Tổng thống Donald Trump khẳng định sẽ không có bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào được quyền kiểm soát eo biển quan trọng này, nêu bật một trong những rào cản cốt lõi trong việc giải quyết xung đột.

Vài giờ sau, lực lượng Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích vào một căn cứ quân sự của Iran, giữa bối cảnh một giải pháp cho cuộc chiến bắt đầu từ gần ba tháng trước vẫn mờ mịt bất chấp những tín hiệu lạc quan gần đây.

Một quan chức Mỹ mô tả các cuộc tấn công này mang tính chất phòng vệ và khẳng định Mỹ có ý định duy trì lệnh ngừng bắn bắt đầu từ tháng trước. Quan chức này cho biết các lực lượng thuộc Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã bắn hạ bốn thiết bị bay không người lái dạng tự sát của Iran nhắm vào một tàu thương mại, đồng thời tấn công một bệ phóng drone khác của Iran tại Bandar Abbas, khu vực gần eo biển chiến lược Hormuz.

Trước đó, trong một cuộc họp nội các, ông Trump nhận được câu hỏi rằng liệu ông có chấp nhận một thỏa thuận ngắn hạn nhằm khai thông eo biển nhưng dưới quyền kiểm soát của Iran hay không.

“Sẽ không ai kiểm soát nó cả. Đó là vùng biển quốc tế,” ông Trump phát biểu trong cuộc họp nội các tại Nhà Trắng. “Eo biển này sẽ mở cửa cho tất cả mọi người” và Mỹ sẽ “giám sát việc đó.”

Tổng thống Trump không nêu rõ Mỹ có thể thực hiện những biện pháp cụ thể nào để đảm bảo tự do hàng hải cho các tàu thuyền. Kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu từ ngày 28.2, Iran đã phong tỏa hoạt động giao thương qua tuyến đường huyết mạch vận chuyển dầu thô và các loại hàng hóa, kích hoạt làn sóng tăng giá xăng dầu, làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu.

Tổng thống Mỹ liên tục thay đổi các biện pháp, từ việc thiết lập lệnh phong tỏa riêng đối với các cảng của Iran dọc eo biển, kêu gọi các đồng minh hỗ trợ khai thông tuyến đường để các tàu thương mại và tàu chở dầu có thể nối lại lộ trình an toàn, cho đến đe dọa tái khởi động các cuộc không kích quy mô lớn chống lại Iran. Tuy nhiên tất cả đều mang lại rất ít hiệu quả.

Giá dầu thô tại Mỹ tăng trở lại sau khi sụt giảm hơn 5% vào thứ Tư. Thị trường chứng khoán châu Á cũng được dự báo sẽ giảm nhẹ trong phiên giao dịch thứ Năm khi các nhà đầu tư phải cân nhắc trước những tín hiệu trái chiều về triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình.

Các phát biểu của ông Trump được đưa ra sau khi đài truyền hình nhà nước Iran đưa tin về một dự thảo thỏa thuận hòa bình tạm thời, trong đó cho biết hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz có thể trở lại bình thường trong vòng một tháng kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực.

Nhà Trắng đã bác bỏ báo cáo và bản dự thảo ghi nhớ này, gọi đó là "một sự bịa đặt hoàn toàn," đồng thời nhấn mạnh trong một bài đăng trên mạng xã hội rằng "không ai nên tin vào những gì truyền thông nhà nước Iran đang đưa ra."

Ông Trump cũng giảm nhẹ khả năng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran khi tuyên bố: “Chúng tôi không thảo luận về bất kỳ biện pháp nới lỏng trừng phạt nào, không tiền bạc, không có gì cả.”

Các điểm mấu chốt khác trong tiến trình đàm phán được hãng tin IRIB của Iran tiết lộ, bao gồm việc Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, đồng thời lực lượng hải quân Mỹ phải rút khỏi vùng biển xung quanh quốc gia này.

Bản dự thảo cũng chỉ ra rằng Iran và Oman sẽ thiết lập một cơ chế chung để giám sát hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển. Đây hiện là một trong những bất đồng gay gắt nhất khiến thỏa thuận bị đình trệ, khi phía Mỹ kiên quyết giữ lập trường rằng các tàu bè phải được phép tự do qua lại. Phía Oman trong những tuần gần đây vẫn giữ thái độ im lặng trước tuyên bố từ Iran rằng hai nước đang thảo luận về việc cùng quản lý eo biển này.

