Mục tiêu mới, khoảng 4,5% đến 5%, là lần hạ mục tiêu chính thức đầu tiên kể từ năm 2023 và cũng là mức thấp nhất kể từ năm 1991. Dù nhiều nhà kinh tế đã dự báo trước quyết định này, nó vẫn mang ý nghĩa biểu tượng lớn ở một quốc gia mà các con số tăng trưởng vừa là thông điệp chính trị vừa là dự báo kinh tế.

Sự thay đổi cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng chấp nhận nhịp tăng trưởng chậm hơn. Đồng thời, chính quyền cũng tìm kiếm các động lực bền vững hơn để thay thế mô hình phụ thuộc vào bất động sản và đầu tư hạ tầng bằng vốn vay. Mục tiêu thấp hơn cũng giúp giảm áp lực phải tung ra các gói kích thích mạnh trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động.

Lynn Song, kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc đại lục tại ING Bank, cho rằng các mục tiêu này cho thấy Trung Quốc “sẽ không chi tiêu liều lĩnh chỉ để đạt một mức tăng trưởng cụ thể”. Ông cho rằng cách tiếp cận này giúp các nhà hoạch định chính sách linh hoạt hơn khi xây dựng mục tiêu cho năm 2026.

Thị trường tài chính phản ứng thận trọng với các tín hiệu mới. Lợi suất trái phiếu chính phủ Trung Quốc kỳ hạn 10 năm giảm trong phiên sáng khi nhà đầu tư đánh giá kế hoạch tài khóa và mục tiêu thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, mức giảm nhanh chóng thu hẹp và lợi suất gần như không đổi.

Trên thị trường tiền tệ, Nhân dân tệ giao dịch ngoài Trung Quốc tăng 0,1% so với USD. Đồng tiền này nối dài đà tăng từ phiên trước sau khi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc ấn định tỉ giá tham chiếu mạnh nhất kể từ năm 2023.

Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường công bố mục tiêu này trong bài phát biểu tại Bắc Kinh ngày thứ Năm. Ông thừa nhận nhiệm vụ chuyển đổi nền kinh tế là “vô cùng khó khăn” và sự mất cân đối hiện nay “rất nghiêm trọng”. Nhưng ông vẫn bày tỏ niềm tin vào tiềm năng tăng trưởng dài hạn của đất nước.

Ông nói: “Khi đề xuất các mục tiêu này, chúng tôi đã tính đến nhu cầu dành dư địa cho việc điều chỉnh cơ cấu, phòng ngừa rủi ro và cải cách ngay trong năm đầu của giai đoạn kế hoạch 5 năm. Điều này nhằm đặt nền tảng vững chắc cho kết quả tốt hơn trong những năm tới.”

Báo cáo trình lên quốc hội cũng cho thấy mức hỗ trợ tài khóa năm nay gần như được giữ nguyên. Trong khi đó, khoản trợ cấp dành cho việc mua sắm hàng tiêu dùng lại giảm xuống.

Nguồn vốn cho chương trình đổi cũ lấy mới giảm nhẹ xuống 250 tỉ Nhân dân tệ, tương đương 36 tỉ USD, từ mức 300 tỉ Nhân dân tệ trước đó. Tác động của chương trình này cũng suy yếu trong những tháng gần đây do hiệu ứng nền cao từ giai đoạn trước.

Bloomberg Economics nhận định:

“Mục tiêu thấp hơn phản ánh cách tiếp cận thực tế hơn. Các nhà hoạch định chính sách cuối cùng cũng thừa nhận những lực cản mang tính cơ cấu và áp lực suy giảm kéo dài trên toàn bộ nền kinh tế.”

— Chang Shu, David Qu và Eric Zhu

Một yếu tố có thể ảnh hưởng lớn đến mọi dự báo là cuộc gặp thượng đỉnh giữa nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Kết quả cuộc gặp có thể quyết định khả năng hàng hóa Trung Quốc tiếp cận thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới. Trong khi đó, xung đột leo thang tại Trung Đông có nguy cơ làm gián đoạn các tuyến thương mại và khiến cuộc gặp sắp tới thêm phần phức tạp.

Xuất khẩu tăng mạnh đã đóng góp khoảng một phần ba mức tăng trưởng 5% của Trung Quốc năm ngoái. Đây là mức đóng góp cao nhất kể từ năm 1997. Điều này phản ánh sự mất cân đối ngày càng lớn trong nền kinh tế khi tiêu dùng trong nước vẫn chưa thể bù đắp cho sự sụp đổ của thị trường bất động sản.

“Mục tiêu GDP thấp hơn phản ánh nỗ lực tái cân bằng nền kinh tế và xử lý các mất cân đối cơ cấu,” Carlos Casanova, kinh tế gia cao cấp khu vực châu Á tại Union Bancaire Privee ở Hong Kong, nói. Tuy nhiên, ông cảnh báo việc chuyển sang mô hình dựa vào tiêu dùng “khó có thể thành hiện thực nếu lĩnh vực bất động sản chưa ổn định trở lại”.

Mục tiêu tăng trưởng thận trọng cũng làm giảm khả năng xuất hiện các gói kích thích mạnh. Chính phủ tỏ ra dè dặt với các biện pháp nới lỏng quy mô lớn như trong những giai đoạn suy giảm trước. Nhà chức trách lo ngại các bước đi này có thể khiến tỉ lệ nợ trên GDP vốn đã ở mức kỷ lục tiếp tục tăng, đồng thời gây áp lực lên biên lợi nhuận của các ngân hàng nhà nước.

