Cứ 100 đồng doanh thu môi giới thu được trong quý III năm trước, nhóm 19 công ty chứng khoán có số liệu so sánh được (*) chỉ còn thu hơn 38 đồng trong quý III.2026. Lợi nhuận trước thuế của nhóm 20 công ty giảm 39,6%, còn 9.836,5 tỉ đồng. Tuy vậy, tính cả chín tháng, lợi nhuận chỉ giảm 2,4%, đạt 31.265 tỉ đồng.

Thanh khoản thị trường đã giảm so với cùng kỳ. Giá trị giao dịch bình quân phiên trên HOSE, HNX và UPCoM, gồm khớp lệnh và thỏa thuận, giảm 57,7%, từ 44.029 tỉ đồng trong quý III.2025 xuống 18.625 tỉ đồng trong quý III.2026, theo báo cáo TCBS Research ngày 6.10.2026.

Thanh khoản giảm khiến nguồn phí môi giới co lại. Trong quý III, doanh thu môi giới của 19 công ty chỉ cao hơn chi phí nghiệp vụ 152,7 tỉ đồng. Nguồn thu nào đang bù vào khoảng hụt ấy, và quan trọng là công ty giữ lại được bao nhiêu sau khi trừ chi phí?

Lợi nhuận giảm ở 16/20 công ty

Lợi nhuận quý III giảm đặt trong bối cảnh nửa đầu năm tăng trưởng mạnh. Trong sáu tháng đầu năm, lợi nhuận của 20 công ty tăng 36,2% so với cùng kỳ. Phần tích lũy ấy giúp kết quả chín tháng gần giữ được mức của năm trước. Có 16 công ty giảm lãi trong quý III, nhưng 14 công ty vẫn tăng lãi nếu tính cả chín tháng.

Mức giảm 39,6% còn chịu sức kéo lớn từ công ty Chứng khoán VIX (mã VIX) và công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS, mã VPX), hai công ty lãi cao nhất quý III.2025 trong nhóm khảo sát. Riêng mức hụt lợi nhuận của hai đơn vị chiếm 67,7% phần giảm ròng của cả nhóm. Khi loại cả hai khỏi hai kỳ so sánh, lợi nhuận quý III của 18 công ty còn lại giảm 19,2%; chín tháng vẫn tăng 15,5%.

VIX là ví dụ rõ về sức nặng của đầu tư. Trên báo cáo tài chính riêng, thu nhập từ nhóm tài sản ghi nhận qua lãi/lỗ, sau khi trừ các khoản lỗ cùng nhóm, chuyển từ dương 2.762,4 tỉ đồng trong quý III.2025 sang âm 87,5 tỉ đồng trong quý III.2026. Riêng khoản này đã giảm gần 2.850 tỉ đồng. Đây là chênh lệch trước chi phí hoạt động tự doanh và chi phí vốn, nhưng mức đảo chiều đủ lớn để kéo mạnh kết quả của cả nhóm khảo sát.

Nhìn từ phía ngược lại, nếu loại ba công ty lãi cao nhất quý III.2026 là công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS, mã TCX), công ty Chứng khoán SSI (mã SSI) và công ty Chứng khoán VPS (mã VCK) khỏi cả hai kỳ so sánh, lợi nhuận phần còn lại giảm 52,5% trong quý III và 13% trong chín tháng. VIX và VPBankS làm mức giảm chung sâu hơn; TCBS tăng lãi, còn SSI và VPS giảm ít hơn mặt bằng nhóm, nên ba công ty này đang nâng đỡ số tổng.

Hai phép thử cho cùng một kết luận: Lợi nhuận suy giảm trên diện rộng, còn mức giảm gộp phụ thuộc nhiều vào vài công ty lớn.

Phí môi giới chỉ cao hơn chi phí nghiệp vụ 152,7 tỉ đồng

Doanh thu môi giới quý III của 19 công ty có số liệu đối chiếu được đạt 2.100,5 tỉ đồng, giảm 61,9% so với cùng kỳ, trong khi chi phí nghiệp vụ tương ứng là 1.947,8 tỉ đồng. Chênh lệch còn 152,7 tỉ đồng, khoảng 7% doanh thu, chưa tính chi phí quản lý và thuế. Có 17 công ty giảm doanh thu môi giới so với cùng kỳ.

Tại tám công ty, doanh thu môi giới thấp hơn chi phí nghiệp vụ ghi nhận: VPBankS, MBS, ACBS, Mirae Asset, SHS, TVS, LPS và Chứng khoán HD. Đây là chênh lệch thu - chi của nghiệp vụ, không phải lợi nhuận cuối cùng của mảng.

Phí môi giới giảm theo giao dịch, còn nhân sự, hệ thống và mặt bằng vẫn cần được duy trì. Thuyết minh chi phí môi giới của công ty Chứng khoán TPHCM (HSC, mã HCM) liệt kê các khoản nhân sự, thuê văn phòng, dịch vụ mua ngoài và chi phí phân bổ trong chi phí môi giới.

Ở HSC, doanh thu môi giới quý III giảm 70% xuống 151,9 tỉ đồng, nhanh hơn mức giảm 45,1% của chi phí nghiệp vụ . Thu trừ chi chỉ còn 6,6 tỉ đồng, so với 242,2 tỉ đồng cùng kỳ. Theo thông cáo của HSC, doanh thu môi giới quý III.2025 có phí phân phối từ đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng của TCBS. Công ty chưa công bố riêng khoản chi phí này. Vì vậy, mức giảm còn chịu ảnh hưởng từ nền thu từ thương vụ IPO, bên cạnh thanh khoản thị trường.

