Trong bài phát biểu trên truyền hình vào tối 1.4 giờ Mỹ – bài phát biểu quốc gia đầu tiên kể từ khi chiến tranh với Iran nổ ra ngày 28.2 – Tổng thống Donald Trump đã phá vỡ kỳ vọng của giới đầu tư và phân tích về một thông điệp hòa giải, thay vào đó đưa ra một loạt tuyên bố leo thang khiến thị trường tài chính toàn cầu chao đảo ngay trong đêm.

Trong bài phát biểu kéo dài 19 phút, Trump trình bày lý do Mỹ tiến hành chiến dịch quân sự chống Iran, gọi đây là bước đi đã quá chậm trễ nhằm loại bỏ mối đe dọa hạt nhân, nhưng lại đưa ra rất ít chi tiết cụ thể về kế hoạch kết thúc chiến tranh.  Thay vì trấn an thị trường, ông đẩy căng thẳng lên một nấc mới bằng những lời cảnh báo mang tính hủy diệt.

Trump tuyên bố: “Nếu không đạt được thỏa thuận, chúng tôi sẽ đánh vào từng nhà máy điện của họ, rất mạnh và có thể là đồng loạt.”  Đây được coi là mối đe dọa trực tiếp nhất nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, một bước đi mà nhiều chuyên gia pháp lý cảnh báo có thể vi phạm Công ước Geneva về bảo vệ thường dân trong chiến tranh.

Phía sau hậu trường, theo một nguồn thân cận với Tổng thống, Trump đang bực bội vì lãnh đạo quân sự Iran vẫn tin rằng họ chưa thua và vì vậy thiếu động lực để đạt thỏa thuận có lợi cho Washington. “Họ mất rất nhiều nhưng chưa cảm thấy đau,” nguồn tin này nói. 

Trump khẳng định các mục tiêu chiến lược cốt lõi của Mỹ tại Iran đang “gần hoàn thành”, đồng thời tuyên bố hải quân Iran đã bị xóa sổ và năng lực phóng tên lửa, máy bay không người lái của nước này đã bị thu hẹp đáng kể. 

Ông cho biết cuộc chiến có thể kết thúc trong hai đến ba tuần tới. Tuy nhiên ông cũng nói Iran không nhất thiết phải ký thỏa thuận với Mỹ trước khi chiến dịch quân sự dừng lại.  Sự mâu thuẫn trong thông điệp này khiến nhiều nhà phân tích đặt câu hỏi về định hướng thực sự của Washington.

Trump từng tuyên bố mục tiêu ngăn Iran có vũ khí hạt nhân đã đạt được, nhưng sau đó lại ám chỉ rằng một tổng thống tương lai có thể sẽ phải quay lại tấn công Iran một lần nữa nếu Tehran tái khởi động chương trình hạt nhân.  Sự không nhất quán này tiếp tục gây lúng túng ngay cả với đội ngũ cố vấn của chính ông.

Trump vừa kêu gọi các đồng minh châu Âu và châu Á tự lo mở thông eo biển Hormuz, vừa khẳng định eo biển sẽ “tự nhiên mở ra” khi chiến tranh kết thúc  – hai tín hiệu mâu thuẫn khiến các đối tác phụ thuộc vào tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới này rơi vào thế lúng túng.

Trump đổ trách nhiệm cho Iran về việc giá xăng tại Mỹ tăng mạnh, gọi đây là hậu quả trực tiếp từ các cuộc tấn công của Tehran vào tàu chở dầu thương mại và các nước láng giềng.  Giá xăng bình quân tại Mỹ đã tăng hơn 30% kể từ khi chiến tranh nổ ra, vượt mốc 4 USD/gallon. Giá dầu vọt tăng 5% sau khi Trump thề "đưa Iran về thời kỳ đồ đá". Dầu Brent vượt 106 USD/thùng.

Hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ lao dốc ngay sau bài phát biểu.  Thị trường châu Á đảo chiều giảm điểm khi nhà đầu tư tiêu hóa nội dung bài phát biểu của Trump. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật giảm 1,4%, Kospi của Hàn Quốc mất 2,82%, Australia’s ASX 200 cũng mở cửa trong sắc đỏ. 

Phản ứng của thị trường chính là thước đo trung thực nhất cho bài diễn văn. Giới đầu tư toàn cầu đang chuẩn bị cho một giai đoạn bất định kéo dài thêm nhiều tuần.

Thủ lĩnh thiểu số Thượng viện Chuck Schumer chỉ trích gay gắt, cho rằng hành động của Trump tại Iran sẽ bị đánh giá là “một trong những sai lầm chính sách nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ”.  Tính đến nay, 13 binh sĩ Mỹ đã tử trận và 348 người bị thương trong chiến dịch mang tên “Operation Epic Fury”.