Khi tiếng súng vang lên tại Trung Đông cuối tháng Hai, các nền kinh tế Đông Nam Á lập tức cảm nhận cú sốc từ khoảng cách hàng ngàn kilomet. Tác động lan truyền qua giá năng lượng, thương mại và dòng tiền, tạo ra áp lực đồng thời lên tăng trưởng, lạm phát và ngân sách. Với khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu và xuất khẩu hàng hóa, cú sốc lần này mang tính hệ thống, buộc các tổ chức quốc tế đồng loạt điều chỉnh dự báo.

Ngân hàng Thế giới hạ dự báo tăng trưởng Đông Á và Thái Bình Dương năm 2026 xuống 4,2%, giảm đáng kể so với mức 5% của năm trước. Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Phát triển châu Á đưa ra các đánh giá tương tự, phản ánh rủi ro lan rộng từ căng thẳng địa chính trị. Trong bức tranh đó, năm nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á cho thấy mức độ tổn thương rất khác nhau, với Philippines nổi lên là trường hợp chịu ảnh hưởng nặng nhất.

Điểm chung của cú sốc lần này nằm ở năng lượng. Việc gián đoạn tại Eo biển Hormuz làm giá dầu tăng nhanh, kéo theo chi phí sản xuất và vận tải leo thang. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào cấu trúc từng nền kinh tế, từ tỉ lệ nhập khẩu năng lượng, độ mở thương mại cho đến nguồn thu từ kiều hối.

Philippines đứng ở vị trí dễ tổn thương nhất vì chịu tác động kép. Thứ nhất là phụ thuộc gần như tuyệt đối vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông, với tỉ lệ lên tới 95%. Khi nguồn cung bị gián đoạn hoặc giá tăng mạnh, nền kinh tế này không có nhiều lựa chọn thay thế trong ngắn hạn. Giá xăng nội địa đã tăng nhanh chỉ trong vài tuần đầu của xung đột, kéo theo chi phí sinh hoạt và sản xuất leo thang.

Thứ hai là dòng kiều hối, vốn được xem là “mạch máu” của nền kinh tế Philippines. Năm 2025, kiều hối chiếm 7,3% GDP, tương đương hơn 35 tỉ USD. Trong đó, khoảng 18% đến từ lao động làm việc tại các quốc gia vùng Vịnh. Khi chiến sự làm suy yếu kinh tế khu vực này, thu nhập của lao động Philippines bị ảnh hưởng, kéo theo dòng tiền gửi về giảm sút.

Hai cú sốc này cùng lúc giáng xuống khiến Ngân hàng Thế giới hạ dự báo tăng trưởng Philippines năm 2026 từ 5,3% xuống còn 3,7%, mức giảm 1,6 điểm phần trăm. Đây là mức điều chỉnh mạnh nhất trong khu vực, đưa Philippines trở thành nền kinh tế chịu tổn thất lớn nhất Đông Nam Á trong làn sóng hiện tại.

Trong khi đó, Thái Lan lại chịu áp lực nặng từ phía năng lượng. Nền kinh tế này có tỉ lệ nhập khẩu dầu khí ròng lên tới 7% GDP, cao nhất trong nhóm các nước lớn trong khu vực. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất và tiêu dùng tăng theo, tạo áp lực lạm phát rõ rệt. Dự báo tăng trưởng năm 2026 của Thái Lan bị hạ xuống còn 1,3%, từ mức 2,4% của năm trước, phản ánh tình trạng suy yếu kéo dài của nền kinh tế vốn đã đối mặt với nhiều vấn đề nội tại.

Khác với Philippines, Thái Lan chịu tác động chủ yếu từ một kênh, song lại thiếu dư địa chính sách để ứng phó. Nợ hộ gia đình cao và ngân sách hạn chế khiến chính phủ khó triển khai các gói hỗ trợ quy mô lớn. Điều này khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước cú sốc bên ngoài.