Lãi từ cho vay và phải thu

Ngược với môi giới, khoản lãi từ cho vay và phải thu của 20 công ty tăng 44,9%, lên gần 10.798 tỉ đồng trong quý III. Có 17 công ty tăng khoản thu này. Mức tăng cũng tập trung, chủ yếu vào hai công ty là TCBS và VPBankS đóng góp khoảng 1.398 tỉ đồng, tương đương 42% phần tăng thêm. Đây là thu nhập trước chi phí; dòng báo cáo gồm cả cho vay và phải thu, rộng hơn riêng hoạt động cho nhà đầu tư vay tiền mua chứng khoán, thường gọi là margin.

HSC ghi riêng "Chi phí đi vay của các khoản cho vay" trên báo cáo kết quả hoạt động. Trong quý III, thu từ cho vay và phải thu tăng 18,1% lên 757,7 tỉ đồng, nhưng chi phí đi vay liên quan tăng gần 30%. Sau khoản chi này, công ty còn 249,6 tỉ đồng, gần bằng 250,3 tỉ đồng cùng kỳ. Phần thu tăng thêm đã bị chi phí đi vay tăng thêm hấp thu hết.

Ở SSI, chi phí lãi vay quý III tăng 23,7%, nhanh hơn mức tăng 10,9% của thu từ cho vay và phải thu. Tại đại hội cổ đông hồi tháng 4.2026, lãnh đạo SSI đã nói đến việc “bù đắp chi phí lãi vay” bằng cho vay và đầu tư vào tài sản có lãi suất cố định, theo biên bản họp. Khác với HSC, chi phí lãi vay của SSI là số toàn công ty, phục vụ cả các hoạt động khác, nên hai tốc độ tăng này chỉ đặt cạnh nhau để đối chiếu, không dùng để tính lãi riêng của cho vay.

Diễn biến tại VPS khác với HSC và SSI. Thu từ cho vay và phải thu tăng từ 705,9 tỉ đồng lên 947,9 tỉ đồng, còn chi phí lãi vay toàn công ty giảm từ 262,4 tỉ đồng xuống 215,2 tỉ đồng. Các số liệu này chưa tách được tác động của quy mô vay, lãi suất và thời gian sử dụng vốn. Chi phí lãi vay vì thế không tăng đồng loạt trong nhóm khảo sát, còn phần lợi nhuận giữ lại từ cho vay cần được đo bằng đúng chi phí gắn với nghiệp vụ.

Nguồn đỡ lợi nhuận nằm ngoài phí giao dịch

Ở TCBS, tổng doanh thu bảo lãnh, đại lý phát hành chứng khoán và tư vấn tài chính quý III tăng 45,5%, đạt 740,4 tỉ đồng. Mức tăng đến từ bảo lãnh và đại lý phát hành, trong khi tư vấn tài chính giảm. Công ty có thêm phí từ việc giúp doanh nghiệp huy động vốn khi nguồn phí giao dịch của nhóm khảo sát đang co lại, bên cạnh thu phí khi nhà đầu tư mua bán trên sàn.

Tính cả chín tháng, bộ phận "Tư vấn phát hành" đem lại 2.025,1 tỉ đồng lợi nhuận trước thuế cho TCBS, tăng 36,9% so với cùng kỳ và chiếm 35,5% lợi nhuận công ty, theo báo cáo bộ phận. Hơn 1/3 lợi nhuận trước thuế của TCBS đến từ công việc thu xếp phát hành.

Nguồn phí thu xếp vốn cũng đi theo tiến độ giao dịch. Tại đại hội cổ đông HSC ngày 23.4.2026, tổng giám đốc Trịnh Hoài Giang nói tiến độ các thương vụ này “phụ thuộc nhiều vào điều kiện thị trường,” theo tường thuật của FiLi. Khi thị trường biến động, tiến độ có thể kéo dài. Vì thế, mức phí ghi nhận trong một quý còn phụ thuộc lúc thương vụ được triển khai.

HSC lại giữ lợi nhuận trước thuế chín tháng ở gần 1.075 tỉ đồng, so với 1.073 tỉ đồng một năm trước, nhờ các nguồn thu bù đắp nhau. Chênh lệch thu - chi môi giới giảm 208,4 tỉ đồng. Bù lại, phần thu cho vay sau chi phí đi vay liên quan và kết quả đầu tư tăng tổng cộng 226,4 tỉ đồng. Phần tăng này đủ bù đắp cả mức giảm của môi giới lẫn các khoản còn lại. Kết qủa ở đây đã trừ lỗ và chi phí hoạt động tự doanh.

Nguồn thu ngoài môi giới giúp HSC giữ lợi nhuận chín tháng và đóng góp lớn cho TCBS. Nhưng riêng quý III, HSC thu từ cho vay tăng 18,1% mà phần còn lại sau chi phí vay gần như đi ngang. Có thể nói, kiếm thêm doanh thu và giữ thêm lợi nhuận là hai việc khác nhau.

* Tác giả tổng hợp số liệu được chốt ngày 21.10.2026, gồm 20 công ty chứng khoán có báo cáo tài chính riêng lẻ quý III trong nhóm khảo sát; các phép so sánh dùng cùng phạm vi giữa hai kỳ. Đây là kết quả của mẫu khảo sát, không phải tổng toàn ngành. So sánh doanh thu và thu - chi môi giới gồm 19 công ty, loại TCBS do chưa đối chiếu tương đương phí phân phối. Các chênh lệch nghiệp vụ trong bài chưa trừ mọi chi phí quản lý và thuế.