Trung Quốc đang hạn chế việc đi lại ra nước ngoài của các chuyên gia AI hàng đầu tại các công ty tư nhân như Alibaba và DeepSeek. Động thái này cho thấy các biện pháp nhằm bảo vệ công nghệ và thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong một lĩnh vực mang tính then chốt đang được siết chặt hơn.

Theo những người am hiểu vấn đề, các cơ quan quản lý tại Trung Quốc đã bắt đầu áp dụng hạn chế đối với những cá nhân tham gia vào công việc AI tiên tiến và được coi là có tầm quan trọng chiến lược với quốc gia. Điều đó có nghĩa là họ phải xin phép từ các cơ quan có thẩm quyền trước khi thực hiện các chuyến đi ra nước ngoài. Những người này đề nghị giấu tên vì đây là vấn đề nhạy cảm.

Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã áp dụng các biện pháp hạn chế đi lại đối với những nhân sự chủ chốt, từ các nhà nghiên cứu tại những trường đại học hàng đầu cho đến các nhà khoa học hạt nhân và lãnh đạo tại doanh nghiệp nhà nước. Hiện nay, chính phủ đang tập trung cụ thể vào nhân tài trong lĩnh vực AI. Những người am hiểu cho biết nhóm chuyên gia trong ngành đã được thông báo sẽ chịu các hạn chế này bao gồm cả nhà sáng lập startup, nhà nghiên cứu và các giám đốc điều hành.

Hiện vẫn chưa rõ phạm vi áp dụng của các biện pháp này sẽ rộng đến mức nào trong toàn ngành, mức độ thâm niên nào sẽ bị nhắm tới, cũng như những vị trí cụ thể nào sẽ được đưa vào danh sách.

Theo các nguồn tin, chính quyền cũng đưa thêm cá nhân vào danh sách dựa trên đánh giá về mức độ quan trọng chiến lược của họ đối với đất nước, thay vì chỉ dựa trên chức danh hay nơi làm việc.

Những động thái này cho thấy các kỹ sư AI hàng đầu đang ngày càng được xem là tài sản chiến lược của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Phần lớn lực lượng nhân tài AI hàng đầu của Trung Quốc xuất hiện trong giai đoạn hậu ChatGPT, chủ yếu tại các tập đoàn công nghệ lớn hoặc các startup tư nhân.

Tuy vậy, các biện pháp hạn chế này cũng có nguy cơ làm suy yếu khả năng tuyển dụng và giữ chân nhân tài của các công ty AI tại Trung Quốc. Chúng đồng thời làm gia tăng lo ngại về mức độ can thiệp của nhà nước trong một ngành vốn vẫn đang thích nghi với việc chính quyền Bắc Kinh yêu cầu Meta Platforms rút lại thương vụ mua lại trị giá 2 tỉ USD đối với Manus.

Bởi Manus là một công ty AI khởi nguồn tại Trung Quốc nhưng sau đó chuyển sang Singapore, thương vụ này đã gây ra phản ứng mạnh mẽ liên quan đến nguy cơ thất thoát công nghệ và nhân lực. Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh đã tiến tới việc hạn chế đầu tư từ Mỹ vào các doanh nghiệp công nghệ nhạy cảm. Theo các báo cáo của Financial Times, cơ quan chức năng cũng đã cấm hai đồng sáng lập của Manus rời khỏi Trung Quốc trong lúc tiến hành điều tra thương vụ.

Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc chưa phản hồi yêu cầu bình luận được gửi qua fax. Đại diện của DeepSeek và Alibaba cũng không đưa ra phản hồi khi được liên hệ.

Dù kế hoạch hạn chế việc di chuyển của nhân sự AI chưa chắc đã liên quan trực tiếp đến vụ việc Manus, theo các nguồn tin, việc ngăn chặn rò rỉ công nghệ vẫn là mục tiêu chính sách quan trọng. Tuy nhiên, chính sách này có thể khiến những kỹ sư có tham vọng toàn cầu phải lựa chọn sớm hơn giữa việc ở lại trong nước hoặc ra nước ngoài phát triển sự nghiệp.

Một số kỹ sư AI trong khu vực tư nhân từ trước đã phải báo cáo kế hoạch đi nước ngoài cho cơ quan chức năng, dù chưa bắt buộc phải xin phê duyệt trước cho các chuyến đi đó, theo những người am hiểu vấn đề.

Năm ngoái, Wall Street Journal từng đưa tin rằng giới chức Trung Quốc đã yêu cầu các nhà sáng lập và nhà nghiên cứu AI hàng đầu hạn chế đến Hoa Kỳ, dù chưa áp đặt lệnh cấm hoàn toàn.