Dù vậy, mục tiêu mới vẫn cao hơn mức tăng trung bình 4,17% mỗi năm mà chính phủ cho là cần thiết trong thập niên tới để tăng gấp đôi GDP bình quân đầu người giai đoạn 2020 đến 2035. Ông Tập xem cột mốc này là bước phát triển then chốt để đưa Trung Quốc trở thành một “quốc gia xã hội chủ nghĩa hiện đại và hùng mạnh”.

Trong bối cảnh nhiều đối tác thương mại ngày càng phản ứng mạnh trước thặng dư thương mại kỷ lục của Trung Quốc, Quỹ Tiền tệ Quốc tế kêu gọi nước này chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng trong nước.

Tuy nhiên, chính phủ vẫn gặp nhiều khó khăn khi chuyển nguồn lực sang hộ gia đình. Cùng lúc, Bắc Kinh phải ưu tiên tự chủ công nghiệp vì lý do an ninh quốc gia. Mạng lưới an sinh xã hội còn hạn chế, trong khi thời gian làm việc ngày càng dài khiến nhiều người dân ngần ngại chi tiêu.

Nhà đầu tư đang chờ bản dự thảo chương trình kinh tế của chính phủ cho 5 năm tới. Nếu Bắc Kinh đặt mục tiêu cụ thể về tỉ trọng tiêu dùng trong nền kinh tế, đó sẽ là tín hiệu rõ ràng cho thấy quyết tâm giảm phụ thuộc vào xuất khẩu.

Tuy nhiên, báo cáo công tác của ông Lý Cường không đề cập đến mục tiêu như vậy. Thay vào đó, ông chỉ bày tỏ sự ủng hộ thận trọng đối với một số lĩnh vực chủ chốt mà các nhà kinh tế cho rằng có thể cải thiện tâm lý thị trường.

Dù thị trường bất động sản tiếp tục suy yếu, cách chính phủ mô tả các biện pháp hỗ trợ lĩnh vực này gần như không thay đổi so với năm ngoái. Báo cáo cũng không đặt mục tiêu rõ ràng về việc thị trường chạm đáy mà chỉ cam kết “ổn định” lại thị trường nhà ở.

Chính phủ sẽ nâng mức chi trả tối thiểu của lương hưu cơ bản thêm 20 Nhân dân tệ cho người thu nhập thấp, chủ yếu ở khu vực nông thôn. Mức tăng này tương đương tốc độ điều chỉnh trong hai năm gần đây. Quyết định có thể khiến nhiều nhà kinh tế và cố vấn chính sách thất vọng vì họ từng kêu gọi tăng mạnh hơn để thúc đẩy chi tiêu của nhóm thu nhập thấp.

Trung Quốc cũng công bố tỉ lệ thâm hụt ngân sách chính thức ở mức kỷ lục 4% GDP. Điều này cho thấy chính phủ vẫn sẵn sàng duy trì chính sách tài khóa nới lỏng, sử dụng vay nợ công để hỗ trợ nhu cầu và ngăn đà tăng trưởng chậm lại.

Chính quyền trung ương sẽ phát hành 1,3 ngàn tỉ Nhân dân tệ trái phiếu đặc biệt siêu dài hạn, tương tự kế hoạch năm 2025. Các chính quyền địa phương sẽ bán 4,4 ngàn tỉ Nhân dân tệ trái phiếu đặc biệt mới, cũng bằng mức của năm ngoái.

Những trái phiếu đặc biệt này không được tính vào thâm hụt ngân sách chính thức. Nguồn vốn thu được sẽ tài trợ cho các dự án hạ tầng, trợ cấp hàng tiêu dùng và thiết bị doanh nghiệp, đồng thời xử lý các khoản nợ ngoài bảng cân đối.

Nguồn vốn dành cho công cụ được gọi là “chính sách tài chính mới” nhằm thúc đẩy các dự án hạ tầng dự kiến tăng từ 500 tỉ Nhân dân tệ vào năm 2025 lên 800 tỉ Nhân dân tệ. Theo chương trình này, ba ngân hàng chính sách của Trung Quốc sẽ huy động vốn và mua cổ phần trong các dự án. Động thái này cho thấy Bắc Kinh muốn ổn định đầu tư tài sản cố định sau khi lĩnh vực này ghi nhận lần suy giảm đầu tiên trong lịch sử vào năm ngoái.

Bên cạnh các khoản trợ cấp hàng tiêu dùng, chính phủ cũng dành 100 tỉ Nhân dân tệ để hỗ trợ lãi suất vay và bảo lãnh tài chính nhằm thúc đẩy nhu cầu trong nước.

Trung Quốc giữ mục tiêu lạm phát tiêu dùng ở mức 2%, sau khi hạ mục tiêu này năm ngoái để phản ánh áp lực giảm phát. Mức này được xem như trần lạm phát. Giá tiêu dùng gần như đi ngang trong năm 2025, mức yếu nhất kể từ năm 2009.

Theo báo cáo công tác, chính phủ sẽ “thúc đẩy mặt bằng giá chung chuyển từ âm sang dương”. Đây là cam kết mạnh mẽ nhất từ trước đến nay của Bắc Kinh nhằm xử lý tình trạng giảm phát sau khi giá cả toàn nền kinh tế giảm trong ba năm liên tiếp.

- Với sự hỗ trợ của Nectar Gan, Wenjin Lv, Fran Wang và Ran Li.