Nếu từng xem những bộ phim giả tưởng, hẳn bạn sẽ nhớ hình ảnh các nhà tiên tri chăm chú nhìn vào một quả cầu pha lê để cố đoán điều gì sẽ xảy ra trong tương lai. Dĩ nhiên, ngoài đời không ai có một quả cầu như vậy. Thay vào đó, giới đầu tư, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách thường nhìn vào một thứ gần giống: Các dự báo GDP.

Khi quả cầu gần như không đổi màu

Đồ thị tuần này tổng hợp dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 của sáu tổ chức tài chính quốc tế trên hệ thống dữ liệu của Bloomberg. Điều đáng chú ý không nằm ở con số tuyệt đối, mà ở sự ổn định của chúng.

Nếu như tháng 3.2026, thời điểm xung đột Iran mới bùng phát, mức dự báo GDP trung bình của sáu tổ chức nước ngoài dành cho Việt Nam giảm xuống 7,07%, thì đến tháng 6.2026, khi căng thẳng Trung Đông đã hạ nhiệt đáng kể, mức dự báo chỉ giảm nhẹ xuống 6,95%. Chênh lệch vỏn vẹn 0,12 điểm %, cho thấy kỳ vọng tăng trưởng đối với Việt Nam gần như vẫn được giữ quanh ngưỡng 7%. 

Diễn biến phía sau con số lại khá thú vị: Ba tổ chức hạ dự báo, hai tổ chức nâng dự báo và một tổ chức giữ nguyên.

Bank of America Merrill Lynch giảm mạnh nhất, từ 7,8% xuống 7%. Goldman Sachs hạ từ 7,1% xuống còn 6,4%, trở thành đơn vị thận trọng nhất trong nhóm khảo sát tháng 6. Citigroup cũng điều chỉnh nhẹ xuống 7,2%. Ở chiều ngược lại, Deutsche Bank nâng dự báo từ 7% lên 7,5%, trở thành tổ chức lạc quan nhất. World Bank cũng tăng dự báo từ 6,3% lên 6,8%, trong khi Fitch Ratings giữ nguyên mức 6,8%. 

Điều này khiến khoảng cách giữa các dự báo thu hẹp đáng kể. Tháng 3, mức dự báo dao động từ 6,3% đến 7,8%. Đến tháng 6, khoảng cách chỉ còn 1,1 điểm phần trăm. Nói cách khác, các tổ chức tuy chưa hoàn toàn thống nhất về tốc độ tăng trưởng của Việt Nam, nhưng họ ngày càng tiến gần hơn tới một đồng thuận rằng nền kinh tế nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trưởng quanh mốc 7%.

Vì sao dự báo không thay đổi nhiều?

Thoạt nhìn, điều này có vẻ hơi lạ. Trong ba tháng qua, bối cảnh quốc tế đã thay đổi đáng kể. Đàm phán giữa Mỹ và Iran đang diễn ra, các điều khoản sơ bộ bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz và kéo dài lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày. Giá dầu Brent và WTI đã giảm về sát mốc thấp nhất từ khi chiến tranh nổ ra, phản ánh tâm lý thị trường đã bớt căng thẳng. 

Tuy nhiên, OCBC lưu ý việc giá dầu giảm không đồng nghĩa nền kinh tế sẽ ngay lập tức được hưởng lợi. Báo cáo "ASEAN-5 & India: Lower oil ≠ instant macroeconomic relief (just yet)" của đơn vị này nhận định tác động của xung đột Mỹ - Iran vẫn có thể kéo dài sang quý 3.2026 thông qua áp lực giá cả, quá trình tái tạo dư địa tài khóa và sức ép từ bên ngoài. Chỉ khi giá dầu duy trì ở mức thấp sang quý 4 thì những tác động tích cực lên kinh tế vĩ mô mới rõ nét hơn.

Đối với Việt Nam, OCBC dự báo áp lực lạm phát vẫn còn hiện hữu khi giá xăng dầu bán lẻ đã tăng mạnh trong tháng 4 và tháng 5, đồng thời kỳ vọng CPI bình quân năm 2026 đạt khoảng 4,5%, so với mức 3,3% của năm 2025.

