Elon Musk có mối quan hệ đầy sóng gió với trí tuệ nhân tạo từ lâu, ít nhất là một thập kỷ, kể từ khi ông đồng sáng lập OpenAI với Sam Altman trong một dự án không thành công. Điều đó khiến một cách có cơ sở một số nhà đầu tư SpaceX lo lắng về những gì ông đang xây dựng bằng toàn bộ nguồn lực mà xAI có được kể từ khi được sáp nhập vào công ty vũ trụ của Musk hồi tháng 2.

Đơn vị AI này đã tiêu tốn 84% trong số 20 tỉ USD mà SpaceX chi trong quý 3, và cuộc đổ tiền này được dự báo sẽ tăng mạnh khi chi phí đầu tư có thể lên tới 40 tỉ USD trong quý này. Cập nhật kết quả kinh doanh hôm thứ Ba đã phần nào giúp các nhà đầu tư an tâm, doanh thu của xAI gần như tăng gấp 3 chỉ trong 3 tháng qua, trong khi công ty ghi nhận 431 triệu USD lợi nhuận hoạt động, trái với dự báo thua lỗ của các nhà phân tích. Cổ phiếu SpaceX đã tăng hơn 10% tại thời điểm bài viết được thực hiện.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư chưa thể hoàn toàn yên tâm vì đà tăng doanh thu và lợi nhuận không đến từ sản phẩm AI chủ lực của công ty là Grok. Thay vào đó, đơn vị AI này đang kiếm bộn tiền nhờ bán công suất điện toán dư thừa cho các bên thứ ba. Tốc độ thần tốc mà xAI mở rộng công suất nói trên cho thấy năng lực kỹ thuật đáng nể của Musk và đội ngũ của ông. Nhưng thành công về phần cứng của xAI tương phản rõ rệt với con đường còn nhiều bất định để trở thành một doanh nghiệp phần mềm.

Cuộc chạy đua điên cuồng nhằm xây dựng hạ tầng AI trong toàn ngành đồng nghĩa nhu cầu đối với công suất điện toán của xAI nhiều khả năng sẽ không bền vững. Đây cũng có thể là một trong những mắt xích yếu đầu tiên đứt gãy khi cơn sốt AI hạ nhiệt. Hoạt động kinh doanh AI của Musk sẽ chưa có nền tảng vững chắc để phát triển cho đến khi có thể tăng trưởng nhờ các gói thuê bao Grok. Những tranh cãi chính trị bám theo Musk, trong đó có vụ ồn ào mới nhất liên quan đến việc Starlink được sử dụng ở Ukraine, cũng đặt ra vấn đề cho SpaceX.

Musk nói với các nhà đầu tư hôm thứ Ba rằng nhu cầu về năng lực điện toán là không thể thỏa mãn. Ông cho biết SpaceX đang "cho thuê" năng lực này theo các hợp đồng ngắn hạn và thậm chí phải từ chối nhiều bên quan tâm. Nếu Grok thành công, xAI sẽ thu hồi toàn bộ công suất đó để sử dụng nội bộ.

Thời gian hoàn vốn của việc xây dựng và cho thuê công suất điện toán ngắn nhất chỉ là 1 năm, qua đó giúp việc huy động vốn cho các dự án này trở nên dễ dàng. SpaceX dự kiến bổ sung ít nhất 10 gigawatt công suất điện toán trong năm tới, bên cạnh 2,5 đến 3 gigawatt mà công ty sẽ tích lũy vào cuối năm nay. Musk cho biết cơ sở của công ty tại Memphis sẽ bổ sung 200.000 siêu chip GB300 Grace Blackwell Ultra của Nvidia Corp. mỗi tháng trong phần còn lại của năm nay và sang năm tới, thời điểm công ty bắt đầu lắp đặt nền tảng Vera Rubin mạnh mẽ của Nvidia.

Đây là những thành tựu ấn tượng về phần cứng, dù không gây bất ngờ vì các công ty của Musk từng thể hiện năng lực vượt trội trong những dự án kỹ thuật phức tạp khác, trong đó có việc dùng kẹp cơ khí để bắt tầng đẩy tên lửa đã qua sử dụng. Tuy nhiên, Grok không phải là một bài toán kỹ thuật phần cứng cần giải quyết. Đây là một sản phẩm phần mềm, lĩnh vực mà Musk từng đạt được những thành công thiếu ổn định hơn.

