Một tối thứ Tư trong tháng 8, Olivia Larsen nhận ra mình đã bị cho leo cây. Chưa biết làm gì để cứu vãn buổi tối, cô ghé Book Club Bar, một địa chỉ yêu thích ở khu East Village, vừa là hiệu sách vừa là quán bar. Ít nhất ở đó, cô có thể xem sách trong lúc một mình nhâm nhi đồ uống.

Bên trong, đám đông đang tụ họp cho một sự kiện trông như buổi giao lưu sách thông thường: những hàng ghế gấp cùng vài chiếc ghế bành êm ái hướng về một chiếc ghế đẩu và micro. Đến giờ bắt đầu, hai người chủ trì Kennedy Avery và Temi Omilabu đưa ra một đề nghị bất ngờ. “Mọi người lấy điện thoại ra nào”, Avery nói. “Chụp vài tấm ảnh đi. Tôi thì thích chụp lắm.” Sau vài phút dành riêng cho việc đăng ảnh lên mạng xã hội, cô đề nghị mọi người cất điện thoại.

Mark Sanderlin, một người đọc sách nói chuyên nghiệp, đứng gần đó, tay cầm cuốn Here Is New York, bài tiểu luận nổi tiếng của E.B. White về một đời sống giàu cảm xúc nhưng đơn độc ở New York. “Chúng ta sẽ nghe Mark đọc khoảng 20 phút, sau đó nghỉ giải lao,” Avery nói. “Nếu có lúc tâm trí bạn lơ đãng trong khi anh ấy đọc thì cũng không sao. Cứ để sự chú ý tự nhiên quay lại với những gì bạn đang nghe.”

Đây là buổi sinh hoạt thứ bảy của Lit Out Loud, nhóm tổ chức các buổi đọc tác phẩm văn học trực tiếp miễn phí, với người thể hiện không phải tác giả mà là các diễn viên giọng nói chuyên nghiệp. Thành lập vào tháng 1, nhóm tổ chức sự kiện hằng tháng tại Manhattan và Brooklyn. Omilabu mô tả trải nghiệm mà họ muốn tạo ra là “giống như sách nói, nhưng thay vì nghe qua tai nghe, mọi người cùng nghe với nhau.”

Các tác phẩm được chọn khá đa dạng, từ truyện ngắn của Ernest Hemingway và Zora Neale Hurston đến trích đoạn một tiểu thuyết tự xuất bản. Buổi đọc tháng 9 tiếp nối chủ đề tháng 8 về những áng văn đặc sắc viết về New York, với Goodbye to All That, bài tiểu luận của Joan Didion về việc rời thành phố. Thu mình trên sofa hoặc ngồi trên những chiếc ghế đẩu nhỏ trong một không gian tổ chức sự kiện ở Chinatown, khán giả lắng nghe Didion kể chuyện thong dong dạo bước ở Upper East Side, ghi tiền ăn vào tài khoản mua sắm của cha mẹ tại Bloomingdale’s và khóc một mình trong căn hộ.

Lit Out Loud là một phần của đời sống văn chương trực tiếp đang nở rộ ở New York. Các sự kiện đã vượt ra ngoài khuôn mẫu “đứng cầm ly rượu bằng nhựa, nghe hai người thao thao bất tuyệt về một cuốn sách”, theo Tyler Wetherall, nhà văn sống tại New York, người theo dõi các sự kiện văn chương của thành phố qua bản tin Reading the City trên Substack.

Sự phát triển của sách nói có thể là một phần bối cảnh cho xu hướng này. Năm ngoái, sách nói chiếm khoảng 29% số lượt mượn tài liệu đọc tại Thư viện Công cộng New York, tăng từ 23% năm 2020, trong khi tranh luận về việc nghe sách có được tính là đọc hay không vẫn tiếp diễn. Mùa hè này, tạp chí The Atlantic dành bài viết dài 10.000 từ để bàn về những lo ngại rộng hơn đối với tương lai của việc đọc, dưới tiêu đề “Hồi kết của việc đọc đã đến”.

Wetherall không thấy nhiều bằng chứng cho thấy văn hóa văn chương đang lụi tàn. Theo cô, khoảng 10.000 người truy cập bản tin Substack của mình mỗi tháng. Năm ngoái, chỉ trong một tuần, cô chứng kiến ba chuỗi sự kiện đọc sách trực tiếp mới ra mắt. “Tôi cứ chờ xem khi nào đời sống văn chương New York đạt đỉnh, nhưng nó vẫn tiếp tục phát triển.”

