Chính quyền tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị thay thế các mức thuế tạm thời bằng một khuôn khổ thuế quan lâu dài theo Điều 301 của đạo luật Thương mại năm 1974. Động thái này có thể làm gia tăng chi phí đối với các tập đoàn bán lẻ Mỹ như Nike, Adidas và Lululemon, vốn phụ thuộc đáng kể vào chuỗi cung ứng tại Việt Nam.

Việt Nam hiện là một trong những trọng tâm trong chiến lược thương mại của chính quyền tổng thống Donald Trump khi trở thành đối tượng của ba cuộc điều tra riêng biệt theo điều 301 của đạo luật Thương mại năm 1974, mỗi cuộc điều tra đều có thể trở thành cơ sở pháp lý để Washington áp đặt các mức thuế mới.

Ba cuộc điều tra

Cuộc điều tra đầu tiên về lao động bị cưỡng bức đã dẫn đến đề xuất áp mức thuế 12,5%, dự kiến thay thế mức thuế tạm thời 10% theo Điều 122 sẽ hết hiệu lực vào ngày 24.7. Theo văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), các quốc gia không thực thi đầy đủ lệnh cấm hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức đang tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng cho hàng xuất khẩu.

Song song đó, USTR đang điều tra Việt Nam cùng 15 đối tác thương mại khác về tình trạng "dư thừa công suất và sản xuất có cấu trúc". Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer mô tả đây là một "dự án khá căng thẳng", đòi hỏi nhiều thời gian hơn cuộc điều tra về lao động cưỡng bức do phạm vi xem xét rộng hơn. Cuộc điều tra này được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở để chính quyền Trump khôi phục các mức thuế cao hơn sau khi một số biện pháp thuế trước đây đối mặt với các thách thức pháp lý.

Cuộc điều tra thứ ba được khởi động vào tháng 5.2026, tập trung vào các biện pháp bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam. “Cuộc điều tra dự kiến chỉ hoàn tất vào tháng 11, nhưng sẽ trao cho chính quyền thêm một công cụ để nâng thuế đối với hàng hóa Việt Nam,” ông Adam Farrar, chuyên gia phân tích Địa kinh tế cao cấp của Bloomberg Economics nhận định trong một báo cáo. 

Rủi ro đối với các thương hiệu đồ thể thao đặc biệt lớn khi Việt Nam là một trong những trung tâm sản xuất quan trọng nhất của ngành. Theo Bloomberg Intelligence, khoảng 40% đến 50% sản lượng giày của Nike và Adidas được sản xuất tại Việt Nam, trong khi khoảng 40% sản phẩm của Lululemon cũng được gia công tại đây. Ngoài cuộc điều tra về lao động cưỡng bức, Việt Nam còn nằm trong diện điều tra liên quan đến tình trạng dư thừa công suất, làm tăng khả năng các doanh nghiệp này phải đối mặt với mức thuế cao hơn.

Maeva Cousin, chuyên gia kinh tế của Bloomberg Economics, ước tính nếu các mức thuế mới được triển khai, thuế suất hiệu dụng của Mỹ sẽ tăng thêm khoảng 0,5 điểm phần trăm so với mức hiện tại là 10,7%. Điều đó đồng nghĩa chi phí duy trì chuỗi cung ứng tại Việt Nam đối với các nhà bán lẻ Mỹ sẽ tiếp tục gia tăng khi Washington chuyển từ các biện pháp thuế tạm thời sang một cơ chế có tính lâu dài hơn.

Không chỉ là vấn đề mất cân bằng thương mại 

Động thái của Mỹ diễn ra trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt kỷ lục 193 tỉ USD trong năm 2025, tăng 410% so với năm 2015, kéo theo thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam tăng 477% trong cùng giai đoạn. “Điều này khiến nền kinh tế Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào thị trường Mỹ, với kim ngạch xuất khẩu sang nước này trong năm 2025 tương đương khoảng 38% GDP,” ông Adam Farrar nhận định.

Ngày 16.7 vừa qua, đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Washington muốn bất kỳ thỏa thuận thương mại nào với Việt Nam không chỉ giải quyết vấn đề mất cân bằng thương mại mà còn phải bao gồm việc giảm các rào cản phi thuế quan và tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm của Mỹ.

Đối với cuộc điều tra về dư thừa công suất trên 16 quốc gia, ông Greer cho biết đây là một quá trình phức tạp và có thể mất nhiều thời gian hơn cuộc điều tra về lao động cưỡng bức. "Tôi có hàng chục luật sư và nhà hoạch định chính sách đang xem xét kỹ các hoạt động này", ông nói với Bloomberg Television trong cuộc phỏng vấn diễn ra giữa tháng 7.

Trong khi đó, Việt Nam đã tăng cường mua các mặt hàng giá trị cao từ Mỹ nhằm giảm căng thẳng thương mại, bao gồm các thỏa thuận mua máy bay và động cơ trị giá khoảng 8 tỉ USD từ Boeing và Pratt & Whitney.

Chính phủ cũng đang tăng cường bảo vệ bản quyền bằng cách siết chặt chế tài xử lý, tăng cường phối hợp giữa lực lượng công an và các cơ quan quản lý để triệt phá các đường dây vi phạm lớn, đồng thời nâng cấp hành lang pháp lý nhằm bảo vệ tác phẩm, báo chí và nội dung số trên không gian mạng.

Xem thêm: Kế hoạch duy trì bức tường thuế quan của ông Trump