Tổng thống Donald Trump từng tự tin tuyên bố cuộc chiến Mỹ - Israel chống lại Iran chỉ là một "chuyến phiêu lưu ngắn hạn", một nút thắt mà ông có thể tháo gỡ bất cứ lúc nào. Nhưng thực tế diễn ra sau hơn một tháng chiến sự đã chứng minh điều ngược lại. Những quân cờ domino đang đổ xuống theo hiệu ứng dây chuyền, không chỉ thiêu rụi sự ổn định ở Trung Đông mà còn làm lung lay tận gốc rễ những liên minh bền chặt nhất của Washington từ Đại Tây Dương sang Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Tại châu Âu, NATO – liên minh quân sự 77 năm tuổi vốn là biểu tượng của sức mạnh phương Tây – đang đứng trước điểm gãy. Cơn giận dữ của ông Trump bùng phát khi các đồng minh lục địa già từ chối bị kéo vào một cuộc chiến mà họ không được tham vấn, thậm chí coi đó là hành động bất hợp pháp. Lời phàn nàn của ông Trump về việc "chia sẻ gánh nặng" giờ đây đã biến tướng thành một tối hậu thư mang tính đổi chác: Nếu châu Âu không giúp Mỹ mở lại eo biển Hormuz, Mỹ cũng chẳng có lý do gì để bảo vệ châu Âu.

François Heisbourg, một cố vấn chiến lược tại Paris, đã ví von tình trạng này như một cuộc ly hôn đang ở giai đoạn tồi tệ nhất. Khi những lời lẽ xúc phạm và sự ngờ vực đã được thốt ra, lòng tin – thứ chất keo duy nhất giữ các quốc gia sát cánh bên nhau – đã tan biến. Việc ông Trump công khai suy tính rút khỏi NATO hay việc các nước như Anh, Ba Lan bắt đầu tìm cách tự lực về an ninh cho thấy hào quang bảo hộ của Mỹ đang mờ nhạt dần. Người châu Âu nhận ra họ không còn có thể dựa dẫm vào một Washington luôn đặt lợi ích cá biệt của nhà lãnh đạo lên trên cam kết chiến lược dài hạn.

Hiệu ứng tiêu cực này lan tỏa sang tận Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương với những hệ lụy kinh tế và an ninh khó lường. Tại eo biển Hormuz, khi Iran trả đũa bằng cách rải mìn và tấn công tàu thương mại, những quốc gia phụ thuộc nặng nề vào năng lượng như Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines rơi vào tình thế hiểm nghèo. Philippines đã phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng, thậm chí xem xét bắt tay với cả Nga và Trung Quốc để tìm nguồn dầu thay thế. Đây là một nghịch lý trớ trêu: Chính sách của ông Trump nhằm cô lập Iran lại đang đẩy các đồng minh thân cận của Mỹ vào vòng tay của các đối thủ chiến lược.

Trong khi các đối tác của Mỹ chật vật với bài toán nhiên liệu, Trung Quốc lại nổi lên như một bên hưởng lợi bất ngờ. Tehran đã tạo ra một "ngoại lệ" cho Bắc Kinh, biến quốc gia này thành khách hàng tiêu thụ đến 90% sản lượng dầu của mình. Sự đứt gãy nguồn cung khiến các quốc gia châu Á suy yếu nhưng đồng thời lại tạo ra lợi thế bất cân xứng cho Trung Quốc, củng cố vị thế của họ như một thực thể ổn định trong mắt khu vực.

Sự liều lĩnh về quân sự còn trực tiếp làm mỏng đi thế trận phòng thủ của Mỹ tại các điểm nóng khác. Việc tái triển khai các hệ thống tên lửa Patriot và THAAD từ Hàn Quốc sang Trung Đông để phục vụ cuộc chiến Iran đã tạo ra một khoảng trống an ninh nguy hiểm trên bán đảo Triều Tiên. Bình Nhưỡng có thể nhìn thấy cơ hội từ sự phân tán nguồn lực của Mỹ, trong khi các đồng minh tại Seoul và Tokyo không khỏi lo ngại về sự rạn nứt trong khả năng răn đe hạt nhân. Quyết định rút Đơn vị Thủy quân lục chiến Viễn chinh từ Okinawa sang Trung Đông càng bộc lộ rõ sự ưu tiên nhất thời của ông Trump đã làm tổn hại đến chiến lược "tự do và rộng mở" tại Thái Bình Dương mà Washington dày công xây dựng.

Ngay cả địa lý cũng không còn là rào cản ngăn chặn xung đột. Việc Iran phóng tên lửa đạn đạo nhắm vào căn cứ Diego Garcia – một địa điểm hẻo lánh ở tận Ấn Độ Dương – đã gửi đi một thông điệp sắc lạnh: Tehran đủ khả năng mở rộng chiến trường và áp đặt chi phí lên Mỹ ở bất cứ đâu. Những vụ va chạm ngoại giao sau khi tàu ngầm Mỹ đánh chìm chiến hạm Iran ngay sát vùng đặc quyền kinh tế của Sri Lanka cho thấy các quốc gia nhỏ đang bị cuốn vào vòng xoáy quyền lực một cách miễn cưỡng, làm dấy lên những tranh cãi về chủ quyền và tính trung lập.

Nhìn sâu vào bản chất, cuộc chiến này đã phơi bày những mâu thuẫn cốt lõi trong chính sách đối ngoại của chính quyền Trump. Để giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng do chính mình tạo ra, Washington đã phải cấp lệnh miễn trừ cho Ấn Độ mua dầu của Nga – hành động trực tiếp làm suy yếu nỗ lực cấm vận Moscow trước đó. Những bước đi giẫm chân lên nhau này cho thấy một tầm nhìn ngắn hạn, thiếu sự nhất quán và bỏ qua những giá trị liên minh cốt lõi.

Hệ quả dài hạn của cuộc phiêu lưu này sẽ không chỉ dừng lại ở những con số thâm hụt ngân sách hay giá dầu tăng vọt. Thiệt hại lớn nhất chính là sự xói mòn vị thế dẫn dắt của Mỹ. Khi các quốc gia khu vực bắt đầu hoài nghi về năng lực phán đoán của Washington, họ sẽ có xu hướng tìm kiếm những cấu trúc an ninh mới hoặc xích lại gần hơn với các cường quốc khu vực khác.

Ngay cả khi chiến sự kết thúc vào ngày mai, niềm tin đã mất sẽ cần nhiều thập kỷ để khôi phục. Thế giới đang chứng kiến một nước Mỹ sẵn sàng đánh đổi sự ổn định toàn cầu và lòng trung thành của đồng minh để theo đuổi những thắng lợi chính trị ngắn hạn. Trong ván bài rủi ro này, cái giá phải trả cho "chuyến phiêu lưu" của ông Trump có lẽ là sự khởi đầu cho một trật tự thế giới mà ở đó, vai trò của Washington không còn là duy nhất và không thể thay thế.