Giá cà phê Arabica đã tăng khoảng 30% từ đầu tháng 6, lên 3,12 USD mỗi pound. Đà tăng bao gồm phiên giao dịch mạnh nhất trong 47 năm của thị trường. Ca cao tại New York cũng tăng hơn 63%, từ khoảng 3.950 USD mỗi tấn giữa tháng 6 lên 6.455 USD ngày 9/7, trước khi giảm về khoảng 5.600 USD.

Những diễn biến này cho thấy thị trường đang nhanh chóng đưa rủi ro thời tiết vào giá nông sản. Rabobank nhận thấy giá cà phê và ca cao ngày càng biến động cùng chiều, dù hai thị trường có các yếu tố cung cầu khác nhau. Ngân hàng Trung ương châu Âu ước tính những đợt El Niño mạnh thường khiến giá nông sản toàn cầu tăng khoảng 9%.

Lần này, áp lực có thể lớn hơn do nguồn cung nông sản đang chịu thêm tác động từ xung đột, gián đoạn vận tải và thiếu phân bón. Một cú sốc thời tiết kéo dài có thể khiến giá tăng từ các mặt hàng nhiệt đới sang nhiều nhóm lương thực thiết yếu.

El Niño là hiện tượng nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương tăng bất thường, thường kéo theo mưa lớn ở một số nơi và khô hạn ở những khu vực khác. Hiện tượng này thường xuất hiện theo chu kỳ 2 đến 7 năm.

Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) cho biết có 97% khả năng El Niño kéo dài đến mùa xuân năm sau. Xác suất hiện tượng này đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 10 đến tháng 12 lên tới 81%, đưa đợt El Niño hiện tại vào nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.

Rủi ro thời tiết xuất hiện đúng lúc chi phí sản xuất nông nghiệp đang chịu thêm sức ép. Xung đột tại Iran đã làm gián đoạn một số tuyến vận chuyển năng lượng và hàng hóa, gây áp lực lên nguồn cung phân bón. Nông dân tại nhiều quốc gia có thể phải giảm lượng phân bón sử dụng, trong lúc cây trồng phải chống chịu với hạn hán, nắng nóng hoặc mưa lớn.

Sự kết hợp này đặc biệt đáng lo ngại với những quốc gia sản xuất lương thực quy mô lớn. Máximo Torero, kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), cho biết ông quan ngại về lúa mì cứng và gạo. Australia, một trong những nước sản xuất lúa mì lớn, cùng Ấn Độ, nước sản xuất gạo lớn nhất thế giới, đều có thể chịu tác động từ thời tiết bất lợi và việc giảm sử dụng phân bón.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) của Liên Hợp Quốc ước tính El Niño có thể đẩy thêm ít nhất 49 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng trước cuối năm 2027.

Cà phê và ca cao đang nằm trong nhóm chịu sức ép sớm nhất. Tại Peru, hoạt động đánh bắt cá cơm bị đình chỉ từ tháng 5 do nước biển ven bờ ấm lên bất thường, một dấu hiệu thường xuất hiện trong các đợt El Niño. Cá cơm là nguyên liệu quan trọng để sản xuất bột cá, loại thức ăn được sử dụng rộng rãi trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Giá bột cá hiện cao hơn gấp đôi so với một năm trước, còn giá dầu cá đã tăng hơn ba lần kể từ tháng 7/2025.

Ca cao đặc biệt dễ tổn thương do nguồn cung tập trung tại một số khu vực. Theo Rabobank, 88% sản lượng ca cao toàn cầu đến từ Tây Phi, Ecuador và Đông Nam Á, những nơi thường chịu tác động bất lợi từ El Niño. Các đợt El Niño mạnh trước đây đều khiến sản lượng giảm, với mức giảm 12% trong giai đoạn 1982-1983, 9% giai đoạn 1991-1992 và 6% giai đoạn 2015-2016.

Thị trường hiện càng dễ biến động do nguồn cung chưa phục hồi hoàn toàn sau những vụ mùa kém. Trong niên vụ 2023-2024, sản lượng ca cao giảm 13%, khiến giá trung bình theo mùa tăng 122%. Tại Bờ Biển Ngà, độ ẩm đất thấp và tình trạng quả phát triển kém đang đe dọa vụ mùa tiếp theo. Ghana lại đối mặt với mưa lớn làm gia tăng bệnh thối đen quả, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng.

Cà phê cũng đứng trước nguy cơ thiếu hụt kéo dài. Việt Nam, Indonesia và Ấn Độ chiếm phần lớn sản lượng Robusta toàn cầu và thường trải qua thời tiết nóng, khô hơn trong các đợt El Niño.

Tại Việt Nam, hạn hán kéo dài có thể làm giảm lượng nước trong các hồ chứa phục vụ tưới tiêu tại những vùng trồng cà phê, đồng thời ảnh hưởng đến quá trình ra hoa của cây cho vụ thu hoạch 2027-2028. Rabobank cảnh báo các hồ chứa có thể cạn trong mùa khô, làm giảm khả năng cung cấp nước cho vụ mùa tiếp theo.

Brazil cũng đối mặt với rủi ro đối với Arabica. Mùa đông ấm hơn có thể giảm nguy cơ sương giá, nhưng nắng nóng gay gắt cùng mưa thất thường gây áp lực lên cây và năng suất. Giới giao dịch đang theo dõi thời điểm cây cà phê ra hoa trong giai đoạn tháng 9 đến tháng 11 để đánh giá triển vọng vụ mùa tiếp theo.

Đường là mặt hàng tiếp theo có thể chịu sức ép. Theo ING, sản lượng đường tại châu Á - Thái Bình Dương đã giảm trong các đợt El Niño trước đây. Ấn Độ hiện cấm xuất khẩu đường đến cuối tháng 9, trong khi Thái Lan được dự báo thu hoạch trên diện tích nhỏ hơn sau một vụ mía lớn.

Brazil có thể bù đắp một phần thiếu hụt từ châu Á nhờ sản lượng mía được dự báo cao. Tuy nhiên, mưa lớn có thể làm gián đoạn hoạt động nghiền mía và ảnh hưởng đến vụ mùa tiếp theo. Citi dự báo giá đường thô có thể tăng lên 17 cent mỗi pound trong ba tháng tới và 19 cent trong một năm.

Dầu cọ cũng đứng trước rủi ro tương tự. Indonesia và Malaysia chiếm hơn 80% nguồn cung dầu cọ toàn cầu, đồng thời thường trải qua thời tiết khô hạn hơn trong các đợt El Niño. Rabobank dự báo tác động lên sản lượng có thể bắt đầu xuất hiện vào cuối năm nay và rõ hơn trong đầu năm 2027 do độ trễ của tình trạng thiếu độ ẩm đối với cây trồng.

Biến đổi khí hậu đang làm bài toán trở nên khó lường hơn. Nền nhiệt toàn cầu cao làm tăng tốc độ bay hơi, gây thêm áp lực lên đất, cây trồng và nguồn nước. IPCC nhận định những biến động về lượng mưa liên quan đến El Niño và La Niña nhiều khả năng sẽ gia tăng trong thế kỷ này.

Rủi ro lớn hơn xuất hiện khi nhiều quốc gia cùng lúc thiếu sản lượng. Chính phủ các nước có thể hạn chế xuất khẩu để bảo vệ nguồn cung trong nước, qua đó làm giảm lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường quốc tế. Chính sách này từng góp phần đẩy giá lương thực tăng mạnh trong các đợt khủng hoảng trước.