Triển vọng nằm ở những động lực trong nước

Điều đáng chú ý là trong khi các tổ chức quốc tế giữ quan điểm khá ổn định, Việt Nam vẫn đang theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai chữ số. Tháng 6 vừa qua, thị trường ghi nhận một số động thái của chính phủ nhằm mở rộng khả năng huy động vốn cho các dự án hạ tầng.

Đầu tiên là việc ngân hàng Nhà nước (NHNN) nâng tỉ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn lên 40%. Theo ông Quân Vũ, phó trưởng phòng Phân tích của Chứng khoán Vietcap: "Trong bối cảnh nhu cầu vốn tăng cao từ loạt các dự án hạ tầng và dự án Xây dựng – Chuyển giao (BT) quy mô lớn và dài hạn, Thông tư 25 sẽ giúp nâng cao năng lực của các ngân hàng trong việc cung cấp nguồn vốn cho các dự án này." 

Ngay sau đó, NHNN cũng cho phép các khoản vay thuộc 18 dự án của Vingroup, Sun Group và Masterise nằm ngoài room tín dụng nhằm thúc đẩy các dự án hạ tầng chiến lược và các công trình có tính lan tỏa hoàn thành đúng tiến độ. Như vậy có thể thấy Việt Nam đang dồn lực thúc đẩy đầu tư công giai đoạn tới. 

Tuy vậy từ góc nhìn của công ty quản lý quỹ VinaCapital, động lực tăng trưởng của Việt Nam hiện vẫn đến chủ yếu từ sản xuất. Báo cáo kinh tế vĩ mô tháng 5 của đơn vị này cho biết ngành chế biến chế tạo tăng 9,5% trong 5 tháng đầu năm 2026, được hỗ trợ bởi làn sóng AI khi xuất khẩu máy tính và điện tử tăng gần 50%. 

Song bức tranh cũng không hoàn toàn thuận lợi. VinaCapital cho biết tiêu dùng và du lịch đều chậm lại so với năm trước. Đáng chú ý, nhập khẩu của Việt Nam tăng 31% trong 5 tháng đầu năm, vượt xa mức tăng 20% của xuất khẩu, đưa thâm hụt thương mại lên mức kỷ lục 13,8 tỉ USD. Theo báo cáo, một phần nguyên nhân đến từ giá dầu tăng trong bối cảnh xung đột, nhưng sự bùng nổ AI và giá chip nhớ tăng mạnh cũng góp phần đáng kể vào đà tăng nhập khẩu.

Không ai thực sự nhìn thấy tương lai

Có lẽ đó cũng là điều thú vị nhất của những dự báo. Chúng giống một quả cầu tiên tri: Giúp chúng ta hình dung tương lai, nhưng không thể nói chắc điều gì sẽ xảy ra.

Ngay cả cha đẻ của khái niệm GDP, nhà kinh tế Simon Kuznets, cũng từng cảnh báo Quốc hội Mỹ rằng: "Phúc lợi của một quốc gia không thể chỉ được suy ra từ một thước đo về thu nhập quốc dân.” GDP phản ánh sản lượng và chi tiêu, nhưng không phản ánh đầy đủ chất lượng cuộc sống, môi trường hay mức độ thịnh vượng của người dân. 

Vì thế, thay vì cố tìm kiếm câu trả lời tuyệt đối trong "quả cầu tiên tri" mang tên GDP, có lẽ chúng ta cũng cần quan sát thêm những yếu tố mang tính người hơn đang âm thầm định hình con đường phía trước: khoảng cách giàu nghèo, chất lượng môi trường sống, cũng như các đệm đỡ an sinh xã hội cho những nhóm người dễ tổn thương như trẻ em hay người già. 

Xét cho cùng, những con số dự báo GDP có thể còn thay đổi. Nhưng chính con người mới quyết định tương lai của nền kinh tế.