Việt Nam vẫn duy trì vị thế tăng trưởng cao nhất trong nhóm, với dự báo 6,3% cho năm 2026. Tuy nhiên, mức giảm so với 8,02% của năm 2025 cho thấy áp lực đáng kể. Nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu và sản xuất công nghiệp, trong khi dự trữ năng lượng còn hạn chế. Khi giá dầu tăng, chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng lên, biên lợi nhuận bị thu hẹp, kéo theo ảnh hưởng đến đầu tư và việc làm.

Các tổ chức phân tích cho rằng Việt Nam cùng Thái Lan là hai nền kinh tế chịu tác động mạnh nếu xét theo mức độ thay đổi so với năm trước. Ngoài yếu tố năng lượng, các rào cản thương mại và biến động nhu cầu toàn cầu cũng tạo thêm áp lực lên triển vọng tăng trưởng.

Ở chiều ngược lại, Malaysia lại hưởng lợi tương đối từ giá dầu tăng. Là quốc gia xuất khẩu ròng năng lượng, nước này có thể cải thiện nguồn thu ngân sách khi giá dầu đi lên. Dự báo tăng trưởng năm 2026 ở mức 4,4%, giảm nhẹ so với năm trước chủ yếu do thương mại toàn cầu chậm lại. Hệ thống trợ giá nhiên liệu giúp ổn định sức mua trong nước, hạn chế tác động tiêu cực đến người tiêu dùng.

Indonesia được đánh giá là nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt nhất. Với tỉ lệ nhập khẩu dầu khí ròng chỉ khoảng 1% GDP, nước này ít bị ảnh hưởng trực tiếp từ biến động giá năng lượng. Cầu nội địa lớn và chính sách trợ giá nhiên liệu giúp giảm bớt áp lực. Dự báo tăng trưởng năm 2026 giảm nhẹ xuống 4,7%, mức điều chỉnh thấp nhất trong nhóm.

Tuy nhiên, rủi ro đối với khu vực chưa dừng lại ở Hormuz. Một điểm nghẽn khác đang được nhắc đến ngày càng nhiều là Bab el-Mandeb, tuyến đường nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương. Saudi Arabia được cho là đang gây áp lực lên Washington để giảm căng thẳng, vì lo ngại Iran có thể sử dụng các lực lượng ủy nhiệm tại Yemen để gây gián đoạn tuyến này.

Sau khi Hormuz bị ảnh hưởng, Saudi Arabia đã chuyển hướng xuất khẩu dầu sang cảng Yanbu bên Biển Đỏ, duy trì sản lượng khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, nếu Bab el-Mandeb cũng bị gián đoạn, tuyến đường này sẽ mất tác dụng. Điều đó đồng nghĩa nguồn cung dầu từ toàn bộ khu vực Vịnh có thể bị bóp nghẹt.

Các cảnh báo từ Tehran cho thấy kịch bản này không xa vời. Giới chức Iran coi Bab el-Mandeb có ý nghĩa chiến lược tương đương Hormuz và để ngỏ khả năng gây gián đoạn. Nếu hai điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất cùng bị ảnh hưởng, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt cú sốc nghiêm trọng.

Đối với Đông Nam Á, kịch bản này sẽ khuếch đại những gì đang diễn ra. Giá năng lượng tăng cao kéo dài sẽ ăn mòn thu nhập thực tế của người dân, làm suy yếu tiêu dùng và đầu tư. Các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu dầu như Philippines, Thái Lan và Việt Nam sẽ chịu áp lực lớn nhất.

Trong bối cảnh đó, Philippines tiếp tục là mắt xích yếu nhất. Phụ thuộc vào cả năng lượng nhập khẩu và kiều hối, nền kinh tế này đối mặt rủi ro từ cả hai phía của chuỗi tác động. Khi giá dầu tăng và dòng tiền từ nước ngoài suy giảm cùng lúc, dư địa chính sách trở nên hạn chế, khiến khả năng phục hồi bị đặt dấu hỏi.