Hồi tháng 1, khi năm 2026 vừa mở ra, tâm lý chung của doanh nghiệp Mỹ tại Việt Nam rất lạc quan: 71% số công ty được hỏi tin rằng doanh thu của họ sẽ tăng. Sáu tháng sau, con số thực tế chỉ còn 24%. 

Đáng chú ý, mẫu khảo sát 100 doanh nghiệp lần này nghiêng khá rõ về nhóm có tiếng nói lớn trong nền kinh tế: Gần một nửa doanh nghiệp tham gia khảo sát có doanh thu trên 10 triệu USD, và 73% có từ 50 nhân sự trở lên. Đây không phải bức tranh của các văn phòng đại diện nhỏ lẻ, mà phần lớn đến từ những doanh nghiệp đã bám rễ đủ sâu ở Việt Nam để cảm nhận rõ sự thay đổi của môi trường kinh doanh, chứ không dễ dàng rút lui.

Theo khảo sát, chỉ 38,1% số công ty đánh giá hiệu quả kinh doanh nửa đầu năm "đúng như kỳ vọng", trong khi 38,1% khác báo cáo kết quả thấp hơn dự đoán ở các mức độ khác nhau. Chỉ chưa đến 1 trong 4 doanh nghiệp vượt được kỳ vọng ban đầu.

"Một trong những phát hiện đáng mừng nhất là các doanh nghiệp vẫn kiên cường bất chấp một nửa đầu năm đầy thách thức hơn", ông Travis Mitchell, Giám đốc điều hành AmCham Việt Nam, nhận xét. Theo ông, phần lớn công ty dù không đạt kỳ vọng cao như hồi tháng 1 vẫn chọn giữ nguyên lực lượng lao động và tiếp tục rót vốn, tín hiệu mà ông cho là phản ánh niềm tin dài hạn nhiều hơn là phản ứng ngắn hạn trước kết quả kinh doanh.

Doanh thu tăng dù tâm lý thận trọng hơn

Điểm nghịch lý thú vị của khảo sát lần này nằm ở chỗ: Tâm lý doanh nghiệp thận trọng hơn hẳn, nhưng bức tranh vận hành thực tế lại không hề u ám.

Hơn một nửa số doanh nghiệp ghi nhận doanh thu tăng so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi chỉ 21,6% sụt giảm, phần còn lại gần như đi ngang. Doanh nghiệp quy mô lớn và doanh thu cao tiếp tục vượt trội so với nhóm nhỏ, còn sản xuất, du lịch, thực phẩm & đồ uống, bất động sản và kinh tế số là những ngành có mức tăng trưởng doanh thu mạnh nhất. 

Bức tranh lao động cũng kể một câu chuyện tương tự: 52,6% doanh nghiệp giữ nguyên quy mô nhân sự, gần một phần ba (32%) còn mở rộng tuyển dụng, chỉ 15,5% cắt giảm, cho thấy việc làm ổn định hơn cả kết quả kinh doanh, một chỉ dấu cho tâm lý trung hạn không hề bi quan.

Tâm lý cho sáu tháng tiếp theo cũng nghiêng về phía tích cực, dù không mạnh mẽ như đầu năm: 46,4% doanh nghiệp lạc quan về hiệu quả kinh doanh của chính mình trong nửa cuối năm, so với 21,6% bi quan, còn lại giữ thái độ trung lập. 

Doanh nghiệp lớn, ngành sản xuất và tài chính dẫn đầu tâm lý tích cực này, trong khi thực phẩm & đồ uống, ngành từng chịu áp lực doanh thu nhiều nhất, cũng thận trọng nhất về triển vọng phía trước.

Niềm tin không sụt giảm, nhưng nhiều lo ngại hơn

Trả lời cho câu hỏi: Ông/bà đánh giá thế nào về môi trường kinh doanh tổng thể ở Việt Nam, con số này có thay đổi. 76% doanh nghiệp đánh giá tích cực vào tháng 1 năm nay, nhưng tỷ lệ lựa chọn câu trả lời này giảm còn 54% vào tháng 8, gần như đi ngang khi so với cùng kỳ.

E ngại về địa chính trị và thuế quan, dù đã giảm đáng kể so với năm ngoái, vẫn còn khoảng ¼ doanh nghiệp cho rằng các yếu tố này sẽ “tác động đáng kể” tới hoạt động của doanh nghiệp, hơn 43% đánh giá có thể tác động nhưng không đáng kể. 

Cảm nhận về chính sách của Chính phủ Việt Nam đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong năm qua được chia gần như ba phần bằng nhau: khoảng một phần ba nói chính sách gây tác động, một phần ba nói không tác động, và một phần ba nói có lợi. 

Nhóm hưởng lợi nhiều nhất là các doanh nghiệp lớn, doanh thu cao, thuộc tài chính, logistics và bất động sản, trong khi nhóm cảm thấy bất lợi nhất lại là các công ty doanh thu tầm trung và các ngành thực phẩm & đồ uống, dịch vụ số, dịch vụ chuyên nghiệp, cho thấy tác động chính sách đang phân hóa theo quy mô và ngành nghề, chứ không đồng đều.

Thách thức kế tiếp không ở bên ngoài, mà từ nội địa

Khi được hỏi đâu là rào cản lớn nhất trong sáu tháng tới, doanh nghiệp không nhắc nhiều đến thuế quan hay căng thẳng thương mại toàn cầu, vốn từng là nỗi ám ảnh của năm ngoái.

Thay vào đó, ba nhóm vấn đề nội tại được nêu tên nhiều nhất: tính dự đoán được của quy định và thủ tục hành chính, áp lực kinh tế và nhu cầu thị trường, từ chi tiêu tiêu dùng suy giảm, lạm phát, chi phí vận chuyển và lãi suất vay tăng; và cuối cùng là bài toán về nhân tài. 

AmCham đúc kết xu hướng này khá thẳng thắn trong phần tổng kết của báo cáo: Giai đoạn cạnh tranh tiếp theo của Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thực thi, cải cách quy định một cách nhất quán, tăng tính dự đoán được và triển khai hiệu quả mới là yếu tố quyết định để giữ vững niềm tin của nhà đầu tư. 

Cơ hội lớn nhất mà doanh nghiệp nhìn thấy phía trước vẫn nằm ở sản xuất công nghệ cao và dòng vốn FDI, hạ tầng và chuyển đổi số do chính phủ dẫn dắt, cùng các xu hướng ngành như du lịch, y tế, bảo hiểm và sự trưởng thành của chuỗi cung ứng nội địa. Thông điệp chung không phải là Việt Nam đã đánh mất sức hút, mà là tấm vé vào vòng tiếp theo giờ đây đòi hỏi nhiều hơn một câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn.