Các tập đoàn phân bón lớn trên thế giới đang buộc phải cắt giảm sản lượng phân lân, một trong những loại phân bón thiết yếu nhất cho nông nghiệp, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm tê liệt các tuyến vận tải qua Eo biển Hormuz và gây sốc cho chuỗi cung ứng lưu huỳnh toàn cầu.

Lưu huỳnh là nguyên liệu đầu vào bắt buộc để sản xuất axit sulfuric, thành phần then chốt trong quá trình chế biến đá phốt phát thành phân lân. Khi nguồn cung bị gián đoạn, toàn bộ chuỗi sản xuất phân bón nhanh chóng rơi vào tình trạng căng thẳng.

Theo các doanh nghiệp trong ngành, khoảng một nửa lượng lưu huỳnh thương mại toàn cầu từng được vận chuyển qua Eo biển Hormuz trước khi xung đột leo thang, khiến khu vực này trở thành điểm nghẽn chiến lược của thị trường phân bón.

“Tình hình quanh Hormuz ban đầu chỉ là vấn đề nguyên liệu, nhưng giờ đã trở thành một cú sốc nguồn cung phân bón,” Faris Derrij, giám đốc điều hành OCP Nutricrops, cho biết.

Phốt pho, cùng với nitơ và kali, là ba dưỡng chất chính quyết định năng suất cây trồng. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào đối với nguồn cung phân lân đều có tác động lan rộng tới sản lượng nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt tại các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu lương thực.

Thị trường vốn đã chịu áp lực trước xung đột do nhu cầu lưu huỳnh tăng từ các ngành công nghiệp khác, bao gồm sản xuất kim loại cho pin. Khi nguồn cung bị bóp nghẹt thêm, áp lực giá lập tức tăng mạnh.

Chris Lawson, Phó chủ tịch phụ trách dữ liệu thị trường tại CRU, nhận định tình hình “rất nghiêm trọng”, khi mọi nguồn cung phân lân lớn đều đang chịu áp lực đồng thời.

Một số nhà sản xuất lớn đã bắt đầu phản ứng. Mosaic, tập đoàn phân bón của Mỹ, đã cắt giảm sản lượng tại Brazil và Mỹ do chi phí lưu huỳnh tăng vọt làm suy giảm biên lợi nhuận. OCP của Morocco cũng điều chỉnh sản lượng sau khi đẩy sớm kế hoạch bảo dưỡng nhà máy, dù vẫn dựa vào lượng tồn kho chiến lược để duy trì hoạt động trong ngắn hạn.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đã tạm dừng xuất khẩu các loại phân lân chủ chốt, trong khi các quốc gia nhập khẩu lớn như Ấn Độ đang tăng tốc mua vào để đảm bảo nguồn cung. New Delhi vừa mở thầu kỷ lục 1,6 triệu tấn phân lân, trong đó phần lớn là DAP, loại phân bón phốt pho phổ biến nhất thế giới.

Tại Trung Đông, một số nhà sản xuất tìm cách duy trì xuất khẩu bằng tuyến vận tải thay thế qua Biển Đỏ, nhưng sản lượng vẫn giảm mạnh do gián đoạn logistics quanh Hormuz.

Giá lưu huỳnh đã tăng từ mức 150 đến 180 USD mỗi tấn một năm trước lên tới gần 900 USD mỗi tấn, với một số lô hàng tiệm cận 1.000 USD, theo các nhà phân tích.

Biên lợi nhuận của ngành phân lân vì thế bị bào mòn nghiêm trọng. Nhiều nhà sản xuất thậm chí đối mặt với tình trạng lỗ ngay từ chi phí đầu vào, chưa kể chi phí chế biến và vận hành.

Dù một số gián đoạn ban đầu tập trung vào phân đạm như urê và amoniac, các chuyên gia cảnh báo phân lân có thể chịu tác động kéo dài hơn do chuỗi cung ứng tập trung và phụ thuộc nặng vào nguồn lưu huỳnh từ vùng Vịnh.

Trong dài hạn, sự khan hiếm này đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc ngành, bao gồm việc phát triển các loại phân bón ít phụ thuộc vào axit sulfuric hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo thị trường đang có nguy cơ phân hóa sâu sắc, khi các quốc gia giàu có vẫn đảm bảo được nguồn cung, còn các nước nghèo có thể bị đẩy ra ngoài cuộc chơi do giá cả leo thang.

Trong bối cảnh đó, khủng hoảng lưu huỳnh không chỉ là một cú sốc hàng hóa, mà đang dần trở thành một biến số an ninh lương thực toàn cầu.