Một số mô hình khuyến khích người tham dự tham gia nhiều hơn. Reading Rhythms tổ chức những buổi tiệc đọc sách có bán vé, nơi mọi người đọc thầm cuốn sách tự chọn rồi trò chuyện với người ngồi cạnh. Page Break tổ chức những kỳ nghỉ đọc sách kéo dài cả cuối tuần, với món ăn và rượu vang được lựa chọn theo tác phẩm.

Tháng tới, tại Brooklyn, các tình nguyện viên sẽ đọc thành tiếng toàn bộ hơn 1.100 trang của The Power Broker, tác phẩm tiểu sử có ảnh hưởng sâu rộng do Robert Caro viết về Robert Moses.

Cũng có những câu lạc bộ khác thường hơn, như các buổi đọc thơ mang nội dung tình dục do Matt Starr, người sáng lập Perverted Book Club, tổ chức. Gần đây, nhóm của Starr kéo đến một cửa hàng Burger King ở phía nam Manhattan. Trước đó, địa điểm là một cửa hàng Sbarro tại ga Penn. Starr làm công việc chính tại Substack, đồng thời thu phí người đăng ký bản tin riêng và bán vé các sự kiện văn chương của mình. Ở chiều ngược lại, một hoạt động miễn phí được tổ chức hằng năm là buổi đọc thơ Edgar Allan Poe: người đọc ngồi trên những chiếc xuồng trên kênh Gowanus, còn khán giả tập trung trên cầu Carroll Street để nghe.

“Bạn có thể thay đổi cách tổ chức, và mọi người sẽ đến,” Brian Bannon, thủ thư trưởng của Thư viện Công cộng New York, nói. “Cũng giống như khi bạn làm thêm vỉa hè, mọi người sẽ đi bộ. Bạn mở đường, mọi người sẽ lái xe. Bạn tạo ra một môi trường nuôi dưỡng văn hóa đọc và sự gắn kết cộng đồng, mọi người sẽ tham gia.”

Với Lit Out Loud, trọng tâm không nằm ở sự phô diễn mà ở sự tham gia của người nghe và việc dùng diễn xuất để thổi sức sống vào trang sách. Ý tưởng về chuỗi sự kiện nảy sinh sau một cuối tuần Avery cùng bạn bè đọc sách thành tiếng ở Iowa. William DeMeritt, diễn viên kiêm người đọc sách nói từng đoạt giải, đã biểu diễn tại sự kiện đầu tiên với ba truyện ngắn của Hemingway: The Snows of Kilimanjaro, Hills Like White Elephants và Cat in the Rain. Sau đó, anh giới thiệu hai người sáng lập với những diễn viên khác chuyên đọc sách nói.

Avery và Omilabu trả thù lao cho người đọc các tác phẩm được lựa chọn mỗi tháng, vì vậy hiện họ vẫn đang bù lỗ. Tuy nhiên, cả hai đã nghĩ đến cách tìm nguồn tài chính cho dự án. Avery liệt kê một loạt nhà tài trợ mà cô mong muốn hợp tác, trong đó có Meta và Spotify. Liệu các trường đào tạo diễn xuất có chấp nhận tính tín chỉ cho sinh viên biểu diễn tại Lit Out Loud? Nhóm có thể xin tài trợ từ nguồn ngân sách công không? Các nhà xuất bản và người đại diện tác giả có thể dùng Lit Out Loud để quảng bá sách mới không? Rồi đến câu hỏi quan trọng nhất: “Làm việc này, tôi có kiếm đủ tiền trả tiền thuê nhà ở New York không?”

Giống như The Moth, khởi đầu từ một sân chơi kể chuyện không chính thức rồi phát triển thành tổ chức phi lợi nhuận hoạt động bài bản với các sự kiện bán vé, Lit Out Loud có thể sẽ không miễn phí mãi.

Khi được hỏi liệu có sẵn sàng trả tiền cho lần đầu đến Lit Out Loud hay không, Larsen nói phí vào cửa hẳn đã khiến cô chùn bước. Nhưng giờ đã biết sự kiện như thế nào, cô có thể chấp nhận trả 5 USD, đủ để ghi nhận công sức tổ chức mà không khiến buổi nghe sách trở nên đắt đỏ.

Với Larsen, những câu văn của E.B. White nhắc cô nhớ vì sao mình yêu New York và cảm giác mình thuộc về thành phố này. Bài tiểu luận nói về vai trò của những người từ nơi khác đến lập nghiệp đối với sức sống New York, cùng vô vàn cơ hội phiêu lưu, khám phá ẩn trong nhịp sống hằng ngày. Cô thấy biết ơn vì người hẹn đã không đến. “Có lẽ mọi chuyện đã được an bài như thế,” cô nói.