Trợ lý AI tác vụ Grok Bot đã tăng gấp đôi số thuê bao trả phí trong tháng trước, lên 800.000, vẫn kém xa OpenAI, công ty cho biết hồi tháng 2 rằng họ có 50 triệu thuê bao trả phí. Giám đốc Tài chính Bret Johnsen nói các thỏa thuận dịch vụ đám mây mới là "động lực chính" của doanh thu từ đơn vị AI, chứ không phải Grok.

Không nghi ngờ gì, SpaceX và các công ty khác do Musk kiểm soát sử dụng rất nhiều phần mềm để vận hành phần cứng. Các vụ phóng tên lửa không thể thực hiện nếu thiếu phần mềm, còn các thuật toán là linh hồn của xe Tesla. Nhưng Grok lại khác. Về cơ bản, đây là một sản phẩm tiêu dùng, dù người mua là doanh nghiệp hay hộ gia đình. Điều đó khiến sản phẩm dễ bị chi phối bởi nhận thức của khách hàng, vốn đã biến động mạnh kể từ khi Musk can dự sâu hơn vào chính trị ở Mỹ và nước ngoài.

Vụ việc mới nhất khiến công chúng phẫn nộ là vai trò của Musk trong việc làm chậm tốc độ của dịch vụ Starlink cấp độ quân sự tại Ukraine. Việc Musk, Tổng thống Donald Trump và các quan chức Nhà Trắng đổ lỗi cho nhau khiến chưa rõ ai đã yêu cầu làm suy giảm chất lượng dịch vụ băng thông rộng vệ tinh, dịch vụ đã giúp Ukraine tiếp tục chiến đấu để chống lại sự xâm lược của lực lượng quân đội Nga đông hơn và được trang bị tốt hơn. Đối với phần lớn người Mỹ muốn Ukraine đẩy lùi cuộc xâm lược của Nga, sự việc này đã làm hoen ố danh tiếng của Musk.

Các nhà đầu tư vào những công ty của Musk từng chứng kiến kịch bản này. Thời gian Musk làm việc tại Bộ Hiệu quả Chính phủ cùng những hành động gây tranh cãi, chẳng hạn vung một chiếc cưa máy khổng lồ trên sân khấu như biểu tượng cho việc cắt giảm việc làm trong chính phủ, đã khiến doanh số Tesla Inc. giảm và khơi lên sự thù địch đến mức những kẻ phá hoại cào xước và đốt xe. Khách hàng sẽ dễ dàng hủy thuê bao Grok hoặc ngừng sử dụng dịch vụ di động Starlink hơn nhiều so với việc chủ xe Tesla từ bỏ những chiếc xe điện của họ.

Tranh cãi mới nhất chắc chắn sẽ khiến các chính phủ nước ngoài, đặc biệt là tại châu Âu, lo ngại. Liên minh châu Âu vốn đã muốn xây dựng mạng lưới vệ tinh riêng trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp để phá vỡ thế độc quyền của Starlink, dù nỗ lực này sẽ tốn kém vì chi phí phóng cao hơn. Grok cũng đã vướng rắc rối tại Liên minh châu Âu sau khi có khiếu nại rằng chatbot này được sử dụng để tạo và chia sẻ hình ảnh mang tính tình dục của con người.

Những hành động gây tranh cãi của Musk sẽ ít ảnh hưởng hơn đến các hợp đồng của chính phủ Mỹ, bất chấp sự giám sát có thể sẽ gia tăng. Lý do là SpaceX có chi phí phóng thấp hơn rất nhiều so với các đối thủ khi đưa vệ tinh quân sự và kính viễn vọng của NASA vào không gian. Dragon của SpaceX là tàu vũ trụ duy nhất của Mỹ được cấp phép đưa phi hành gia tới Trạm Vũ trụ Quốc tế.

Thành công của Musk trong kỹ thuật phần cứng và sản xuất đã đưa các công ty của ông lên những mức định giá chưa từng có. Vấn đề đối với SpaceX là xAI sẽ không thể cho thuê phần cứng mãi mãi. Đến một lúc nào đó, công ty sẽ phải trở thành một doanh nghiệp phần mềm có khả năng chinh phục và duy trì nhóm thuê bao dễ thay đổi. Đáng tiếc cho các nhà đầu tư, có lẽ nhu cầu giữ chân khách hàng hài lòng sẽ không đủ để khiến Musk tránh xa tranh cãi.