lượng và máy móc, nhưng đồng thời làm doanh thu xuất khẩu khi quy đổi sang nội tệ giảm xuống và khiến hàng hóa Trung Quốc đắt hơn tương đối tại các thị trường nước ngoài.

Theo dữ liệu của Wind Information, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) từ tháng 4 liên tục đặt tỷ giá trung tâm thấp hơn mức tỷ giá giao dịch thực tế. Đây được xem là tín hiệu cho thấy nhà chức trách muốn hạn chế tốc độ tăng quá nhanh của nhân dân tệ.

Trong báo cáo thực thi chính sách tiền tệ quý công bố ngày 12/8, PBOC cho biết sẽ “ngăn ngừa rủi ro tỷ giá biến động quá mức” và duy trì nhân dân tệ “cơ bản ổn định ở mức hợp lý và cân bằng”.

Trung Quốc hiện cho phép nhân dân tệ giao dịch trong biên độ 2% so với tỷ giá trung tâm được PBOC công bố mỗi ngày. Cơ chế này giúp ngân hàng trung ương có thêm dư địa định hướng diễn biến tỷ giá mà không cần can thiệp trực tiếp vào thị trường ở quy mô lớn.

Sức ép đối với doanh nghiệp xuất khẩu đã bắt đầu thể hiện qua các số liệu. Xuất khẩu của Trung Quốc trong bảy tháng đầu năm tăng 18,5% so với cùng kỳ nếu tính theo USD, nhưng tốc độ tăng chỉ còn 14% khi quy đổi sang nhân dân tệ.

Một số doanh nghiệp đã ghi nhận tác động rõ rệt từ biến động tỷ giá. Guangdong Xinbao Electrical Appliances Holdings, nhà sản xuất thiết bị gia dụng cho các thương hiệu nước ngoài, dự báo lợi nhuận ròng nửa đầu năm có thể giảm tới 77%. Khoảng 80% hoạt động kinh doanh của công ty liên quan đến xuất khẩu và phần lớn doanh thu được thanh toán bằng USD.

Hangzhou Greatstar Industrial, nhà sản xuất dụng cụ điện cầm tay, cũng dự kiến ghi nhận khoản lỗ tỷ giá hơn 100 triệu nhân dân tệ trong nửa đầu năm.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ chịu tác động hơn do thường có ít công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá và khó chuyển chi phí phát sinh sang khách hàng. Một số nhà xuất khẩu đã phải điều chỉnh giá bán hoặc đẩy nhanh việc chuyển doanh thu ngoại tệ sang nhân dân tệ để giảm mức độ phơi nhiễm với biến động tỷ giá.

Đà tăng của nhân dân tệ cũng diễn ra trong thời điểm Trung Quốc đang duy trì thặng dư thương mại lớn. Goldman Sachs ước tính nhân dân tệ có thể đang bị định giá thấp khoảng 20% so với giá trị hợp lý theo các chỉ số riêng của ngân hàng.

Theo nhóm phân tích, lạm phát tại Trung Quốc thấp hơn nhiều nền kinh tế đối tác khiến một mức tăng giá danh nghĩa nhất định của nhân dân tệ là cần thiết để đưa tỷ giá thực tế về gần giá trị hợp lý. Một đồng tiền quá yếu trong thời gian dài cũng có thể làm gia tăng sức ép từ các đối tác thương mại, vốn lo ngại hàng hóa Trung Quốc được hưởng lợi quá lớn từ tỷ giá.

Tuy nhiên, việc để nhân dân tệ tăng quá nhanh lại có thể gây tổn thương cho khu vực xuất khẩu, vốn vẫn giữ vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Trung Quốc. Đó là lý do Bắc Kinh phải cân bằng giữa yêu cầu duy trì sức cạnh tranh của hàng hóa và nhu cầu tránh những biến động tỷ giá quá lớn.

Wee Khoon Chong, chiến lược gia kinh tế vĩ mô khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại BNY, cho rằng đà tăng hiện nay ngày càng khó giải thích chỉ bằng các yếu tố nền tảng. Sản xuất trong nước suy yếu và lạm phát thấp thường không tạo ra sức ép tăng giá bền vững đối với đồng tiền.

“Chúng tôi vẫn giữ quan điểm tích cực với Trung Quốc trong trung hạn, nhưng cảnh báo nhà đầu tư không nên chạy theo đà tăng của nhân dân tệ”, ông nói.

Một yếu tố khác đang hỗ trợ nhân dân tệ là cách các doanh nghiệp xuất khẩu quản lý nguồn thu ngoại tệ. Larry Hu, kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc tại Macquarie, cho biết nhiều nhà xuất khẩu đang giữ phần lớn doanh thu bằng USD thay vì nhanh chóng chuyển sang nhân dân tệ.

Chiến lược này giúp doanh nghiệp tận dụng chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Trung Quốc, đồng thời trì hoãn việc chuyển đổi ngoại tệ trong lúc nhân dân tệ tăng giá. Tuy nhiên, nếu xuất khẩu suy giảm mạnh và các doanh nghiệp đồng loạt chuyển USD sang nhân dân tệ, dòng tiền này có thể tạo thêm lực đẩy cho đồng tiền Trung Quốc.

Với Việt Nam, nhân dân tệ tăng giá tạo ra tác động theo cả hai hướng. Hàng hóa, máy móc và nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc có thể trở nên đắt hơn khi quy đổi sang đồng Việt Nam, trong khi một số doanh nghiệp Việt Nam có thể cải thiện vị thế cạnh tranh tương đối tại những thị trường cùng cạnh tranh với hàng hóa Trung Quốc.

Lợi thế này khó trở thành xu hướng bền vững chỉ nhờ tỷ giá. Các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có lợi thế lớn về quy mô sản xuất, chuỗi cung ứng và khả năng kiểm soát chi phí, trong khi Bắc Kinh còn nhiều công cụ để hỗ trợ khu vực xuất khẩu.

Bắc Kinh không cần phải lựa chọn giữa một đồng nhân dân tệ mạnh hay yếu mà cần kiểm soát tốc độ thay đổi của tỷ giá. Một đồng tiền tăng quá nhanh có thể làm suy yếu lợi nhuận của nhà xuất khẩu, trong khi việc duy trì đồng tiền quá yếu lại làm gia tăng sức ép thương mại từ bên ngoài.

Với diễn biến hiện nay, PBOC đang phát tín hiệu rõ rằng Bắc Kinh chưa muốn nhân dân tệ tiếp tục tăng nóng. Nhưng khi thặng dư thương mại lớn, dòng vốn ngoại tệ và kỳ vọng của thị trường cùng tạo sức ép tăng giá, việc giữ đồng tiền ở mức “hợp lý và cân bằng” sẽ ngày càng trở thành một bài toán khó.