Chưa đầy sáu tháng trước, ngân hàng trung ương Trung Quốc triển khai nỗ lực mạnh nhất từ trước đến nay nhằm xử lý tình trạng thổi phồng xếp hạng tín nhiệm trên thị trường nợ doanh nghiệp trị giá 5,6 nghìn tỉ USD. Giờ đây, nỗ lực đó đứng trước một phép thử thực tế.

Zhuhai Huafa Group Co., tập đoàn đa ngành thuộc sở hữu nhà nước, vẫn giữ mức xếp hạng cao nhất AAA từ một tổ chức xếp hạng lớn trong nước, dù trái phiếu lao dốc xuống mức phản ánh nguy cơ mất khả năng thanh toán sau thông tin tập đoàn chậm thanh toán hai sản phẩm ủy thác. Fitch Ratings xếp hạng Huafa ở mức BBB, thuộc nhóm thấp trong diện đủ điều kiện đầu tư. Cả hai tổ chức đều đưa Huafa vào diện theo dõi có khả năng hạ bậc tín nhiệm.

Mức xếp hạng cao trong nước của Huafa không phải trường hợp cá biệt. Trong số hơn 6.000 tổ chức phát hành trái phiếu tại Trung Quốc, khoảng 28% được các tổ chức đánh giá tín nhiệm trong nước xếp hạng AAA vào cuối quý 2, theo báo cáo của Hiệp hội Chứng khoán Trung Quốc. Theo dữ liệu Bloomberg tổng hợp, chỉ ba doanh nghiệp Mỹ, gồm Apple, Microsoft và Johnson & Johnson, có xếp hạng AAA từ Fitch, Moody’s hoặc S&P.

Cơ quan quản lý Trung Quốc đã tìm cách xử lý sự chênh lệch này và yêu cầu các tổ chức xếp hạng trong nước rà soát kỹ hơn những doanh nghiệp được chấm AAA, theo các nguồn thạo tin hồi tháng 6. Tuy nhiên, hạ bậc một doanh nghiệp vay nợ lớn có sự hậu thuẫn của nhà nước là quyết định hệ trọng. Động thái đó có thể buộc một số nhà đầu tư phải bán trái phiếu, qua đó làm bùng trở lại đợt bán tháo trên diện rộng ở thị trường tín dụng Trung Quốc từng bị châm ngòi bởi khó khăn của Huafa.

“Điều này phản ánh thế tiến thoái lưỡng nan tồn tại từ lâu trong ngành xếp hạng tín nhiệm,” ông Li Gen, nhà sáng lập Beijing G Capital Private Fund Management Center, nói. “Các tổ chức xếp hạng thường phải cân nhắc những yếu tố ngoài khả năng trả nợ của bên phát hành.”

Theo ông Li, nhà đầu tư không nên hiểu việc giữ nguyên xếp hạng đồng nghĩa rủi ro không tăng. Thay vào đó, câu hỏi then chốt là liệu sự hỗ trợ của nhà nước có giúp doanh nghiệp trả nợ đúng hạn hay không.

China Lianhe Credit Rating, tổ chức cấp mức AAA cho Huafa, và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc không phản hồi đề nghị bình luận.

Huafa thuộc sở hữu của Guangdong, địa phương có quy mô kinh tế cấp tỉnh lớn nhất Trung Quốc, và từng góp phần xây dựng những công trình biểu tượng như tòa nhà Zhuhai Tower cao 330 mét. Trung Quốc từng chứng kiến các vụ vỡ nợ lớn của doanh nghiệp do nhà nước kiểm soát, trong đó có Tewoo Group tại Tianjin và Yongcheng Coal & Electricity Holding Group Co. tại Henan. Tuy nhiên, những vụ việc này đã trở nên hiếm hơn trong các năm gần đây nhờ chính sách tiền tệ nới lỏng và nỗ lực của chính phủ nhằm kiềm chế rủi ro nợ liên quan đến chính quyền địa phương.

Huafa vẫn thanh toán nợ trái phiếu đúng hạn, trong khi cơ quan quản lý tài sản nhà nước tại Zhuhai cam kết hỗ trợ toàn diện cho tập đoàn. Dù vậy, nhà đầu tư lo ngại về triển vọng nợ dài hạn khi doanh nghiệp vẫn gánh 62 tỉ USD nợ vay và đà tăng lợi nhuận chậm lại.

Một số doanh nghiệp Trung Quốc vẫn giữ xếp hạng AAA ngay cả khi đang vỡ nợ hoặc tái cơ cấu nợ.

China Vanke Co. vẫn được xếp hạng AAA vào năm ngoái khi tìm cách hoãn thanh toán trái phiếu trong nước. Công ty ngừng hợp tác với các tổ chức xếp hạng vào đầu tháng 12. Một công ty con chủ chốt của China Evergrande Group, tập đoàn có sự sụp đổ trở thành dấu mốc của cuộc khủng hoảng bất động sản, chỉ bị hạ bậc nhiều tháng sau khi Evergrande cảnh báo quan chức chính phủ về nguy cơ vỡ nợ.

Theo các nguồn thạo tin trước đó, khuyến nghị của ngân hàng trung ương Trung Quốc về rà soát xếp hạng AAA cho thấy những tổ chức phát hành có chênh lệch lợi suất nới rộng hơn 200 điểm cơ bản có thể bị hạ bậc. Một số trái phiếu bằng nhân dân tệ phát hành trong nước của Huafa đã giảm xuống dưới 70% mệnh giá, với lợi suất đến ngày đáo hạn tăng vọt lên trên 10%.

Trong báo cáo xếp hạng tháng 6, Lianhe giữ nguyên mức AAA của Huafa dựa trên kỳ vọng doanh nghiệp sẽ nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính quyền. Fitch cũng viện dẫn khả năng được nhà nước hỗ trợ để duy trì xếp hạng, dù cảnh báo Huafa vẫn có thể bị hạ nhiều bậc và đang đối mặt với rủi ro tái cấp vốn gia tăng.

“Các động thái điều chỉnh xếp hạng của những tổ chức trong nước thường chậm hơn rất nhiều so với diễn biến rủi ro tín dụng,” bà Zerlina Zeng, trưởng bộ phận chiến lược tín dụng châu Á tại CreditSights Singapore, nói. Với những doanh nghiệp phải liên tục vay nợ để duy trì hoạt động, bà nhận định: “Biến động giá là thước đo rất quan trọng về tình trạng tín dụng của doanh nghiệp.”