Vào thứ Tư, ông Trump khẳng định rằng “Oman rồi cũng sẽ phải hành xử như tất cả các nước khác mà thôi.” Ông răn đe rằng nếu không “chúng ta sẽ phải thổi bay họ. Họ tự hiểu điều đó.”

Ông cũng đưa ra lời kêu gọi mạnh mẽ hơn đối với nhiều quốc gia khác về việc gia nhập hiệp định Abraham và công nhận Israel, song song với một thỏa thuận ký kết với Iran.

Đưa ra lời cảnh báo rằng “Tôi không chắc chúng ta nên ký kết thỏa thuận nếu họ không chịu ký vào đó,” ông Trump đồng thời khẳng định các quốc gia như Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Qatar “đang mắc nợ Mỹ” điều này.

Trong tuần qua, cả Iran và Mỹ đều cho biết các cuộc đàm phán thông qua các bên trung gian như Pakistan và Qatar đang đạt được những bước tiến triển. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vào thứ Tư một lần nữa nhắc lại rằng “đã có một số tiến bộ cũng như sự quan tâm nhất định, và chúng ta sẽ cùng chờ xem kết quả trong vài giờ và vài ngày tới.”

Trong khi đó, ông Ali Bagheri-Kani, phó thư ký hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, phát biểu: “Cho đến khi đạt được đồng thuận về tất cả các vấn đề, chúng tôi xem như chưa thống nhất được bất kỳ điều gì.”

Phát biểu tại Nga vào thứ Tư, ông Bagheri-Kani cho biết thêm rằng “một quy trình hoàn toàn khác sẽ được áp dụng” cho hoạt động di chuyển qua eo biển Hormuz, và Iran cùng Oman đang tiến hành các cuộc thảo luận để xác định cơ chế đó.

Một phái đoàn Iran trở về Tehran sau các cuộc đàm phán căng thẳng tại Doha đạt được những tiến triển tốt đẹp, theo một nhà ngoại giao am tường về chuyến thăm này cho biết.

Các cuộc đàm phán, được phối hợp với phía Mỹ, tập trung vào vấn đề eo biển Hormuz và lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao của Iran, trong khi vấn đề các khoản quỹ bị phong tỏa của Tehran cũng được đem ra thảo luận như một phần của một thỏa thuận chung cuộc tiềm năng, nhà ngoại giao yêu cầu giấu tên khi chia sẻ về các cuộc thảo luận nội bộ này cho biết thêm.

Dù đang đối mặt với áp lực trong nước nhằm chấm dứt một cuộc xung đột khiến lạm phát và giá xăng tăng cao, đồng thời đe dọa đến triển vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới, ông Trump vẫn quả quyết rằng ông sẽ không vội vã trong việc ký kết thỏa thuận. Vào thứ Tư, ông cho biết người Iran nghĩ rằng họ có thể dồn ông vào thế bí trên bàn đàm phán.

“Họ nghĩ rằng họ sẽ thi gan chờ đợi xem ai kiên nhẫn hơn,” ông Trump nói. “‘Chúng ta sẽ chờ xem ai lỳ hơn, ông ta còn có cuộc bầu cử giữa kỳ.’ Tôi không quan tâm đến cuộc bầu cử giữa kỳ. Hãy nhìn những gì xảy ra tối qua mà xem,” ông nói và đề cập chiến thắng của các ứng viên do ông hậu thuẫn trong các cuộc bầu cử sơ bộ.

Các bên tham chiến, kể từ khi đạt được một thỏa thuận ngừng bắn mong manh vào đầu tháng Tư, cũng cần phải thống nhất về tỉ lệ tài sản của Iran sẽ được giải tỏa và lộ trình thực hiện nhanh chậm ra sao. Vào hôm thứ Ba, truyền thông nhà nước Iran cho biết Tehran muốn có 12 tỉ USD được giải phong tỏa ngay sau khi một thỏa thuận tạm thời được thông qua.

Phía Iran giữ lập trường kiên quyết rằng lệnh ngừng bắn phải bao quát "trên tất cả các mặt trận," bao gồm cả Lebanon.